Leioa

Bizkaiko udala

Leioa Bizkaiko iparraldeko udalerri bat da, Uribe Kosta eskualdekoa, Bilboko itsasadarraren eskuinaldean kokatua. 1526an sortua, Leioa ezaguna da bertan daudelako Euskal Herriko Unibertsitatearen errektoretza eta Bizkaiko campusaren egoitza. Udalerriak 8,6 km2 ditu, eta 2016. urtean 30.793 biztanle zituen.

Leioa
 Bizkaia, Euskal Herria
Leioako Indarra eleizaurrean.jpg
Leioako udaletxea.

Leioako armarria

Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaBizkaia
EskualdeaBilbo Handia
Izen ofizialaEscudo de Leioa.svg Leioa
AlkateaIban Rodríguez Etxebarria (EAJ)
Posta kodea48940
INE kodea48054
Herritarraleioar, leioaztar
Kokapena
Koordenatuak43°19′44″N 2°59′05″W / 43.328888888889°N 2.9847222222222°W / 43.328888888889; -2.984722222222243°19′44″N 2°59′05″W / 43.328888888889°N 2.9847222222222°W / 43.328888888889; -2.9847222222222
Azalera8,6 km2
Garaiera50 metro
Distantzia10 km Bilbora
Demografia
Biztanleria32.013 (2020)
Green Arrow Up.svg218 (2019)
alt_left 16.297 (%50.9)15.498 (%48.4) alt_right
Dentsitatea3.580,58 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 6,04
Zahartze tasa[1]% 19,32
Ugalkortasun tasa[1]‰ 38,88
Ekonomia
Jarduera tasa[1]% 78,8 (2011)
Genero desoreka[1]% 10,27 (2011)
Langabezia erregistratua[1]% 10,44 (2013)
Euskara
Euskaldunak[1]% 27,83 (2010)
Kaleko erabilera [2] (2016)
Etxeko erabilera [3]% 12.3 (2016)
Datu gehigarriak
Sorrera1526ko urriak 31. urtea
Webguneahttp://www.leioa.net

IzenaAldatu

Juan Ramón Iturrizaren arabera, «Leioa» leiho ona esaerari legokioke. Antonio Truebaren iritziz, ostera, elexa ona herriaren izenaren sorburua izango litzateke.

«Lejona» aldaera udalerriaren izen ofiziala izan zen, 1979an udalerriak «Leioa» izen ofizial bakarra hartu zuen arte.

GeografiaAldatu

Herriaren erliebea nahiko laua da, 100 metrora heltzen diren mendixka batzuk baino ez daude. Kurkudi (126 m), Bolunburu eta Ikea(mendi) dira udaleko tokirik altuenak[4].

MugakideakAldatu

Mendebaldean Erandiorekin egiten du muga, ekialdean Getxorekinrekin, eta hegoaldean Ibaizabal ibaiarekin. Ibaizabal mugaren beste aldean, mugakide Sestao du. Portugalete dago Getxoren aurrean Ibaizabalen beste aldean, eta eztabaidatu egiten da ea egoera horretan Portugalete mugakide ote den.

Batzuek uste dute Berango mugakidea dela, baina metro gutxigatik bada ere, ez da[5].

AuzoakAldatu

Leioa Avanzada errepidea edo Iparragirre Etorbideak zeharkatzen du, Bizkaian trafikorik handiena duten errepideetako bat. Herriaren erdigunea eta udaletxea autobide horren inguruan garatu dira. Leioako beste irudimenezko ardatz bat Ibaizabal ibaitik hurbil dagoen Metro Bilbaoko geltokitik Leioako Campusera igotzen den bidea litzateke. Bide hori tranbia batek egitea proiektaturik dago.

Sakabanaturiko beste hainbat auzo daude, ofizialak hauexek:[6]

Leioako auzo izan ziren[6] Arara, Aretxabaleta, Arostegi eta Ubeda; azken hori, gaur egun Sarriena deitua.

Auzo ofizialak ez direnak baina herrian auzotzat hartzen diren leku-izenak: Ikea, Landabaso, Sakoneta, Mendibil, Gaztelueta, Kandela Zubieta...

HistoriaAldatu

Leioa, elizate independente gisa 1526ko urriaren 31an sortu zen[7], hamarrenak kobratzearen gaineko auzi baten epaiaren ondorioz Erandioko elizatetik banatu zenean. Bizkaiko Batzar Nagusietan 26. jarlekua eskuratu zuen (46.a gero).[8]

EkonomiaAldatu

Herriko ekonomia sektore nagusia zerbitzuena da. Hala ere, urtetan garaturiko hainbat industria mota daude: altzairugintza, kimika, mekanika, beira eta elikadura industria.

DemografiaAldatu

Leioak 30793 biztanle zituen 2016. urtean. Bizkaiko eta Bilbo Handiko beste herri batzuetan ez bezala, herriaren hazkunde nagusia ez zen gertatu 1950eko eta 1960ko hamarkadetan; izan ere, aldaketa handia 1970eko hamarkadan iritsi zen, inguruko beste herri batzuetan beherakada hasita zegoenean. Urte horietan, eta hurrengo hamarkadetan ere, Bilboko eta inguruko herrietako hainbat biztanleren jomuga izan zen Leioa, etxebizitzak merkeago zituelako batez ere. Horrez gain, garatu zen industriak Espainiatik hainbat pertsona erakarri zuen.

Gaur egun, biztanleriaren hazkundea motelduz joan da, nahiz eta oraindik jarraitu. Egun etxebizitza garestiagoa da eta gutxiago eraikitzen da; dena den, etorkizunari begira milaka etxe berri eraikiko dira Lamiako eta Udondoko auzoetan.

Biztanleriaren bilakaeraAldatu

Leioako biztanleria

PolitikaAldatu

Udal hauteskundeakAldatu

2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Leioako alkatea EAJko Maria Carmen Urbieta da.

Leioako udalbatza

Alderdia

2015

2019

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
9 / 21
5.202 (% 36,97)
9 / 21
6.520 (% 41,53)
Euskal Herria Bildu
3 / 21
2.280 (% 16,20)
4 / 21
2.887 (% 18,39)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
3 / 21
1.862 (% 13,23)
4 / 21
2.692 (% 17,15)
Esnatu Leioa Despierta -> Ahal Dugu
4 / 21
2.356 (% 16,74)
3 / 21
2.246 (% 14,31)
Alderdi Popularra (PP)
2 / 21
1.377 (% 9,79)
1 / 21
1.169 (% 7,45)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean

AzpiegiturakAldatu

GarraioaAldatu

MetroaAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Bilboko metroa»

Bilboko metroaren 1. lineak Leioa zeharkatzen du, eta udalerrian hurrengo geltokiak ditu:

AutobusaAldatu

Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:


UnibertsitateaAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Leioa-Erandioko campusa»

Udalerrian Euskal Herriko Unibertsitatearen Leioa-Erandioko campusa dago, unibertsitatearen Campus nagusia, alegia. Errektoregoaren Egoitza jasotzeaz gain hurrengo Fakultate eta eskolak biltzen ditu:

KulturaAldatu

HizkuntzaAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Leioako hizkera»

Leioako hizkera ("Leyoáko berbeté") Leioan hitz egiten den bizkaieraren ipar-sartaldeko (Uribe Kosta, Txorierri eta Mungialdea) azpieuskalkiaren aldaera da. Leioako hizkera Uribe Kostako eta Txorierri sartaldeko aldaeren tarteko berbeta da, Getxo eta Berangokoenen antzekoa.

Ondasun nabarmenakAldatu

Leioaztar ospetsuakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. (Gaztelaniaz) «Leioa, su medio físico y geográfico» Leioa.info (Noiz kontsultatua: 2018-08-05).
  5. «Leioako Udala - Kokapena» www.leioa.net (Noiz kontsultatua: 2020-10-30).
  6. a b Mikel Gorrotxategi, Iratxe Lasa eta Goizalde Ugarte: Leioako leku-izenak, Euskaltzaindia, Bilbo, 2012.
  7. «Leioako historia. Bere jatorria.» (WordPress) Leihoa.info (Noiz kontsultatua: 2018-08-26).
  8. Leioa a través de su historia liburua: 2. kapitulua

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Bizkaia