Sevilla

Andaluziako hiriburua

Sevilla —edo, izen historiko gisa, Sibilia[1] Espainiako hegoaldeko hiri bat da, Andaluziako eta Sevillako probintziako hiriburua. Itsas mailatik 20 metro gorago kokatua, Guadalquivir ibaiak zeharkatzen du hiria.

Sevilla
Sevilla
Espainiako udalerria
Sevilla Luft 120308.JPG
Flag of Sevilla, Spain.svg Escudo de Sevilla (Sevilla).svg
Administrazioa
Herrialdea Espainia
Autonomia Andaluzia
ProbintziaSevillako probintzia
Alkatea Juan Espadas Cejas
Izen ofiziala Sevilla
Jatorrizko izena Sevilla
Posta kodea 41000–41099
INEk ezarritako kodea 41091
Herriburua Sevilla
Geografia
Koordenatuak 37° 23′ 00″ N, 5° 59′ 00″ W / 37.3833°N,5.9833°W / 37.3833; -5.9833Koordenatuak: 37° 23′ 00″ N, 5° 59′ 00″ W / 37.3833°N,5.9833°W / 37.3833; -5.9833
Azalera 140 km²
Altuera 12 m
Mugakideak Alcalá de Guadaíra, La Algaba, Camas, Carmona, Dos Hermanas, Gelves, La Rinconada, Salteras, San Juan de Aznalfarache, Santiponce, Tomares eta Palomares del Río
Demografia
Biztanleria 688.592 bizt. (2019)
Dentsitatea 4.918,51 bizt/km²
Informazio gehigarria
Telefono aurrizkia 95
Ordu eremua UTC+01:00 eta UTC+02:00
Hiri senidetuak Angers, Baler (en) Itzuli, Tarija, Bartzelona, Buenos Aires, Columbus, Guadalajara, Habana, Kansas City, Rabat, Tifariti (en) Itzuli, Ho Chi Minh Hiria, Krakovia, Cartagena de Indias, Caltanissetta, Erroma, Jerez de la Frontera, Kansas City, Popayán, Isla Cristina, Berlin, Iquique eta Rostov Don
Matrikula SE
sevilla.org
Katedraleko dorrea, Giralda

707.414 biztanlerekin, Sevilla Espainiako hiri jendetsuenetan laugarrena da. Bere metropolitar eremua ere estatuko jendetsuenetan laugarrena da, 1.343.900 biztanle baititu. Espainiako hegoaldeko gune turistiko eta komertzial nagusienetarikoa da, eta kulturaren aldetik Espainiako nabarmenenetarikoa ere, gaur egun espainiar folkloretzat jotzen denaren sorburu.

Interes turistiko handiko hiria da, monumentu, enparantza, lorategi eta eliza kopuru handia baitu. Bere alde historiko-artistikoa Europako nabarmenena da. Bere eraikinik ospetsuenen artean, Giralda (antzinako meskitako alminarra, gaur egun katedraleko kanpandorrea) eta Urrezko Dorrea (Torre del Oro) dira aipagarrienak.

Hiriko Triana, La Macarena, Santa Cruz edota Nervión auzoak dira ezagunenak. 1987an, Nazio Batuen Elkarteko UNESCO sailak Gizateriaren Ondare izendatu zituen katedrala, Giralda eta alkazarra (erregeen jauregia).

EtimologiaAldatu

Hiriaren izena Hispalis izen zaharrean dago oinarrituta. Izen hau, Ishbiliya (arabieraz: أشبيليّة‎) bihurtu zen musulmanen garaian. Euskarazko izen historikoa Sibilia da, baina Euskaltzaindiaren arabera hiriaren egungo euskal izen arautua Sevilla da[2].

Barrutiak eta auzoakAldatu

Udalerria 11 barrutitan banaturik dago eta hauek 108 auzotan.

HistoriaAldatu

Julio Zesar enperadoreak kolonia erromatarra bihurtu zuen, Betis ondoko koloniaren gainetik hobesten. Lehenengo mendean, Hispalis (Sevillaren izen zaharra) Turdetaniako hiririk nagusienetarikoa zen, Kordobak eta Cádizek baino ez gainditua. Denbora gutxian, baina, hiri hauek gainditu zituen Hispalisek. Ptolomeoren garaietan metropoli titulua jaso zuen, eta bisigodoen garaian hiriburu probintziala izan zen, Kordobaren gainetik.

711tik gero, hiria musulmanen menpe gelditu zen, eta Kordobako emirerri behin erorita 1023an, independente bihurtu zen, abbadtarren dinastiaren garaian eta 1091n almorabideek kontrola eskuratu arte. Almorabideek galdutako azkenengo hirietako bat izan zen. 1248ko azaroan, hil batzuetan setiatuta egon ondoren, gaztelarrek okupatu zuten.[3]

KlimaAldatu

Datu klimatikoak (Sevilla)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 15.9 17.9 21.2 22.7 26.4 31.0 35.3 35.0 31.6 25.6 20.1 16.6 24.9
Batez besteko tenperatura (ºC) 10.6 12.2 14.7 16.4 19.7 23.9 27.4 27.2 24.5 19.6 14.8 11.8 18.8
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 5.2 6.7 8.2 10.1 13.1 16.7 19.4 19.5 17.5 13.5 9.3 6.9 12.7
Pilatutako prezipitazioa (mm) 65 54 38 57 34 13 2 6 23 62 84 95 533
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 6 6 5 7 4 2 0 0 2 6 6 8 52
Eguzki orduak 179 183 224 234 287 312 351 328 250 218 186 154 2898
Iturria: World Meteorological Organization[4] Agencia Estatal de Meteorología[5]

DemografiaAldatu

Biztanleriaren bilakaera
1900 1920 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2008
147.271 205.723 302.300 374.138 441.869 545.692 645.817 683.028 684.633 703.206

Ondasun nabarmenakAldatu

MonumentuakAldatu

 
Sevillako katedrala eta Indietako Agiritegia

Sevillako monumenturik aipagarrienak munduan ezagunak diren Giralda eta katedrala dira aipagarrienak, baita Santa Cruz auzoa (Sevillako judutegia), Alkazar Errealak (Reales Alcázares), Indietako Agiritegia (Archivo de Indias), Urrezko dorrea (Torre del Oro), Maria Luisa parkea, Espainiako plaza, Amerikako plaza, Arkeologia eta Herri ohitura Museoak, Arte Ederretako Museoa eta Printzeen parkea ere. Kale-turistiko nagusia Sierpes da.

Oso ohikoa da turismoa egiteko kalesa edo gurdien gainean egitea.

Aipatutako eraikin eta monumentu guztiez gain, honako hauek ere garrantzia handikoak dira:

Hércules zumarkalea, Audientzia zaharra, Sevillako Agiritigia, Sevillako Ateneoa, Udaletxea, Caños de Carmona, Errege Mairuaren etxea, Koliseoaren korrala, Enkarnazioko Metropol Parasol, Sevillako harresiak, Lebrijako kondesaren jauregia, Dueñas-eko jauregia, San Telmo jauregia, Yanduri jauregia, Andaluziako parlamentua, Maestranza zezen-plaza, Garaipenaren plaza, Plaza Berria, Txanponaren Etxea, Tabako Fabrika Erreala, Maestranza Antzokia, Lope de Vega Antzokia , Zilar-dorrea, Triana-dorrea, Schindler dorrea' eta abar.

Aste SantuaAldatu

 
Cristo de la Salud-en pasoa, 2010ean.

Erramu Igandetik Pazko Igandera 60 ermandade prozesioan joaten dira katedralerantz Aste Santuan, eta 11 ermandadek bi egun lehenago egiten dute katedraletik igaro gabe. 1980an Nazioarteko interes turistikodun jaia deklaratu zuten.

EkonomiaAldatu

Gune industrial garrantzitsu bat da Sevilla, teknologia berriei begira, batez ere. Cartuja '93 teknologia-parkeak 11.455 pertsonei ematen die lan, eta probintziaren BPG - Barne Produktu Gordinaren %10 sortzen du, 1.676 milioi euro sortuz eta 311 enpresen langune izanik (horietako % 70ek teknologia berrietan dihardute)

Sevilla Espainiako laugarren biztanleria-gunea da eta ekonomikoki probintzia sendo eta indartsua da. 650.000 pertsonek egiten dute lan hirigune osoan. Era berean, gune industrial nagusi bat da, oihalgintza, saneamendu, kristalgintza, zementu eta bestelako lantegiak biltzen baitira Sevillaren inguruan. Era berean, ontziolak eta hegazkin eta tankeak fabrikatzeko industriak nagusitzen dira hirian.

Edari-fabrika gehien dituen europar hiria da Sevilla.

KirolaAldatu

Sevilla FC eta Real Betis Balompié dira hiriko futbol talde nagusiak, elkarren aurkako lehia nabarmena daukate. Sevillak, Sánchez Pizjuán izeneko futbol zelaian jokatzen du, eta Betis taldeak berriz; Benito Villamarín zelaian.

Hiri senidetuakAldatu

Sevilla Ondorengo hiriekin senidetuta dago:

Sevillar ezagunakAldatu

ErreferentziakAldatu

Kanpo estekakAldatu