Castro Urdiales

Castro Urdiales (kantabrieraz: Castru) Kantabriako (Espainia) ekialdeko udalerri bat da, Bizkaiarekiko mugan kokatua. 2006an 30.000 biztanle zituen, eta 96,7 kilometro koadro ditu.

Castro Urdiales
Espainiako udalerria
Puerto de Castro-Urdiales.jpg
Bandera de Castro Urdiales.png Coat of Arms of Castro Urdiales.svg
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Kantabria
Alkatea Ivan Gonzalez Barquin (en) Itzuli
Izen ofiziala Castro-Urdiales
Posta kodea 39700
INEk ezarritako kodea 39020
Herriburua Castro-Urdiales
Geografia
Koordenatuak 43° 23′ 04″ N, 3° 12′ 54″ W / 43.384444444444°N,3.215°W / 43.384444444444; -3.215Koordenatuak: 43° 23′ 04″ N, 3° 12′ 54″ W / 43.384444444444°N,3.215°W / 43.384444444444; -3.215
Castro Urdiales (Cantabria) Mapa.svg
Azalera 96.72 km²
Altuera 19 m
Mugakideak Liendo, Guriezo, Turtzioz, Artzentales, Sopuerta eta Muskiz
Demografia
Biztanleria 32.069 bizt. (2019)
Dentsitatea 331,57 bizt/km²
Informazio gehigarria
Ordu eremua UTC+01:00
Hiri senidetuak Bukraa, Jerez de la Frontera, Aire-sur-l'Adour, Cabourg eta Fraga
Matrikula S
castro-urdiales.net

IzenaAldatu

Lehenengo hitzari buruz (castro) zalantzarik ez dago: latinezko castrum («gaztelu») du jatorri. Bigarrenari buruz, aldiz, ez dago ziurtasunik. Hipotesi batek zioen balizko hordeales izenetik («garagardiak») eratorria dela, erroa latinezko hordeum («garagar») izanik; hala ere, Valeriano Yarza Urquiolak seguruagotzat jotzen du jatorria ondorengo hau izatea: Fortunalis antroponimoa, gehi -icus, -ici atzizki genitiboa (Urduliz toponimoaren jatorri bera). Hartara, erromantzean bide hau egina luke toponimoak: *(F)ortu(n)alic(i) > *Ortualiz > *Urdualiz > *Urdialis > Urdiales. Horrenbestez, toponimoaren esanahia litzateke «Fortunalisen gaztelua».[1]

Federiko Krutwigek, Vasconia liburuan, Castro Urdiales Urdialaitz izenez aipatu zuen. Txillardegik, Euskal Herria Helburu liburuan, Castro Urdializ toponimoa euskal toponimotzat aipatu zuen.

GeografiaAldatu

Castro Urdialesek honako udalerri mugakideak ditu: Liendo mendebaldean, Muskiz ekialdean, Sopuerta hego-ekialdean, Turtzioz eta Artzentales hegoaldean, Guriezo hego-mendebaldean eta Bizkaiko golkoa iparraldean.

HerriakAldatu

Hau da udalerriko herrien zerrenda. Gaztelaniazko izen ofizialaren ondoren, kantabrierazkoa (gaur egun gutxi erabilia):

HistoriaAldatu

Castro Urdialesen jatorrizko izena Portus Amanus izan omen zen, samaniar autrigoien hiri nagusia zena.[2] 74an, Vespasianoren agintaldian, erromatarrek bertan kolonia bat ezarri eta Flaviobriga izena eman zioten, ziur asko eskualdean zegoen burdina ustiatzeko eratu zuten[3]

1163an Alfontso VIII.a Gaztelakoak Logroñoko Forua eman eta hiribildu bilakatu zen. Gaztelak iparraldeko Europarako portu moduan erabili zuen.

1813ko maiatzaren 11n, Iberiar Penintsulako Gerran, Soulten frantziar armadak hiribildua erre egin zuen, baina laster berreraiki zuten. 1879an trenbidea hara heldu eta asko hazi zen.

DemografiaAldatu

Bilakaera demografikoa
1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2009
14.191 12.463 11.786 12.418 11.963 11.646 11.988 12.401 12.912 13.594 18.719 31.670

PolitikaAldatu

2007ko udal hauteskundeakAldatu

2007ko maiatzaren 27ko udal hauteskundeak
Alderdia Botoak % Zinegotziak
PSC-PSOE 3880 28,11 % 7
PP-C 2909 21,07 % 5
AxC 2862 20,73 % 5
PRC 1845 13,37 % 3
IU 745 5,40 % 1

EraikinakAldatu

Castrourdialestar ospetsuakAldatu

Herri eta hiri senidetuakAldatu

Irudi galeriaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. (Gaztelaniaz) Yarza Urquiola, Valeriano. (2015). «Notas sobre toponimia de origen romano en Bizkaia» Fontes Linguae Vasconum (120): 345–384.
  2. Solana Sainz, J.M.. (1977). Flaviobriga (Castro Urdiales). Santander: Universidad de Valladolid-Centro de Estudios Montañeses.
  3. Echevarría, Javier. (1954). Recuerdos Históricos Castreños. Editorial Maxtor ISBN 84-95636-91-3.
  4. «Una biografía de Ramón de la Sota reinvidica la obra del empresario» El País 1999-3-14.
  5. «El legado cántabro de Eladio Laredo» El Diario Montañés 2008-1-7.
  6. www.galeon.com. Biografía de Leonardo Rucabado. .
  7. Ataulfo Argentaren webgune ofiziala. .
  8. 102municipios.com. Personajes destacados de Castro Urdiales en Cantabria. .
  9. www.castrofutbolclub.com. Peru Zaballa, deportividad y juego limpio. .
  10. amediavoz.com. Fragmentos de algunas obras de Lorenzo Oliván. .

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu