Topo

Donostialdeko burdinbide metropolitarra

TopoTOPO estilizatua− (lehen Metro Donostialdea bezala ezagutzen zen) Gipuzkoako Donostialdea eta Bidasoaldea eta Lapurdiko Hendaia eskualdeetan dagoen metro edo aldiriko tren sarea da. Sarea bi linea osatzen du, "Y" formako erradiazioa. Sarea Euskotren Trena enpresa publikoak kudeatuta.

TOPO
Euskotren Trena
Logotipo Topo.svg
Altzako geltokia.jpg
Euskotren E5.svg lineko metro bat Altzako geltokian
Datu orokorrak
Garraio mota Metroa
Eskualdeak Gipuzkoa eta Lapurdi,
 Euskal Herria
Lineak Euskotren E2.svg Euskotren E5.svg 
Geltokiak 21
Bidaiariak 11 500 000 (2017)[1]
Jabea Eusko Jaurlaritza
Egoitza Easo plaza, 9; 20006
Donostia, Euskal Herria
Webgunea www.euskotren.eus
Ustiapena
Hasiera 1912ko abenduaren 5a
Eragileak Eusko Trenbideak S.A.
Ibilgailuak 30
Datu teknikoak
Luzera 29,8 km
Abiadura maximoa 100 km/h

 Mapa

Sarea 1912ko abenduaren 5ean inauguratu zen, Amara eta Kolon geltokien artean, eta 2017ko martxoaren 5an Loiolako geltokia inauguratu ziren.

21 geltokietatik, 5n bi lineak gelditu eta 4n Donostiako Renfe Aldirietarekin lotura dago.

HistoriaAldatu

Donostia-Hendaia burdinbideaAldatu

Burdinbidearen kontzesioa 1890ean eman zen, eta ordutik, sozietate batzuetatik beste batzuetara pasa zen, eraikitzeko proiektu bideragarri bat bilatzen zen bitartean.

1901ean Donostia eta Irun arteko burdinbidea eraikitzeko Herri Lanak Eraikitzeko eta Industria Sustapenerako Sozietatea sortu zen Bilbon, eta 1912ko abenduaren 5ean Irunera arteko burdinbidea inauguratu zen. Hendaiara arteko tartea ez zen eraiki Bidasoa ibaiaren gaineko biaduktua egin zen arte, 1913an. Burdinbidearen punturik konplexuenak bi izan ziren: Herrerako tunela, bi kilometro baino luzeagoa, eta Molinao ingurua, biaduktu baten bidez soluzionatutakoa.

Burdinbide honek Topo ezizena hartu zuen trazadurak zeharkatzen dituen tunel kopuru altuagatik. Hogei kilometrotan hamalau tunel gurutzatzen zituen, bost kilometro eta erdi baino gehiago batuz.

Eusko TrenbideakAldatu

Artikulu nagusia: «Eusko Trenbideen historia»

2001-2012 urteen artean EuskoTren XXI Plan Estrategikoak Topoko trenbidearen bikoizketa eta berriztapena proposatzen zuen. Hasierako trenbide bikoizketak Gaintxurizketa-Bentak eta Lugaritz-Añorga Txiki tarteetan eman ziren, eta lan horien ondoren metro zerbitzua eskaintzeko helburuarekin trenbide berriko saihesbideak eta lurpeko geltokiak eraikitzea proposatu zen.

Gauzak horrela, 2004ko ekainean Euskotrenek Donostia eta Irun arteko zerbitzua metro bihurtzeko nahia adierazi zuen, Donostia-Oiartzun tartean 7,5 mintuko maiztasunak eskainiz, eta Oiartzun-Irun tartean 15 minutukoak. Bigarren fase batean Herrera eta Pasaia arteko trenbidea lurperatuko litzateke, eta 5 minutuko maiztasunak eskaini ahal izango litezke. 2009ko maiatzean, Iñigo Palomino Euskotrenen zuzendariak adierazi zuen Lasarte eta Pasaia artean eraikiko ziren saihesbide eta geltoki berriekin batera Topoa metrizatu (metro bihurtu) egingo zela, aipatutako 7,5 minutuko maiztasunak eskaintzeko.[2]

Intxaurrondoko saihesbideaAldatu

Saihesbidea 2012ko urriaren 4an inauguratu zen, Donostiako Intxaurrondo auzoa tren zerbitzuz hornituta, Intxaurrondoko geltokiaren bidez. Horrez gain, Herrerako geltokia berritu zen, eta maiztasunak handitu ziren. Loiola-Herrera tarteko trenbide bikoizketa ere egin zen, Loiolan tarte txiki bat salbu, non Loiolako geltokia berritu zen. Saihesbide honi esker Topo linearen 2. zenbakidun tunela ordeztu zen.[3]

Altzako adarraAldatu

Altza auzoa zeharkatzen duen trenbide bikoitzeko tunela eraiki zen, trenbide bakarreko jatorriko tunela ordezkatzeko. 2016ko irailaren 12an adarra martxan jartzearekin batera geltoki berria ere ireki zen auzoan, Altzako geltokia, auzoko iparraldeko parteari zerbitzu ematen diona. Lan hau Altza-Pasaia-Galtzaraborda tartearen barruan dago, zeinaren bitartez trenak saihesbide berritik pasako diren, lurpean. Tarte hori oraindik martxan ez dagoenez, Altzako geltokia terminala da, behin-behinean.[4]

Loiolako geltokia berrizteaAldatu

Loiolako auzokoek urteetan eskatu zuten Loiolako geltokia eta horren ingurua berriztea, hormigoizko horma batek auzoa bitan banatzen baitzuen.[5] 2014ko abenduan behin-behineko biaduktu baten lanak hasi ziren, geltoki berria eraikitzeko lanek irauten zuten bitartean tren zerbitzua mantendu ahal izateko. 2015eko amaiera aldera zerbitzua desbideratu zen, eraikitako behin-behineko trenbide tartera, behin-behineko geltoki batekin, eta azpiegitura zaharra eraisteari ekin zitzaion, behin-betiko geltoki berria eraikitzen zen bitartean. Geltoki berria 2017ko martxoaren 5ean inauguratu zen, errepide nagusiaren gaineko biaduktu batean kokatuta.[6]

Arasoko kotxetegiakAldatu

Errenterian kokatutako kotxetegiak txiki gelditzeagatik, tren unitate batzuk geltokietan pasatzen zuten gaua. Irun udalerrian kotxetegi handiagoak eraiki dira, aurrekoak ordezkatzeko. Kotxetegi hauetan EMU-900 serieko trenak gelditzen dira.

IzendapenaAldatu

 
Metro Donostialdea izen eta logoa, Lugaritz geltokian, 2012an ezarria, 2018an oraindik bertan.

Linearen izendapenaren inguruko eztabaida dago, Patxi Lopezen gobernuak (2009-2012) bultzatutako Metro Donostialdea marka ezarri zenetik. Eusko Jaurlaritza PSE-EEren esku gelditu ondoren, Topo lineak «metro» izena jasotzen hasi zuen, gobernuak proiektuari bultzada eman ziola Metro Donostialdea marka sortuz eta publizitate kanpainak argitaratuz. Geltokietan marka berria ezartzen hasi zen, eta Euskotrenen planoetan ere ezberdindutako zerbitzu gisa agertzen hasi zen.

2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondorengo gobernu aldaketarekin, ordea, aurreko egoerara bueltatu zen eta irekitako geltoki berrietan (hala nola Altza edo Loiola) Euskotrenen marka ezarri zen berriro ere.[7] Gainera, Metro Donostialdea marka ezarri zen geltokietan marka hori atzera bota zen. Eragileak, bere aldetik,   linea izendatzen du Lasarte-Oria eta Hendaiako geltokien arteko tarteari, hots, linea orokorra; eta   lineatzat du Altzako adarra, Amara eta Altzako geltokien arteko ibilbideari, alegia.[8]

2017an, Donostiako saihesbideko lanak hasiko direla iragarri ondoren, TOPO marka berria sortu zen. Dena den, geltokietan ez da izendapen hauei buruzko aipamenik 2018an.

        
2005 - 2009 2009 - 2012 2012 - 2017 2017 - Orain

SareaAldatu

Topo sarearen lineak 2016ko irailaren 2an[9]
Linea Ibilbidea Hasiera Azken luzapena Luzera (km) Geltokiak Trenak
    Lasarte-OriaHendaia 1912 2017 28,37 20 Euskotren 900
    AmaraAltza 2016 2017 6,50 6 Euskotren 900

GeltokiakAldatu

Geltokiak Konexioak
    Hendaia   TGV   
 CXP    3   
 BUS   31   35  
  
      Ficoba  BUS   31  
    Kolon     
  E24 E25 E26 E27 E28 E77 
  L1 L2 G1 G2 
  
      Belaskoenea   L2 G2 
      Bentak     
  E22 E24 E26 E27 E28 E77 
  L2 
      Gaintxurizketa
      Oiartzun   E02 E04 E72 U22 
      Fanderia   U7 U22 
      Errenteria
      Galtzaraborda   U5 U7 U22 
      Pasaia     
  E01 E02 E05 E06 E07 E20 E26 E27 
      Altza   13 24 27 31 38 
    Herrera     
  E01 E02 E05 E07 E20 E26 E27 E71 E72 E75 
  13 24 27 38 B6 B10 
    Intxaurrondo   09 13 24 27 29 33 B3    
    Loiola   A1 
  24 26 31 41 B4 
    Anoeta   A1 E03 E06 E07 E08 
  17 21 24 26 28 31 37 43 B4 B9 
  
  Amara       
  21 23 26 28 32 36 37 B4 
  
      Lugaritz       
  24 27 43 45 B8 
      Añorga          
      Errekalde       
  T1 T2 T3 T5 T6 
    Lasarte-Oria   Muittu T1 T2 T3 T5 T6 

PlanoaAldatu


UstiapenaAldatu

OrdutegiakAldatu

Linearen erdiko zatian, batez besteko maiztasuna 7 erdi minutukoa da, eta, lerroaren muturretara joanda, maiztasuna 30 minutura jaisten da gehienez.

Lehenengo trena 5: 50ean ateratzen da Altzako geltokitik, Amararako noranzkoan, eta azkena Hendaiako geltokira iristen da Lasarteko geltokitik 23: 22an.

Hemen, linearen tarte desberdinen batez besteko maiztasunak jasotzen dituen taula bat dago:[10][11]

E2 lineko maiztasunak
Egunak  Lasarte   Amara   Herrera   Kolon   Hendaia 
Lanegunak  15' 15' 15' 30'
 Larunbatak (07:00 > 15:00)  30' 30' 30' 30'
 Larunbatak (15:00 > 23:00)  30' 15' 30' 30'
Jaiegunak  30' 30' 30' 30'
E5 lineko maiztasunak
Egunak  Amara   Altza 
Lanegunak  15'
 Larunbatak (07:00 > 15:00)  30'
 Larunbatak (15:00 > 23:00)  15'
Jaiegunak  15'
 E2 eta E5 lineko konbinatutako maiztasunak 
Egunak  Amara   Herrera 
Lanegunak  7½'
 Larunbatak (07:00 > 15:00)  7' - 23' [a]
 Larunbatak (15:00 > 23:00)  7½'
Jaiegunak  7' - 23' [a]

Bidaiarientzako informazioaAldatu

Tren guztiek megafonia bidezko argibideak dituzte, baita argi-panelak edo trena igarotzen den geltokietako pantailak ere. Panel argitsu edo pantaila horiek kanpoko tenperaturaren eta orduaren berri ere ematen dute. Ateak ixteko abisu akustikoak eta argi-abisuak ere badituzte.

Geltoki guztietan geldialdia egiten duten trenei buruzko pantailak eta informazio-panelak aurki daitezke; gainera, megafoniaz abisuak ematen dira trenak iristen direnean.

 
EMU-900 tren unitateko barnealdea

Material mugikorraAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Euskotrenen 900 seriea»

2011ko uztailaren 22tik Euskotrenen 900 seriea Topo zerbitzuan ibiltzen da, 200 seriea ordezkatzeko eskatutako seriea, alegia.[12] Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles (CAF) enpresak ekoitzia, serie honetako trenak lau kotxez osatuta daude, Mc-R-R-Mc osaerarekin, eta 90 km/h abiadura maximoa har dezakete. Serie honen adierazgarria mugikortasun urriko pertsonentzako irisgarritasunaren aldeko hainbat neurri ezartzea da, hala nola ateen identifikazio kromatikoa, arrapala automatikoak ateetan, ikus-entzunezko seinaleak, "T" erako megafonia eta interfono sistemak edota barruko espazio jarraiak.

TarifakAldatu

Ikus, gainera: «Mugi txartela»
Txartela Deskribapena Prezioa
 Joan   Pertsona bakarreko aldian behingo bidaia   1,80€ / 2,65€ 
 B2R   2 bidaia noizbehinka (erretiratuak/desgaituak)   4,35€ 
 Passbask   Txartel mugagabea: 24 h (Lasarte-Baiona, SNCFen barrena)   8€ / 12€ 
 Euskopass   2 bidaia noizbehinka (Lasarte-Baiona, Txik Txaken barrena)   5,50€ 
 Mugi   Egoiliarrentzako abonua (Gipuzkoa osorako)   1,22€ / 1,80€ 

EtorkizunaAldatu

 
Lasarte-Oria
 
Errekalde
 
Añorga
 
Lugaritz
 
Bentaberri
 
Kontxa
 
Easo
 
Anoeta
 
Loiolako Erriberak
 
Loiola
 
Intxaurrondo
 
Herrera
 
Altza
 
Pasaia
 
Galtzaraborda
 
Errenteria
 
Fanderia
 
Oiartzun
 
Gaintxurizketa
 
Bentak
 
 
 
Belaskoenea
 
 
Anaka
Kolon
 
 
Aireportua
Ficoba
 
 
Hondarribia
Hendaia
 
Artikulu nagusia: «Donostiako metro sareko proiektua»

LaneanAldatu

Donostiako pasanteaAldatu

Gaur egungo Amara-Donostia geltokia geltoki terminala izatetik geltoki pasantea izatera pasako da, Donostian eraikitzen hasi den trenbide saihesbideari esker. Saihesbide berria Lugarizko geltokian hasiko da eta Antigua auzotik igaroko da, bertan Bentaberriko geltokia eraikiko delarik. Ondoren Mirakontxa gurutzatu eta Erdialdera helduko da, Kontxako geltokia gaineratuz. Handik Amarara helduko da, Easoko lurpeko geltoki berriak gaur egungo Amara-Donostia geltokia ordeztuko duelarik. Lurpeko geltoki berri hau eta gero trenbide zaharrari lotuko zaio, Anoetako geltokirantz. Lanak 2017ko udazkenean hasi ziren eta 2022ko hasierarako amaituta egongo dira.[13]

ProiektatuakAldatu

Altza-Pasaia-Galtzaraborda saihesbideaAldatu

Altzako geltokitik Pasai Antxorantz jarraituko du saihesbideak, eta bertan lurpeko geltoki bat eraikiko da, bi nasarekin, atari batekin eta irteera bakar batekin. Ondoren, Galtzarabordarantz jarraituko du, eta ziurrenik haren geltokia lurperatuko dute. Bide bikoitzeko zati horrek egungo zubibidea, 7. tunela, Galtzarabordako geltokia eta Pasaiako geltokia ordezkatuko ditu, eta behin betiko kenduko du Pasaiako bidezubi erraldoiak dakarren oztopo arkitektonikoa, gaur egun herria bitan banatzen baitu.[14]

Irun-Hondarribia adarraAldatu

Obra honekin, Belaskoenea eta Kolon geltokiak berrituko dira, eta Hondarribiko adarra eraikiko da, Anakan, Donostiako aireportuan eta Hondarribian geltokiekin. Tarte osoa bide bikoitzekoa izango da. Proiektu osoa lurpean jarriko da, Donostiako aireportuaren ondoko zatia izan ezik, biaduktua izango baita.

Loiolako Erriberak geltokiaAldatu

Geltoki horrek, batez ere, Donostiako Renfe Aldirietako zerbitzuaren eta metroaren arteko aldaketa egiteko balioko du. Geltoki hau batez ere Donostialdeko hegoaldeko eta Tolosaldeko bizilagunentzat izango da erabilgarria. Loiolako Erriberak auzoari ere zerbitzua emango dio eta Amara Berri auzoari eskaintzen zaion zerbitzua indartuko du. Hala, Eneko Goia Donostiako alkateak 2019ko amaieran iragarri zuen 2020an geltoki proiektua idatziko zutela, hurrengo urtean eraikitzen hasi ahal izateko.[15]

OharrakAldatu

  1. a b 7'- 23', lehen trenaren ondoren, itxaroteko denbora 7' dela esan nahi du, bigarrenaren ondoren, 23', hirugarrenaren ondoren, 7' berriz, eta horrela hurrenez hurren

ErreferentziakAldatu

  1. Metroaren igarobideak hirukoiztu egingo ditu Hendaia-Lasarte linearen erabiltzaileak.
    Euskotrenek 2022an 11 milioi bidaiari izatea aurreikusten du tarte horretan
  2. (Gaztelaniaz) lahaine.org. ¿Metro de Donostialdea? La oportunidad del debate y de una iniciativa social. Noiz kontsultatua: 2017-11-05.
  3. (Gaztelaniaz) El Diario Vasco. «El Metro conecta desde hoy Intxaurrondo con el centro de San Sebastián en ocho minutos» Noiz kontsultatua: 2017-11-05.
  4. (Gaztelaniaz) El Diario Vasco. «El Metro de Donostialdea avanza y abrirá en septiembre la estación de Altza» Noiz kontsultatua: 2017-11-05.
  5. (Gaztelaniaz) El Diario Vasco. ««Mientras no tengamos estación nueva no hay nada que celebrar»».
  6. (Gaztelaniaz) El Diario Vasco. ««Empieza la regeneración de Loiola»» Noiz kontsultatua: 2017-11-05.
  7. (Gaztelaniaz) Chico, Amaia. (2017-05-14). «Vuelve el 'Topo' frente al 'Metro'» Noiz kontsultatua: 2017-11-05.
  8. Euskotren Trena. Noiz kontsultatua: 2017-11-05.
  9. Euskotren Trena - Donostia
  10. Lasarte-Hendaia ordutegiak
  11. Hendaia-Lasarte ordutegiak
  12. Euskotren. «Nota de prensa» Noiz kontsultatua: 2017-10-24.
  13. Irekia. Irekia - ETSk Topoaren saihesbidearen Mirakontxa-Easo tartea esleitu du 53,2 milioi euroren truke, 48 hilabeteko epean egiteko. Noiz kontsultatua: 2017-12-27.
  14. «Altza eta Galtzarabordaren arteko lotura, 2021ean lizitatua» www.noticiasdegipuzkoa.eus Noiz kontsultatua: 2020-11-14.
  15. (Gaztelaniaz) «Auto gutxiago eta tren gehiago Donostian 2020rako» El Diario Vasco 2020-01-02 Noiz kontsultatua: 2020-11-14.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu