Ireki menu nagusia

Wikipedia β

Bizkaiko golkoa[1] Ozeano Atlantikoaren adarra edo golkoa da. Ipar-ekialdetik hego-mendebaldera eskualde hauek ditu mugakide: Bretainia, Pays de la Loire, Poitou-Charentes, Landak eta Gironda (Akitania), Lapurdi, Gipuzkoa, Bizkaia, Kantabria, Asturias eta Galizia.

Bizkaiko golkoa
Bay of Biscay from Aqua (2004-05-16).jpg
Fitoplankton loratzea Bizkaiko golkoan
Bizkaiko golkoa hemen kokatua: Europa
Bizkaiko golkoa
Bizkaiko golkoa
Bizkaiko golkoa (Europa)
Ozeanoa Ozeano Atlantikoa
Koordenatuak 45° 30′ 00″ N, 4° 20′ 00″ W / 45.5°N,4.3333333333333°W / 45.5; -4.3333333333333Koordenatuak: 45° 30′ 00″ N, 4° 20′ 00″ W / 45.5°N,4.3333333333333°W / 45.5; -4.3333333333333
Azalera 225.000 km²
Sakonera 4.735 m.
Bizkaiko golkoa eta iparraldeko inguruetako mapa batimetrikoa edo sakonerakoa

225.000 km²-ko luze-zabalera du guztira, eta sakonerarik handieneko tokian 4.735 metro sakon da. Uraren gatz kopurua % 35 da.

Eduki-taula

IzenaAldatu

Golkoari Bizkaiko golkoa deritzo, baina Galiziako Estaca de Bares muturretik Aturriraino doan kostaldeko itsasguneari Kantauri itsasoa deritzo.[2][3] Erromatarrek Sinus Kantabrorum izena eman zioten K. a. I. mendean, "Kantabrien Ozeanoa", alegia. Iparraldeko zatiari, berriz, Sinus Aquitanus edo Mare Aquitanicum (Akitanien Ozeanoa) zioten.[4][5]

Euskaldunen Itsasoa izena ere eduki izan du, batez ere Euskal Herritik kanpo. Frantsesez Golfe de Gascogne, bretoieraz Pleg-mor Gwaskogn eta gaskoiz Golf de Gasconha izena du, hitzez hitz «Gaskoiniako golkoa».

GeografiaAldatu

EzaugarriakAldatu

Nazioarteko Erakunde Hidrografikoak honela adierazten du bere mugak: «Ortegal (43° 46′ N, 7° 52′ W / 43.767°N,7.867°W / 43.767; -7.867) eta Penmarc'h (47° 48′ N, 4° 22′ W / 47.800°N,4.367°W / 47.800; -4.367) lurmuturrak batzen dituen lerroa».[6]

Itsaso barreneko muga sakontasun handiak (3.000-4.000 m) hasten diren lekuan jarri ohi dira. Espainiako iparraldeko kosta labartsua da, eta itsaso hondoko zola ere malkartsua da oso. Sakontasun handienak itsasertzetik aski hurbil daude (Matxitxakotik 10 km-ra gabe 1.000 m-ko sakontasuna, eta ia 3.000 m-ko sakontasuna Bizkaiko itsasertzetik 40 km-ra).

Frantziako kosta, berriz, laua eta apala da; itsaso hondoko zola ere lehorreko ordokiaren jarraipena da, eta kontinente plataforma oso zabala du; Arroxelako latitudean, adibidez, kontinente plataformaren sakontasun mugatzat ematen den 200 m-ko marra batimetrikoa itsasertzetik 200 km-ra dagp. Capbreton parean, gouf izeneko ur azpiko arroila edo fiordoa dago, kostaldea higaduratik gordetzen duena.

Kantauri itsasoaren punturik sakonena Llanestik iparraldera dago, 160 km-ra: 5.098 m-ko sakontasuna. Bai Espainia iparraldeko kosta eta bai Frantzia mendebalekoa, arrantza leku aberatsak dira biak plankton askoko aldeak baitira. Uraren gatz proportzioa ez da handia (% 3,5 itsaso barrenean), eta uraren azaleko tenperatura 10-11 °C izaten da urtarrilean eta 18-20 °C uztail-abuztuan, Golkoko itsaslasterrak epeltzen baitu.

IbaiakAldatu

Bizkaiko golkoan isurtzen diren ibai nagusiak hauexek dira, mendebaldetik ekialdera eta hegoaldetik iparraldera:

Eo, Nalon, Pas, Ason, Deva, Miera, Besaya, Nansa, Nerbioi-Ibaizabal, Urola, Oria, Bidasoa, Aturri, Dordoina, Charente, Garona, Loira eta Vilaine.

Hiri nagusiakAldatu

Bizkaiko golkoaren kostaldean dauden hiri nagusiak Bordele, Brest, Nantes, Arroxela, Baiona, Biarritz, Donostia, Bilbo, Santander, Gijón eta Avilés dira.

PortuakAldatu

MerkataritzakoakAldatu

Hainbat merkataritza portu garrantzitsu dago:

ArrantzakoakAldatu

Mendebaldetik ekialdera eta hegoaldetik iparraldera, hauek dira arrantza portu nagusiak:

FaunaAldatu

Arantza-eremua zeharo ustiaturik dago eta espezie asko iraute egoera larrian daude: bisigu, legatz edo antxoa. Berdela edo hegaluzea, berriz, arrisku gabe ustiatzen dituzte. Espezie batzuk ia iraungiturik dugu: azken sardako balea XX. mendearen hasieran ehizatu zuten Orio parean. Hala ere, gero, espezimen batzuk ikusi dituzte.[7] Hala eta guztiz ere, itsas-ugaztunak topatzeko eremu paregabea da oraindik.

Itsas-hegazti asko ditu, nagusienak zangak eta antxetak izanik.

Ikus, gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

  1.   Euskaltzaindiaren 52. araua: Munduko geografiako zenbait izen (mendiak, ibaiak, itsasoak), euskaltzaindia.eus, http://www.euskaltzaindia.eus/dok/eaeb/arauak/Araua_0052.pdf. Noiz kontsultatua: 2016-7-25 .
  2.   , Euskaltzaindia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0159.pdf. Noiz kontsultatua: 2010-10-5 .
  3. Euskaltzaindiaren araua: «Munduko geografiako zenbait izen (mendiak, ibaiak, itsasoak)»
  4.   Iglesias Gil, José Manuel (1994), Intercambio de bienes en el Cantábrico oriental en el Alto Imperio Romano, Kantabriako Unibertsitatea, 17-18. orrialdea, ISBN 84-8102-083-4, http://books.google.es/books?id=tiWShAMVgXYC&pg=PA17&lpg=PA17&dq=aquitanus+sinus&source=bl&ots=KKxdTHdE-8&sig=NRXkElC-MQP5NPOwt5N0kHbxnHQ&hl=es&ei=bjs2TvnuOMiEOv7XhO8L&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCEQ6AEwAQ#v=onepage&q=aquitanus%20sinus&f=false .
  5.   John Dymock & Thomas Dymock (1833), Bibliotheca classica or a classical dictionary, Londres, 92. orrialdea, http://books.google.es/books?id=ZSMQAAAAYAAJ&pg=PA92&lpg=PA92&dq=aquitanus+sinus&source=bl&ots=SCJgKnsPwH&sig=anv5PJ_iJCUiwylekF58Cymen1o&hl=es&ei=bjs2TvnuOMiEOv7XhO8L&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CFIQ6AEwCQ#v=onepage&q=aquitanus%20sinus&f=false .
  6.   Limits of Oceans and Seas (3. argitaraldia), Nazioarteko Erakunde Hidrografikoa, 1971, 42. orrialdea, http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf .
  7.   Reeves, R.R. & Mitchell, E. (1986) (PDF), Report of the International Whaling Commission Special Issue 10, 221–254. orrialdea, http://iwc.int/cache/downloads/brhgc3aemagcsoos0kocgcggc/RIWC-SI10-pp221-254.pdf .
  Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bizkaiko golkoa