Ireki menu nagusia

Bilboaldea[1] edo Bilbo Handia[2] Bizkaiko erdialdean kokatzen den eskualdea da. Gaztelaniazko Gran Bilbao izenetik Bilbo Handia izena maiz erabiltzen bada ere, eskualdearen euskal izen arautua Bilboaldea da. Bilboko metropoli eremuko zatirik garrantzitsuena da, hura osatzen duten 35 udalerrietatik Bilboaldeko 26ak daudela. Gainera, Bizkaiko hamar udalerri populatuenen artean bederatzi Bilboaldekoak dira.[3]

Picto infobox map.png
Bilboaldea
Bizkaia, Euskal Herria

Bilbo.jpg

Bilboaldearen satelite ikuspegia
Kokapena
Bizkaia - Bilboaldearen kokapena.svg
Ezaugarriak
Azalera 375,58 km²
Biztanleria 857 016 (2018)
Dentsitatea Adierazpen errorea: Ustekabeko zenbakia biztanle/km²
Udalerriak Abanto-Zierbena, Alonsotegi, Arrigorriaga, Basauri, Barakaldo, Berango, Bilbo, Derio, Erandio, Etxebarri, Galdakao, Getxo, Larrabetzu, Leioa, Lezama, Loiu, Muskiz, Ortuella, Portugalete, Santurtzi, Sestao, Sondika, Trapagaran, Zamudio, Zaratamo eta Zierbena
Herririk handiena Bilbo (342.481 biztanle)

Muga egiten du iparraldera Mungialdea eta Abrako golkoarekin, ekialdera Busturialdea eta Durangaldearekin, hegoaldera Arratia-Nerbioirekin eta mendebaldera Enkarterriekin. Eskualdea 26 udalerriz osatzen da, izanik Bilbo hiriburua, eta guztira 850.000 biztanle baino gehiago ditu. Hala, Bizkaiko biztanleria handieneko eskualdea da, alde handiz. Hurrengo azpieskualdeetan banatu ohi da:

Eduki-taula

MugakideakAldatu

Mugakide hauek ditu: iparraldera Kantauri eta Abrako golkoa; ipar-ekialdera Mungialdea (Sopela, Urduliz, Laukiz, Gatika, Mungia eta Gamiz-Fika) eta Busturialdea (Morga); hego-ekialdera Durangaldea (Zornotza, Lemoa eta Bedia); hegoaldera Arratia-Nerbioi (Zeberio, Ugao eta Arrankudiaga); eta mendebaldera Enkarterri (Gueñes eta Galdames) eta Kantabria (Castro Urdiales).

UdalerriakAldatu

Bilboaldeko iparraldearen panorama
Armarria Udalerria Alkatea Alderdi Politikoa Biztanleria (2016)[4] % Biztanleria Lurraldea (km2)[5]
  Abanto-Zierbena Maite Etxebarría Azpiolea EAJ 9.570 1,12 16,18
  Alonsotegi Joseba Mirena Urbieta Lemos EAJ 2.855 0,33 20,20
  Arrigorriaga Asier Albizua Manrique EAJ 12.029 1,40 16,16
  Barakaldo Amaia Del Campo Berasategui EAJ 98.403 11,48 25,00
  Basauri Joseba Andoni Busquet Elorrieta EAJ 40.876 4,77 7,07
  Berango Anabel Landa Gaubeka EAJ 7.116 0,83 8,73
  Bilbo Juan María Aburto Rike EAJ 342.481 39,96 40,59
  Derio Esther Apraiz Fernández La Peña EAJ 6.496 0,76 10,14
  Erandio Joseba Goicouria Zarraga EAJ 23.906 2,79 18,83
  Etxebarri Lorenzo Oliva Santamaría Herriko Ahotsa (LVP) 10.951 1,28 3,38
  Galdakao Ibón Uribe Elorrieta EAJ 29.269 3,42 31,28
  Getxo Imanol Landa Jáuregi EAJ 77.759 9,07 11,84
  Larrabetzu Iñigo Gastelu Bilbao EH Bildu 2.057 0,24 21,53
  Leioa Mª Carmen Urbieta González EAJ 30.793 3,59 8,31
  Lezama Jon Ander Aurrekoetxea Artetxe EAJ 2.353 0,27 16,37
  Loiu Josu Andoni Begoña Fernández De Arroiabe EAJ 2.277 0,27 15,01
  Muskiz Borja Liaño Abarrategui EAJ 7.449 0,87 20,95
  Ortuella Saulo Nebreda Trevejo EAJ 8.358 0,98 7,99
  Portugalete Mikel Torres Lorenzo PSE-EE 46.372 5,41 3,19
  Santurtzi Aintzane Urkijo Sagredo EAJ 45.703 5,33 8,73
  Sestao Josu Bergara López EAJ 27.286 3,18 3,61
  Sondika Xabier Zubiaur Agirre EAJ 4.461 0,52 6,84
  Trapagaran Xabier Cuellar Cuadra EAJ 11.938 1,39 12,85
  Zamudio Igotz López Torre EAJ 3.183 0,37 18,15
  Zaratamo Jon Ajuria Fisure Plataforma Independiente Gure Herria (PIGH) 1.609 0,19 10,17
  Zierbena Iñigo De Loyola Ortuzar Angulo EAJ 1.494 0,17 12,48
GUZTIRA 857.044 %100 375,58 km²

HistoriaAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Bilboko historia»

Garapen urteakAldatu

XIX. mende eta XX. mendeetako garapen industrial handiaren ondorioz, gaur egun Bilboaldea izenez ezagutzen den eskualdearen garapena gertatu zen. Industria, zerbitzu eta etxebizitza ugari eraiki ziren. Erdi Aroan sorturiko hiribildu askok horrela, aurretik ezagutu gabeko hazkundea bizi izan zuten.

Antzina Portugalete eta Bilbo izan ziren eskualdeko hiririk garrantzitsuenak; aipaturiko mende hauetan zehar, berriz, beste herri txiki askoren biztanleria izugarri hazi zen. Bilboaldearen kontzeptua beraz, industrializazioaren agerpenarekin bat dator. Bilboren hazkunde handia zela eta, bere inguruko elizateen anexioak bultzatu ziren, Abandoko Elizatearena XIX. mendearen amaieran, eta Deustuko Elizatea eta Begoñako errepublikarena XX. mendearen hasieran. Horixe izan zen lehenengo «Bilbo Handia», lehen anexioekin batera lortu zena.

Berez, «Bilbo Handia» (Gran Bilbao izenaz) eskualdearen agerpena frankismo garaian gertatu zen. Garai hartako agintaritzak, Bizkaiko probintzia hobeto egituratzeko asmoarekin, hainbat udalerriren arteko anexioak bultzatu zituen. Anexio horiek, anexionaturiko udalerrien iritzia kontuan hartu gabe egiten zirenez gero, kontrako iritzi asko sortu ziren,hori (1980ko hamarkadako desanexio prozesuaren arrazoietako bat izan zen).

Bilboren «beharrizanak» asetzeko Erandio, Sondika, Loiu, Lezama, Derio eta Zamudio anexionatu ziren 1940 eta 1966 urteen artean. Aurretik ezagutu gabeko hazkunde industrialak, milaka etorkin etortzea ekarri zuen, eta biztanle berri horien guztien etxebizitza beharrizanak asetzeko balio izan omen zuten anexio horiek. Dena den, Bilbok garai hartan baliabide urriak izateak, ondorengo hamarkadako krisialdi ekonomikoarekin batera, anexionaturiko herriek jasan zuten utzikeria areagotu baino ez zuen egin.

Desanexioak eta gaur egungo egoeraAldatu

Utzikeria horrek, 1980/3 Legearekin batera (zeinaren bidez Bilboaldearen Korporazio Administratiboa desegin zen[6]), 1983. urteko desanexio oldea ekarri zuen. Urte hartan, 1940tik aurrera anexionaturiko udalerri guztien independentzia ekarri zuen. Gaur egun, Bilbo gune metropolitarraren erdigunea izaten jarraitzen du, inguruko herrietako biztanleak erakartzen dituena. Inguruko udalerrien egoera asko hobetu da garapenkeriaren urteetatik, eta gaur egun ez da bizi 1960ko hamarkadako utzikeria eta zerbitzuen falta bezalakorik.

Inguruko herriekin lotune administratiborik ez dagoen arren, Bilbo eta gune metropolitarrak bat bezala aritzen dira arlo askotan. Esaterako, garraio publikoa sustatzeko Bizkaiko Garraio Partzuergoak gune metropolitarreko garraio guztien arteko elkarlana bultzatu du azken hamarkadetan. Horrek, metropoliko bizilagunek garraio beharrizanak hobetu ditu. Etorkizunari begira, gero eta handiagoa izango da udalerri ezberdinen arteko elkarlana.

KulturaAldatu

Inguru naturalaAldatu

ItsasadarraAldatu

Bilboko itsasadarra eskualdearen ardatz naturala dugu, hiriburuan hasi (Abusu auzoan) eta Abran amaitu, Kantauri itsasoan.

Azken urteotan ingurua biziberritzen dabiltza, eta gaur egun bertan bizi den fauna gero eta ugariagoa da.

MendiakAldatu

ErreferentziakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo loturakAldatu