Ireki menu nagusia


Artikulu hau ezker abertzale osoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «ENAM».

Ezker abertzalea Euskal Herriko alderdi politiko eta beste erakunde abertzale eta ezkertiarren joera soziopolitikoa da. Definizio zabal batean, Euskal Herriarentzako independentzia edo subiranotasuna, proiektu politiko sozialista batekin batera, aldezten duen joera litzateke; definizio hertsiago baten arabera, berriz, eta jatorri historikoan oinarritua, Espainiako trantsizioan ETAren ondoan edo haren helburuekin sortutako alderdi politiko eta alboko erakundeen multzoa izan da, hau da, Euskal Nazio Askapenerako Mugimendua. Definizio zabaleko ezker abertzalean bereziki, heterogeneotasun eta desberdintasun nabarmenak izan dira, hain zuzen helburu politikoak lortzeko indarkeriaren erabilerari eta abertzaletasunaren eta proiektu sozialistaren lehentasunari buruz.[1] Dena den, ezker abertzalea esfera politikoan presentzia nabarmena izan duen poloa izan da gaurdaino, instituzioen barruan nahiz haietatik kanpo, hauteskunde-indar nabarmena izanda nahiz gizarte mugimendu anitzen eragile eta erreferente bezala. Eusko Alderdi Jeltzaleak (EAJ-PNV) betetzen duen euskal nazionalismo kontserbadore eta historikoki nagusiarren paperaren erantzun modura sorturiko erreakzioa da eta, beraz, aski antikapitalista eta modu argian autodeterminista izango da Ezker abertzalea. Egun, EH Bildu koalizioan (Hego Euskal Herrian) eta Euskal Herria Bai (Ipar Euskal Herrian) bildurik dauden alderdi politiko, erakunde eta herritarrak kokatzen dira ezker abertzalean, hala nola Sortu, Eusko Alkartasuna,[2] Aralar, Alternatiba eta Ipar Euskal Herrian Abertzaleen Batasuna alderdiak, besteak beste. Sindikatuen artean, LAB, ESK, Hiru, ELB, EHNE eta STEE-EILAS kokatzen dira ezker abertzalean edo haren inguruan.[3][4]

Artikulu hau serie honen zatia da:
Euskal
abertzaletasuna
EH mapa hutsa.png

"Borrokarako jaioak gara!" esaldia irakurri daitekeen horma-irudia, Ernaik sinaturikoa (Abadiño, Bizkaia)

Bigarren esanahi batean, askoz mugatuagoa, Ezker abertzalea kontzeptua ETAren oinordeko den euskal nazionalismo erradikalari erreferentzia egiteko erabiltzen da.[5] Azkenik, Herri Batasunari zein Sorturi zein Sortutik gertuko alderdi politikoari erreferentzia egiteko sarri da erabilia Ezker abertzalea kontzeptua.[6]

Eduki-taula

"Ezker abertzalearen" kontzeptuaAldatu

Euskarazko abertzale terminoa 'aberri+zale' konposiziotik badator ere, ez dago, gaur egun, abertzale terminoaren inguruko kontzeptu bakar eta bateratua, abertzale terminoa termino polisemikotzat hartu dezakegularik.

Kontzeptu zabala: euskal abertzaletasun ezkertiarraAldatu

Abertzale kontzeptuaren esangura zabalenean, kontzeptuak ezkertiarra den eusko abertzaletasunari egingo lioke erreferentzia. Hala, kontzeptu honek egitasmo, banako eta, orokorrean, euskal abertzaletasuna testuinguru ezkertiar batetik defendatzen duen edonor barneratuko luke. Kontzeptu hau hartuta, Ezker abertzalearen lehen ordezkari modura EAEa edo Eusko Abertzale Ekintza izango genuke, Espainiako II. Errepublikaren garaian, Ekin taldearekin jarraituz, ETAren aurreko zuzena dena. ETA bera, taldearen zatiketan diren talde ezberdinak (hala nola, LAIA) eta ETAren adar ezberdinak; esaterako: EIA, EAS eta bi hauen oinordeko diren EHAS eta HASI. Talde honetan sailkatu beharko lirateke, halaber, alderdi politiko abertzale ezkertiar ezberdinak ere, ETArekiko kritikoak izan baziren ere: ESB,[7] ESEI[8] eta, modernoena den Eusko Alkartasuna, EAJren banatze sozialdemokrata.[2] Aipagarria liteke ere, talde honen barruan, Abertzaleen Batasuna, eusko abertzaletasunaren irudia Ipar Euskal Herrian.[9]

Kontzeptu ertaina: ETAtik sorturiko euskal abertzaletasun ezkertiar erradikalaAldatu

Historialari-talde bateen artean bigarren kontzeptu mugatuago batek hartu du garrantzia. Euren esanetan, Ezker abertzalea ETAtik sorturiko hura liteke (barne harturik izen hau eraman duten talde terrorista ezberdinak), bai eta ETAren eremuan ibiltzen den erakunde oro ere. Hala, lehen kontzeptua baino kontzeptu mugatuago bat aurkezten digute, betiere ENAM ezkertiar modura definitzea baino kontzeptu lausoagoa bada ere; hau da, ETA militarraren burutza onartzen duen sektorea, 1970ko hamarkadaren amaieratik aurrera.[1]

Bigarren kontzeptu honen arabera, beraz, ETAtik at sorturiko alderdi abertzale oro definiziotik kanpo utziko lituzke; hala nola, EAEa (behintzat, 1979ko uztailera arte, zeinetan alderdiaren V. kongresua gertatu zen) ESBa zein ESEI. Era berean, Euskadiko Ezkerra (EE) kanpo geratuko litzateke, bai eta alderdi honen sortzaile diren EIA eta EPK edo Euskadiko Alderdi Komunista. Ikuspegi honetatik Ezker abertzalearen zatitzat hartu daitezkeen taldeen inguruan arazoak edukiko genituzke barruan edo kanpoan uzteko, HASIrekin gertatzen den bezala.

Kontzeptu estua: Euskal Nazio Askapenerako Mugimendu (ENAM) ezkertiarraAldatu

Azkenik, Euskal abertzale terminoa oso modu mugatua erabili izan da kasu batzuetan, ETA militarraren buruzagitza onartzen duen espektro politikoaren zatiari soilik Eusko abertzale modura izendatuz. Azkeneko kontzeptu hau oso erabilia izan da denbora-tarte ezberdinetan, bai eta ideologia oso ezberdinetatik ere. Hala, 1970ko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadaren hasieran, garai hartan Herri Batasunaren (HB) barruan barneraturik zegoen eta jaio berria zein ENAMi atxikituriko sektoreak EIAri Euskadiko Ezkerrarekin eginiko koaliatzeagaitik aipua kendu zitzaien HBetik, Ezker abertzalearekiko benetako atxikipenIk ez zutela esanez,[10] alderdi traidore modura.[11] XXI. mendearen hasieran irain berdintsuak entzungo ziren Batasunako zenbait sektoreetan, kasu honetan, Aralarren aurka,[12] bai eta Eusko Ekintza zein Askatasunaren Bidean taldeetako kritikak ere Sorturen sorreraren ondorioz, bai eta EH Bildu koalizioaren eratze-momentuan ere.[13][14]

Dena den, hirugarren erabilera hau ez zen soilik ENAM barruko tira-biretan erabili. Izan ere, ideologikoki oso urrun kokatzen diren horiek ere erabili zuten hirugarren kontzeptu hau. Hala, eta bereziki Herri Batasunaren eta, ondoren, EAEren zeinEuskal Herrialdeetako Alderdi Komunista edo EHAKren ilegalizazioen ostean, ordezkaritza politikorik gabe geratu ziren haiei erreferentzia egiteko erabilia izan zen. Era berean, sektore judizialaren zein kazetaritzan oso erabilia izan zen Herri Batasunaren inguruko jarraitzaile oro izendatzeko modu bezala.[15]

Dena dela, ez dugu ulertu behar kontzeptu estu honek ENAM osoari erreferentzia egiteko balio duela; izan ere, minoritarioak badira ere, ENAM barruko banako kontserbadoreak aurkitu ditzakegu, Telesforo Monzónen kasuan, Herri Batasunaren sorreraren atzean egon zenetako euskal idazle bat.

HistoriaAldatu

Gaur egun Ezker abertzale modura ezaguna denaren oinarria 1960ko hamarkadako ideologia marxistaren eta euskal abertzaletasunaren konbinazioz sorturiko ideologian dugu, ETAren sorrerarekiko modu sinkronikoan garaturikoa. Dena den, aipagarria da 1930ko hamarkadatik ere EAEn (Euskal Herriko lehen alderdi politiko abertzale ezkertiarra) zein EPKn aski antikapitalista zein autodeterminista diren banakoak badirela, EPKko Jesús Larrañagaren kasuan.

Eusko Alderdi Abertzale Errepublikanoa (1911)Aldatu

Eusko Alderdi Abertzale Errepublikanoa (EAAE) Euskal Herrian alderdi abertzale bat sortzeko lehen saiakera izan zen, modu argian laikoa eta Eusko Alderdi Jeltzalearen ideologia kontserbadore eta katolikotik urrun. Hala, Eusko Abertzale Ekintzaren aurrekari modura kontsideratzen da askotan. 1911ko urtarrilaren 1ean sorturikoa, goiburu modura "Aberria eta Askatasuna" izango du. Egunkari bat ere argitaratuko du, "Azkatasuna" izenekoa. Francisco Ulacia izango da alderdiaren buru, 1909. urtean Eusko Alderdi Abertzale Liberala hasitako ekintzarekin jarraituz. Dena den, 1913. urtean deuseztatu egin zen[16], Espainiako Alderdi Erreformistarekin koaliatzea haztatu ostean.

Eusko Abertzale Ekintza (1930)Aldatu

Eusko Abertzale Ekintza (EAE) euskal abertzaletasuneko hainbat pertsona ospetsuek sortu zuten; hala nola, Luis Urrengoetzea, Anacleto Ortueta, Tomás Bilbao eta Justo Gárate. Pertsonalitate hauek, izan ere, 1930. urtean San Andresko Manifestua idatziko dute, EAE alderdiaren sortze-manifestua izango dena. Alderdia, erlijiosoki laikoa, errepublikanoa eta sozialdemokrata modura jaioa, Espainiako II. Errepublikan zehar (eta bereziki CEDAren gobernuaren zehar, 1934 eta 1936 urteen artean) ezkerrerantz jo zuen ideologikoki, ideia antikapitalista eta independentistak besarkatuz.

Gerra Zibilean zehar, EAEk Errepublikaren alde egingo du apustua, Euzko Gudarostean parte hartu zutelarik, alderdi errepublikanoan, lau bolondres-batailoi antolatu zituelarik. José Antonio Aguirreren Euskal Gobernuaren parte izan ziren, bai eta Juan Negrínen Espainiako Gobernuaren parte ere.

Francoren diktaduran zehar exilioan aktibitate murritza eduki zuen, Eusko Jaurlaritzaren parte izaten jarraitu zuelarik Aguirreren zein Leizaolaren gobernuetan.[17]

Ekin (1952)Aldatu

Frankismoan zehar, 50eko hamarkadan, Francoren diktadura nazioarte-mailan aintzatesten hasten da. Testuinguru horretan, Bilbon, 1952. urtean, Ekin izeneko unibertsitate-ikasleen talde batek, 1953. urtean EAJren gaztediaren taldearekin (Euzko Gaztedi Indarra edo EGI) kontaktuan jarriko da, 1956. urterako talde bakarra osatuz. Hala, eta urte berdinen Parisen gertaturiko I Euskal Kongreso Mundialaren testuinguruan, EAJren ildo ideologikotik urruntzen zen txosten amankomun bat idatzi zen, zeinetan euskal abertzaletasunaren barruan belaunaldi-errelebo bat eskatzen zen. EAJren aurkako gatazka honek are garrantzi handia hartuko du 1958. urterako, zeinetan Ekin taldearen kideak talde amankomun horretatik botako diren, EGIk bere aldetik jarraituz. Banaketa honen argudioen artean, Ekinen "ekintza zuzenerako" estrategia zein euskalduna den erresistentzia-mugimendu batera aritzeko nahiak aurkitu daitezke, Hirugarren Munduan askapen nazionalerako mugimenduak anitz zireneko testuinguru batean; hala nola, Aljeriako deskolonizazio-prozesua.

Euskadi Ta Askatasuna (ETA; 1959).Aldatu

1959ko uztailaren 31ean Ekin Euskadi Ta Askatasunean (ETA) bilakatuko da, 1962an gertaturiko lehen biltzarrean, askapen nazionalerako mugimendu iraultzaile eta akonfesional modura definituko dena, oraindik ere sozialista modura definitu ez zen arren. ETAren jaiotze-momentutik eta, bereziki, 1964. urtetik aurrera, EAJk ETArekiko distantzia izugarria markatuko du, aipaturiko urtean argitaraturiko adierazpen publiko batekin.

ETAren II. Biltzarrean, 1963koa, erakundearen osagai ezkertiarrak definitzen hasiko dira, marxismotik gertuko ideologia bat garatuz, erabat sozialistak diren printzipioak finkatuz, betiere eusko abertzaletasunari eta borroka armatuari baietza emanez, euren helburuak lortzeko bide modura. Urteak pasa ahala, ETAren barruan langileen defentsa funtsezkoa ikusten zuten korronteak agertzen hasiko dira, langile-borrokari eta, orokorrean, borroka politikoari borroka armatuari baino garrantzi handiagoa eman nahi ziotenak. Hala, langile-talde ezberdinekin aliantzak egitea proposatzen zen, bai eta ideia marxistei ideia abertzalei baino pisu handiagoa ematea. Korronte ezberdin hauek, azkenean, Biltzar ezberdinetan zehar ETA uzten hasiko dira, bestelako alderdi politiko sozialista zein komunista sortzen edo osatuz; hala nola: LAIA, LKI, EMK, ORT eta EPK, besteak beste.

Frankismoaren amaiera-aldera, ETA bi alderditan banatu zen, bi alderdien arteko borroka handia zelarik. Alde batetik, garai hartan "ETA militar" edo "ETA (m)" modura ezaguna zena dugu, gaur egun ETA modura ezaguna dena. Bestalde, garai hartako gehiengoak osatzen zuen "ETA politiko-militarra" edo "ETA (pm)" agertu zen ere, jatorrizko ETAren borroka armatua borroka instituzionalarekin bateratzearen alde zegoena, eusko abertzaletasunari eta ideia ezkertiarrei plataforma instituzional bat ematearren. Modu horretan, ETA (pm) Euskal Iraultzarako Alderdiaren sustatzaile nagusia izan zen, luzera alderdiaren deusezte eta militanteen ETA (pm)rako berritzultzea eragin zuena.[18]

Ipar Euskal Herrian, 1973. urtean Iparretarrak (IK) izeneko talde independentista berri bat sortuko da, turismoaren aurkako zenbait atentatu gain hartuz. ETAk ez bezala, IK-k ez zuen mugimendu abertzalearen abangoardia izateko premia, nahiz eta ETAk bere V. Biltzarretik aurrera bezala, printzipio ezkertiar zein Euskal Herriaren osotasuna defendatzen zuen.[19]

Espainiako Trantsizioaren hasiera (1975)Aldatu

Francoren heriotzarekin eta Espainiako Trantsizioaren hasierarekin, Francoren garaiko eskubide politikoak garatzen hasiko dira, euren sorrera-momentutik ETArekin zerikusi estua duten talde, sindikatu eta alderdi politiko ezberdin sortzen direlarik ezker abertzalearen barruan.

 
KASen kartela, zeinetan "askatasuna lortzeko bidea borroka da" irakurri daitekeen (1976)[20]

1974. urterako Eusko Alderdi Sozialista (EAS) eta Herriko Alderdi Sozialista (HAS) edukiko ditugu, bigarren hau Ipar Euskal Herrian sortuko dena. Urte baten ostean, 1975. urtean, EHAS edo Euskal Herriko Alderdi Sozialista sortuko dute, bi alderdien fusioaren ondorioz. Era berean, 1977. urtean EHAS HASIra (Herri Alderdi Sozialista Iraultzailea) aldatuko da, Eusko Sozialistak EHASekin koalizioan joateko nahiaren ondorioz. HASIk, era berean, ezker abertzalearen historian pisua edukiko du.

Aipatutakoez gain, bestelako alderdi eta erakunde abertzale ezberdin dira aipagarri:

Era berean, 1975. urtean Koordinadora Abertzale Sozialista (KAS) sortu zen, alderdi politiko, sindikatu eta bestelako organo eta talde ezberdinak bateratzen zituena, bai eta mugimendu sozial eta talde armatu ezberdinak ere, ezker abertzalearen espektro zabala barneratuz. KASen helburu, ENAMaren aldeko erakundeen ekintza ezberdinak, legal zein legez kanpokoak, koordinatzea zen. KAS sortu zuten alderdien atzean EHAS/HASI eta LAIA ditugu, bai eta ETA (m) zein ETA (pm) eta LAB eta LAK sindikatuak. Pixkat geroago ASK gehitu zen ere, bai eta EIA ere. EIA, dena den, ETA (pm)rekin batera KAS utzi zuen 1977. urtean. KASen menpe zeuden, halaber, Amnistiaren Aldeko Batzordeak zein Jarrai gazte-erakundea. Aipagarria da, halaber, KASen programa politikoari KAS Alternatiba deritzola.

Abertzaletasunetik gertu kokatzen diren komunikabideen artean, 1976. urtean Punto y hora de Euskal Herria aipatu daiteke, bai eta 1977. urtean sorturiko Egin egunkaria zein 1999. urtean sorturiko Gara egunkaria ere.

Francoren diktaduraren osteko lehen Hauteskunde Orokorrak (1977)Aldatu

1997ko ekainean Frankismo osteko lehen Hauteskunde Orokor demokratikoak izango dira. Hauteskunde hauen aurrean, ezker abertzalea Euskal Erakunde Herritarrean (EEH) batu zen hauteskundeak baino zenbait hilabete lehenago. Telesforo Monzónek babesturiko "Txibertako bilerak" modura ezagunak diren elkarrizketen porrotaren ostean, halere, alderdi bakoitzak Hauteskunde Orokorren aurreko posizio ezberdin bat hartu zuen.[21]

Hala, 1977ko otsailean, KASek soilik amnistiaren eta alderdi ezberdinekiko tolerantzia bermatzekotan hauteskundeetan parte hartuko duela erabakiko du; bestalde, ETA (pm)k zein EIAk, ezker abertzalearen faltan, euren balizko hautesleek bestelako aukera batzuk bozkatuko zituztelaren susmoa zuten. Egoera hala, aipaturiko bi taldeak KASetik bananduko dira. Testuinguru horretan, EMK EIArekin hizketan hasiko da Euskadiko Ezkerra (EE) modura, koalizioan, hauteskundeetara aurkezteko.[22]

Laburbilduz, EHASek, LAIAk zein KASek abstentzioa defendatuko dute, EAEk, ESBk, ESEIk zein EEk hauteskundeetan parte hartuko dutelarik. Hauetatik, EEk diputatu eta senatari bana lortuko ditu, ESEIk, Fronte Autonomikoaren hautagaitzaren barruan (Frente Autonómico), senatari bat lortu zuen bitartean.

Altsasuko Mahaia eta Herri Batasuna (1978)Aldatu

 
Altsasuko Mahaiaren argazkia, Herri Batasunaren sorrera-momentuetan (1978). Argazkian, Jon Idigoras, Patxi Zabaleta, Jokin Gorostidi, Telesforo Monzo n, Iñaki Aldekoa edo Txomin Ziluaga bezalako politikari ezagunak agertzen dira
 
Herri Batasunaren bandera, 1978 eta 2001. urteen arteko ezker abertzaleko alderdi ezberdinen koalizioa

Hauteskunde ostean, 1977. urteko urrian, Altsasuko Mahaia sortuko da, zeinetan HASI, EIA, LAIA, ESB eta EAEk hartuko duten parte. Altsasuko Mahaiaren helburua, era berean, KAS Alternatibaren ideietan oinarrituriko hautagaitza bakarra aurkeztea zen. Hilabeteak pasa ostean, 1978ko apirilean, Altsasuko Mahaia Herri Batasuna (HB) izeneko hautagaitza modura eratuko da, KASen zein ETA (m)aren kanpo-elkartasunarekin, HB bi talde hauekiko independentea zelarik.

EIAk, bestalde, EEren alde jarraitu zuen, 1979ko Gernikako Estatutuaren alde posizionatuz eta ETA (pm)aren deuseztean pisu handia hartuz. Beste alde batetik, ESB eta LAIA Herri Batasunetik alde egingo dute 1980. urtean, HBren bizitza instituzionalean parte ez hartzeko erabakiaren ondorioz, bai eta koalizioaren buruzagitzan KASek lorturiko boterearen ondorioz. Hau, askoren ustetan, ETA (m)aren HBren kontrolaren hartzearekin parekatu daiteke, kritikoak kanporatuak izan zirelarik.[23]

ESB, LAIA bezala, denborarekin desagertuko da. Halere, desagertu baino lehen, LAIAk, LKI eta EEren banaketa batekin Auzolan koalizioa sortuko dutelarik 1983. urtean, hiru urte geroago, 1986an, deuseztuko dena.

Eusko Alkartasuna (1986)Aldatu

Carlos Garaikoetxea lehendakari ohiak, 1986an, EAJren banatzetik eratorritako Eusko Alkartasuna sortuko du. EA alderdi sozialdemokrata eta independentista modura definitu egiten da, Europako Euskal Errepublika defendatzen duena, zazpi probintziek osaturikoa eta autodeterminaziorako eskubidearen ondorioz sorturikoa. Gizarte-justizia eta zerbitzu publikoak aldarrikatzen ditu, alderdiaren ardatz ideologikoaren bi oinarri modura.

Bi alderdien distantzia ideologia nabarmena bada ere, Euskal Herrian elkarrekin gobernatu dute, behin baino gehiagotan, 1994 eta 2009 artean, Era berean, elkarrekin aurkeztu dira ere kasu jakinetan; hala nola, 1999ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen zein 2005eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen kasu. EAren 2009ko Batzar Ez-Ohikoan, 2009ko hauteskundeetan jasotako porrotaren ondorioz, "bide soberanistaren" alde posizionatu eta EAJren ezkerrera kokatzen diren alderdi abertzale ezberdinekin batasuna lortzeko nahia azalduko du.

EEren deuseztea eta Abertzaleen Batasunaren sorrera (1993)Aldatu

Herri Batasuna (HB) 1980ko eta 1990ko hamarkadetan zehar ezker abertzalearen alderdi nagusia izango da, ETAren zein ETArekin oso kritikoan ziren sektoreen onespena lortuz. Hala, 1987. urtean, ezker abertzaleak inoiz lortu duen bozgorailu politiko itzela lortu zuen.[24] Dena dela, 1980ko hamarkadan zehar, bigarren alderdi bat sortuko da, Euskadiko Ezkerra (EE), ezker abertzalea ere. 1993. urtean, EE Euskadiko Alderdi Sozialistarekin (PSE) fusionatuko da, 1993tik aurrera Herri Batasuna Euskal Herriko alderdi ezkertiar, abertzale eta sozialista bakar modura finkatuko delarik.

EEren eta HBren arteko ezberdintasun ideologikoen barruan, bereziki aipagarria da ETAren biolentziaren aurreko posizionamendua. EEk borroka armatuari uko egin bazion ere, ETA (pm)aren deusezte osteko biolentzia gogor kritikatu zuen, bai eta bizitza instituzionalean parte hartu ere. Bere aldetik, HBk "hauste demokratiko" bateko jokalekua defendatzen zuen bitartean, ez zituen inoiz ere ETAren ekintzak kriminalizatu, ezta ere ETAk alderdiaren aurreko deklarazioei ezetz esan. Honen ondorioz, urteak pasa ahala HB jazarria izaten hasiko da, ETAren kide eta honen logistika-talde politiko kontsideratuz.

Bitartean, Ipar Euskal Herrian Abertzaleen Batasuna (AB) sortuko da, hasiera batean Euskal Batasuna (EB), Ezkerreko Mugimendu Abertzalea (EMA) eta Eusko Alkartasunak (EA) sorturikoa. 1994. urtean, Herriaren Alde (HA) sortuko da ere, ezker abertzalearen inguruko talde ezberdinek sorturikoa; azkenean, ABren barruan bukatuko dutenak. Urteak pasa ahala, AB Ipar Euskal Herrian ezker abertzalearen eta euskal abertzaletasunaren erreferente nagusi bilakatuko da, 1990eko hamarkadaren lehen erdian izandako bozka-kopuru handien ondorioz.[9]

Mundu sindikalean, 1995ean ELA eta LABek adierazpen bateratu bat egingo dute, zeinetan autodeterminazioaren alde posizionatuko diren, bai eta ETArekin egin beharreko negoziazio politikoaren alde. Bertatik aurrera, bi sindikatuen arteko ekintza-unitate bat emango da, "lan-erlazioetarako esparru euskaldun" baten alde.[3]

Herri Batasunaren Mahai Nazionalaren atxilotzea (1997)Aldatu

Herri Batasunak bere ohiko aktibitatearekin jarraituko du, beti biolentzia gaitzetsi gabe, alderdiaren ilegalizazioaren susmoak sortzen diren arte. 1997. urtean, HBren Mahai Nazionalaren 23 kideak atxilotuak izango dira, talde armatu batekin lan egiteagatik (edo, zehatzago, Herri Batasunak ETAk sorturiko Alternatiba Demokratikoa hauteskundeen testuinguruko dohaineko telebista-iragarkietan zabaltzeagatik). Hala, Auzitegi Gorenak zazpi urtez zigortu zituen Mahai Nazionaleko kide guztiak.[25] Honen ondorioz, era berean, Mahai Nazional berri bat sortu behar izan zen, zeinetan kide guztiak berriak izango ziren.

Ostera, bi urte geroago, Auzitegi Konstituzionalak Auzitegi Gorenaren sententzia baliogabetuko du STC 136/99 izeneko sententziaren bidez,[26] "legalki aurreikusitako zigorraren proportzionaltasun-faltaren ondorioz".[27] Hala ere, Espainiako Fiskaliaren esanetan, "Konstituzioaren interprete nagusiak ez ditu, ez gertaerak, ez gertaera hauen oinarri juridikoak dudatan jarri".[28]

Euskal Herritarrok, Egin egunkariaren ixtea eta KASen ilegalizazioa (1998)Aldatu

Urte baten ostean, 1998an, Lizarrako Akordioaren ondoriozko ETAren bake-testuinguruan, Herri Batasunak, Zutik-ek eta Batzarre-k Euskal Herritarrok (EH) sortuko dute, aipaturiko testuinguruaren ondorioz, 1998ko EAEko Hauteskundeetan zein 1999ko Nafarroako Hauteskundeetan emaitza historikoak lortuz.

Beste alde batetik, 1998ko uztailean, Egin egunkaria agindu judizialpean itxi egin zen, bai eta, urte berdineko irailean, KAS ilegalizatu ere, ETAren zati zein ETAren euskarri politiko kontsideratzearen ondorioz.

1999ko urtarrilaren 2an Juan José Ibarretxe EAEko Lehendakari bilakatuko da, EAJren, EAren eta EHen aldeko bozken ondorioz. Hiru alderdi abertzaleen arteko akordua martxoan sortuko da, EAJren eta EAren arteko koalizio-gobernu bat sortuz. Urte berdineko maiatzean, HBrekin batera legislatura-akordio bateratu bat sinatuko da.

Udalbiltza (1999)Aldatu

Aipaturiko Lizarrako Akordioak ere Udalbiltza-ren sorrera ekarri zuen, 1999. urteko irailaren 18an. Alkate munizipalen erkidego honek, Euskal Herri osorako lehen herri-ordezkaritza nazional bat eraikitzeko saiakera suposatuko du, Catalunyako AMIren modu analogoan. 1998an, ETAren bake-fasea amaitzeren ondorioz, Lizarrako Akordioak bertan behera utzi eta Udalbiltzak tira-bira handiak eduki zituen, jatorrizko proiektutik alkate ezker abertzaleak beste joan zirelarik.

2003an, gainera, poliziak Udalbiltza bertan behera utzi zuen, bai eta Udalbiltzako buruzagiak atxilotu ere, ETArekin lan egiteagatik akusatuak. Amaieran, 2011ko urtarrilaren 20an, Auzitegi Nazionalak absolbitu zituen, Auzitegiaren hitzetan "ETAk defendituriko helburuen eta Udalbiltzak defendituriko helburuen arteko sintonia kointzidentzia da soilik, eta ez delitu baten eragile", bai eta "Estatu demokratiko batean esparru penaletik kanpo geratzen dira ekintza politikoak, iritzi politikoak zein aldarrikapen ideologikoak, atsegin zein ez, nagusi zein minoritarioak izan, ideia horiekin bat egin zein ez".[29][30] 2013. urtean Udalbiltza-proiektua martxan jarri zen berriro, Euskal Herria Bilduren ekimenean eta Sorturen, Eusko Alkartasunaren, Aralarren, Alternatibaren eta Abertzaleen Batasunaren oniritziarekin.[31]

Batasuna, Aralar eta Amnistiaren Aldeko Batzordeak-en legez kanpo uztea (2001)Aldatu

2001. urtean Batasuna jaioko da, Herri Batasunaren (HB) birfundazio modura, Euskal Herriko ezker abertzaleko alderdi guztiak alderdi bakarrean batzeko helburuarekin. Bereziki garrantzitsua zen birfundazio hau, ETAren armetara bueltatzearen ondorioz Batzarre zein Zutik Euskal Herritarroketik atera ziren eta. Batasunaren barruan, Herri Batasuneko kideak batu ziren, bai eta Abertzaleen Batasunako (AB) zenbait militante kritiko (ABk ezetza eman zuen). EAEk, bestalde, ideia onetsi arren, alderdi independente modura zuen historia errespetatzearren ez zen proiektuaren barruan sartu.

Batasunaren helburuetako bat birfundazio osteko maila nazionaleko alderdi bakarra sortzea ez, Herri Batasunak zein Euskal Herritarrok soilik Hego Euskal Herrian aurkezten zirelako, AB Ipar Euskal Herrian soilik aurkezten zen bezalaxe. EAk zein EAJk, beraien aldetik, 'nazionalizatzeko' tendentzia berdina eduki zueten ere.[9]

Batasunaren sorreran, bost txosten fundazional ezberdin eztabaidatu ziren: Bateginez (nagusia zena), Igitaia eta Mailua (EHKk proposaturikoa), Piztu Euskal Herria (desobedientzia zibilaren aldekoa), Arragoa (Zutikek eta Batzarreko kideek aurkeztutakoa) eta Aralar, izen berdineko HBren barruko korronte batek aurkeztua.[32] Aralar, jatorriz, Herri Batasuneko korronte bat da, bereziki garrantzizkoa Nafarroa Garaian eta Patxi Zabaleta zuena, Herri Batasuneko Iruñeako zinegotzia, buru modura. ETAren bakealdia amaitu osteko testuinguru horretan, Patxi Zabaletak ezker abertzalearen barruko eztabaida beharrari jo zion, bereziki ETAren borroka armatuaren inguruan. Hala, Zabaletak ETAren ekintzen gaitzeste publikoa defendatu zuen bai eta ezker abertzalearen bizitza instituzional osoa (bizitza parlamentario arrunt batekin) defendatu ere. Bere txostena ezezkotu ostean, Batasunaren birfundazio-prozesua alde batera utzi eta Aralar sortu zuen, Batasunatik modu independentean.

Beste alde batetik, 2001eko abenduan, Amnistiaren Aldeko Batzordeak legez kanpo utzi ziren, Espainiako Auzitegi Nazionalak erakunde hau "ETAren zati organiko" modura ulertzearen ondorioz.

Batasunaren, Euskal Herritarroken eta Herri Batasunaren ilegaltzat jotzea eta Egunkariaren ixtea (2003)Aldatu

2003ko otsailaren 20an, Auzitegi Nazionalak Egunkariaren itxiera aginduko du, garai hartan soilik euskaraz idatzitako egunkari bakarra. Era berean, zuzendaritza-taldearen atxilotzea agindu zuen ere, ETAk kontrolaturiko "enpresa-multzoaren" zati izateagatik. Zazpi urte geroago, 2010eko apirilean, absolbituak izango dira.[33]

2003ko martxoan, Herri Batasuna, Euskal Herritarrok zein Batasuna ilegaltzat joko dira Auzitegi Gorenaren eskutik, Alderdien Legean oinarrituz, ETArekin zituen balizko zerikusien ondorioz. Ipar Euskal Herrian, bestalde, Batasunak biziraun zuen, alderdi politiko baino elkarte modura.

Auzitegi Gorenaren sententzia honetan hiru erro aurkituko dira, Alderdien Legearen aplikazioa beharrezko ikusten dutenak. Hasteko, HBk izandako ETAren biolentzia ez kondenatzeko joera, bai eta biolentzia honi justifikazioa ematea ere. Bigarrenik, HBko kide asko ETAren kide edo kide ohiak zirela, bai eta ETA berak HBrentzako bozka eskatu zuela behin baino gehiagotan. Azkenik, Auzitegi Gorenak ETAk markaturiko ildoa HBk jarraitzen zuela frogaturik zegoela defendatzen zuen, HBren aktibitatea ETAk markatzen zuelarik.

 
EHAKren (Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunistaren) kartela, Leninen erretratu baten ondoan. Kartelean, halaber, "demokrazia eta bakea" irakurri daiteke. Erretratuaren eskuinean, igitai eta mailua agertzen dira (☭), ikur komunista unibertsala dena

Dena dela, Batasunak bere ilegalizazioari ekiditen saiatu zen, osterako hautes-marka ezberdinenpean aurkeztuz. Gauzak honela, Autodeterminaziorako Bilgunea (AuB) modura aurkeztu zen 2003ko EAEko Batzar Nagusietarako Hauteskundeetara, bai eta Nafarroako Parlamenturako 2003ko Hauteskundeetara ere. Halere, aipaturiko bi zerrendak aurkaratuak izan ziren. Modu honetan, Nafarroako Parlamentutik zein EAEko Batzar Nagusietatik kanpo geratuko da ezker abertzalea, bai eta Euskal Herriko hiri eta herri gehienetan ere (>%50).

2004ko Hauteskunde Europarretan, Herritarren Zerrenda (HZ) izeneko plataforma sortuko da, Batasunarekin zuen harremanaren ondorioz Auzitegi Gorenak baliogabeturikoa. Dena dela, Ipar Euskal Herrian aurkeztea lortu zen, 5,100 boza lortuz.

2005eko Euskal Hausteskundeetan, Aukera Guztiak (AG) taldea aurkeztu zen, Batasunarekin zituen harremanen ondorioz baliogabetua izan zena ere; ondorioz, hauteskunde horietarako ezker abertzaleak EHAKen aldeko bozka eskatu zuen, Eusko Legebiltzarrean bederatzi eserleku eskuratuz.

2007ko hauteskunde ezberdinetan (EAEko Batzar Nagusietarako Hauteskundeak, Nafarroako Parlamenturako Hausteskundeak eta Udal-hauteskundeak) Barne Arazoetarako Ministerioan alderdi politiko berri bat erregistratuko dute ezker abertzaleko kideek: Abertzale Sozialisten Batasuna (ASB). Halere, eta aurreko kasuetan gertatu bezala, Batasunakin zuen erlazioa zela eta (Batasunaren zati zirelako ASBren bultzatzaileak, bai eta barne-estruktura Batasunaren oso antzekoa zelako) erregistroan betoa jarri zitzaion ASBri.

Nafarroa Bai (2003)Aldatu

Testuinguru honetan, Nafarroa Garaian Nafarroa Bai (Na Bai) izeneko koalizioa sortuko da, jendarte nafartar euskaldun aurrerakoia ordezkatu eta defendatzeko helburuarekin. Koalizio honetan, alderdi sozialistetatik (Aralar, Batzarre) alderdi sozialdemokrata (Eusko Alkartasuna) zein demokristauetaraino iritsiz (EAJren kasu). Alderdi guztiek, halaber, abertzaleak izango dira (Batzarre ezik, baskista modura definituko dena).

Nafarroa Bai 2004ko Hauteskunde Orokorretara aurkeztuko da lehen aldiz, Diputatuen Kongresuan Nafarroan banatzen diren bost eserlekuetatik bat eskuratuz. 2007ko Nafarroako hauteskundeetan, Nafarroako bigarren indar politiko bilakatu zen, bai boz-kopuruaren zein eserleku-kopuruaren inguruan. 2008ko Hauteskunde Orokorretan, berriz, bere hirugarren postua mantendu zuen, bai eta 2004. urtean lorturiko eserlekua, bai eta boz-ehunekoan igoera isil bat jasan ere.

Eusko Abertzale Ekintza berriro hauteskundeetara, ilegalizazio gehiago eta Euskal Herria Bai (2007)Aldatu

Ezker abertzalearen 2007ko Udal- eta Foru-haustekundeetako ordezkaria Eusko Abertzale Ekintza izango da (EAE), azkeneko 30 urteetan hauteskundeetara hautagaitza propiorik aurkeztu ez zuen alderdia. Pernando Barrena, garaiko Batasunako kidea, EAEren aldeko boza eskatu zuen, publikoki. Halere, EAEren 256 zerrendetatik soilik erdia, 123, izan ziren onartuak.

Gauzak hala, EAEk 94,253 boz lortu zituen aurkaratuak izan ez diren hautagaitzetan; 73,456 EAEn eta 20,690 Nafarroan. Era berean, EAEk 31 hiritan irabaziko du (97 herritan aurkezten zen), bai eta beste 62 herritan ordezkaritza lortu ere. Modu honetan, EAEn 337 zinegotzi lortu zituen, bai eta 93 gehiago Nafarroa Garaian. Hala, laugarren indar politiko modura sartu zen EAEn, bozen %6.77arekin (hirugarren indarra zinegotzi-kopurua kontuan harturik). Era berean, Nafarroan, laugarren indar izan zen ere, bozen %3.29arekin.

EAEk ordezkaritza lortu zuen ere Trebiñun zein Argantzunen, Trebiñuko barrendegia osatzen duten hirietan. Nulutzat hartu ziren boz oro EAErentzat harturik, Euskal Herrian 92,000 boz gehiago gehitu zituen EAEk bere buruari; hala, 55 alkatetza lortu zituela aldarrikatzen zuen alderdiak. Nafarroako Parlamentuan, bestalde, boza nuluak 18,285 izan ziren, alderdian berezkoak kontatu ostean bi diputatu lortu zituela aldarrikatu zuen EAEk.

Urte berdinean, Auzitegi Nazionalak Segi (bai eta Segiren antzindari diren Haika eta Jarrai), KAS, Ekin eta Xaki ilegaltzat jo zituen, ETArekin zuten erlazioaren ondorioz, 500 urte baino gehiagoko gartzela-zigorrak ezarriz,[34] ostera Auzitegi Gorenak zigor hauek murriztuko bazituen ere.[35] Era berean, 2008an, Auzitegi Nazionalak EAE zein EHAK ilegaltzat joko ditu ere.

Bitartean, Ipar Euskal Herrian, Batasunak, Eusko Alkartasunak eta Abertzaleen Batasunak Euskal Herria Bai (EH Bai) izeneko koalizioa sortuko dute, 2007ko Frantziako Hauteskunde Legegileetan parte hartzeko helburuarekin. Hauteskunde hauetan, EH Baik 10,781 boz lortuko ditu, bozen %7.99a osatuz (erlatiboki, kontuan harturik aurkezten zen lurraldean). Emaitza onak lortu ostean, 2008ko Hauteskunde Kantonaletan aurkeztuko da ere EH Bai, 12,302 boz lortuz (%13.75).

Ezker abertzalea Eusko Legebiltzarrekin kanpo, ilegalizaturik (2009)Aldatu

2009ko Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeetan ezker abertzaleak Demokrazia Hiru Milioi izeneko plataforma aurkeztuko du. Hautagaitza baliogabetua izan zen, bai eta plataforma legez kanpokotzat jo ere, 2001. urteko Hauteskundeetan Askatasuna alderdiarekin gertatu bezala. Testuinguru honetan, ezker abertzalea Eusko Legebiltzarretik kanpo geratuko da lehen aldiz. Kanpo-geratze honek, halaber, Patxi López-en (PSE-EE) inbestiduran lagunduko du, Alderdi Popularrarekin iritsitako akordio baten ostean Patxi López EAEko Lehendakari bilakatuko delarik, PPren eta UPyDren bozekin.[36]

Bitartean, Aralar, HBtik banandu zenetik, 2005. urteko Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeetan diputatu bakarra lortuko du, 2009ko Hauteskundeetan hiru eserleku gehiago lortuz. 2007ko Nafarroako Parlamenturako Hauteskundeetan, berriz, bost eserleku lortuko ditu Na Bai hautagaitzaren barruan, Nafarroa Garaiko bigarren indar politikoa bihurtuz. Bestalde, 2009ko otsailean, Abertzaleen Batasunak (AB) Aralarrekin zuen erlazioa ofizializatu zuen, mugen bi aldeetako elkarren arteko erreferente bilakatuz.[37]

2009ko Europako Parlamenturako Hauteskundeetan, Batasunak, Iniziatiba Internazionalista-Herrien Elkartasunarako (II-HE) boza eskatu zuen Hego Euskal Herrian, bai eta Euskal Herriaren Alde izeneko hautagaitzarako Ipar Euskal Herrian. Beren bide propiotik, Aralar zein Eusko Alkartausuna Independentistas eta ezkertiarrak-Europa de los Pueblos-Verdes koalizioaren barruan aurkeztu ziren. Ipar Euskal Herrian, berriz, AB zein EAk Ekologia Europa (Europe Ècologie) alderdiaren alde eskatu zuten boza.

II-HEk EAEn %15.92ko boza jaso zuen, bai eta %11.46a Nafarroan, Aralar zein EAren zerrendak bozen %5.67 eta %6.98a jaso zuten bitartean, hurrenez hurren.[38][39] Hala ere, Espainia-mailan, II-HEk ez zuen ordezkaritzarik lortu, Europa de los Pueblosek eurodiputatu bakarra lortu zuen bitartean, koalizioaren kideen artean txandakatu zena.

Ipar Euskal Herrian Euskal Herriaren Aldek ere ez zuen ordezkaritzarik lortu, Pirinio Atlantikoak departamentuan bozen %2.7a lortuz.[40]

Zutik Euskal Herria eta Bateragune Kasua (2010)Aldatu

 
Zutik Euskal Herria dokumentuaren aurkezpen publikoa, Iruñean (Nafarroa Garaia)

2009ko azaroan, Altsasun, HB jaio eta 30 urteren ostean, ezker abertzalea berriro ere batuko da bertan, Altsasuko Adierazpena aurkezteko helburuarekin. Adierazpen honetan,[41] ezker abertzaleak "esklusiboki demokratikoak eta politikoak diren bideen bidezko alderatzearen" aldeko apustua egingo duela zabaltzen da, bai eta ETAren eta Espainiako Gobernuaren arteko hizketa sustatu ere. Adierazpen honen ostean, Fase politikoaren eta estrategiaren argipena izeneko txostena aurkeztuko da, Euskal Herriko herri ezberdinetako 254 batzarretan eztabaidatuko dena.[42] Txosten honetan, azken 30 urteen inguruko atzerabegirako bat egiten da ezker abertzalearen ibilbide politikoa aztertuz, etorkizuneko bidez erabaki eta argitzearren.[43]

Eztabaida bukatu ostean, Batasuneko oinarriak 2010eko otsailean aurkeztuko dira, Zutik Euskal Herrian izeneko dokumentuan.[44] Bertan, Mitchell Printzipioak onartuz, "biolentzia gabeko prozesu demokratiko" bat zein "indar soberanisten batura" defendatuko dira, Euskal Gatazkari aurre egiteko bide bakar modura. Era berean, dokumentu honetan zera aipatuko da: "indarraren edo mehatxuen bidez ezingo da alderdien arteko negoziazioetan eragiteko, ez negoziazioren emaitza den akordioa aldatzeko ere".[45]

Zutik Euskal Herria dokumentuaren ostean, Iruñeako Adierazpena dugu,[46] zeinetan, historian lehen aldiz, ezker abertzaleak ETA apelatuko du,[47] ETAri zein Espainiako Gobernuari Bruselaseko Adierazpena betetzeko eskaera eginez, fundazio zein bakearen Nobel saridun ezberdinek idatzitako adierazpena, zeinetan nazioarteko-mailan arbitraturiko borroka armatuaren gelaraztea eskatzen zen, baldintzarik gabekoa eta ez-tenporala.[48][49] Bruselaseko Adierazpen honen sinaduren artean, Frederik de Klerk (Hegoafrikako presidente ohia), Desmond Tutu artzapezpikua zein John Hume eta Mary Robinson ditugu, Irlandako Errepublikako Lehen Ministro ohiak. 2010eko irailaren 5ean, ETAk "ekintza ofentsibo armatuen" amaiera adieraziko du, su-eten modura interpretatuko dena.[50][51]

Bildu (2011)Aldatu

Aipaturiko ezker abertzalearen aglutinazio-estrategiaren barruan, 2010eko ekainean, ezker abertzalearen batasunaren akordio bat sinatu zen, Lortu Arte: Indar politiko independentisten arteko akordioaren oinarri estrategikoak izenarekin. Akordio hau, hasiera batean, Eusko Alkartasunak eta ilegalizaturik dagoen Batasunako kideek onartuko dute eta, ostera, 2011ko urtarrilean, Alternatibak ere akordioa onartuko du, 2009an Ezker Batua-Berdeak erakunde politikotik banandutako alderdi berria.

Hala, 2011ko apirilaren 3an Bildu izeneko koalizioa sortuko da, zeinetan Eusko Alkartasuna, Alternatiba, Araba Bai eta Herritarron Garaia barneratuko diren, bai eta bestelako pertsonalitate abertzale ezberdinak, hautagai independente modura. Bilduk, halaber, hauteskunde ezberdinetarako hautagaitza aurkeztu zuen ere, 2011ko Udal- eta Foru-hauteskundeetarako zein 2011ko Nafarroako Parlamenturako Hauteskundeetarako, Euskal Herriko herri eta hiri gehienetan aurkeztuz, bai eta Trebiñuko barrendegian ere. Era berean, Bildu izenarekin aurkezturiko bestelako ezker abertzalearen hautagaitzak ere agertuko dira Euskal Herriko herri ezberdinetan, ezker abertzalearen alderdi ezberdinen multzo modura.

Bilduren zerrenda guztiak eta aipaturiko hautes-talde askoren zerrendak aurkaratuak izan ziren Auzitegi Gorenaren 61. epaimahaiaren eskutik eta Estatu-abokatutzak zein Ministerio Fiskalaren inpugnazioen ostean, epaileen bederatzi aldeko bozekin, kontrako sei bozen aurka. Izan ere, Estatu-abokatutzak zein Ministerio Fiskalak Batasunarekin eta ETArekin lan egiteagatik ilegalizaturiko bestelako alderdiekin erlazionatu zuen Bildu, ETApean lan egiten zuela esanez.

Hala, aipaturiko Bilduren zerrenda guztiak eta hautes-taldeen hamar zerrenda baliogabetu egin ziren.[52][53] Garai hartako Espainiako buru zen Alfredo Pérez Rubalcaba-ren hitzetan, Auzitegi Gorenaren sententziak Bilduk ETArekin zituen erlazioak indarrekoak izaten jarraitzen zutela adierazten zuela adierazi zuen.[54]

Bilduk errekurtso bat aurkeztu zuen Auzitegi Konstituzionalean, AKren sententziak Auzitegi Gorenaren epaia bertan behera utzi zuelarik. Auzitegi Konstituzionalaren hitzetan, Auzitegi Gorenaren sententziak Konstituzioaren 23. artikuluaren aurkakoa da, Bilduri bere parte-hartze politikorako eskubidea urratu zelako. Izan ere, eta Auzitegiaren hitzetan, Bildu koalizioak ez zuen ETApean lan egiten eta, gainera, biolentzia terrorista gaitzetsi osteko koalizio dela argudiatzen zuen.[55][56]

2011ko hauteskundeetan Bilduk 313,231 boza lotu zituen (%1.39), bai eta 1,138 zinegotzi ere, 123 alkatetzatan itzuli zena.[57] EAEn zinegotzi-kopuru handiena lortu zuen alderdia izan zen, 953rekin, bai eta bigarren indarra boza-kopuruen arabera (276,134; %25.45). Nafarroa Garaian, bestalde, 37,017 boza (%11.63) lortu zituen, bai eta 184 zinegotzi ere, hirugarren indar politiko modura kokatu zuena. Emaitza hoberenak Gipuzkoan lortu ziren, non 119,537 boza (%34.60) lortu ziren, bai eta 441 zinegotzi. Gipuzkoako emaitza hauetatik, bereziki aipagarria da Donostian lorturiko gehiengo arrunta.[58][59] Emaitza hauekin, Bilduk inoiz lorturiko ezker abertzalearen emaitza onenak gainditzea lortu zuen, momentu hartararte Euskal Herritarrok 1999ko Udal-hauteskundeetan zuen marka hautsiz.

Batzar Nagusietako emaitzei dagokienez, Bilduk 31,998 boza lortu zituen (%20.96) Arabako Batzar Nagusietan, 11 eserleku lortuz. Bizkaian, 12 eserleku (122,056 boz; %21.00) eta, Gipuzkoan, 22 eserleku lortuz (119,094; %34.65), bai eta Gipuzkoak Batzar Nagusietako lehen indar politiko izan ere. Era berean, Nafarroako Parlamentuan 42,839 boza lortuko ditu (%13.30), zazpi diputatu lortuz.

Auzitegi Gorenak aurkaraturiko bestelako hautes-taldeak (2011)Aldatu

Aipatu bezala, Bilduko hautagaitzaz gain, Estatu-abokatutzak zein Ministerio Fiskalaren eskarek zenbait hautes-talderen zerrendak baliogabetzea eskatzen zuten ere (Batasunarekin eta homologoak liratekeen bestelako ezker abertzaleko alderdiekin zuten balizko erlazioaren ondorioz). Hala, Auzitegi Gorenak hainbat hautes-talderen hatagaitza aurkaratu zuen: Arbiuzarron Hitza (Arbizu), Aitzurain (Etxarri Aranatz), Izquierda Falcesina (Faltzes), Agrupación Independiente Arbekoa (Galar), Oskoetsa (Uritza osoan; Imotzen, 2007-2011 tartean pertsona bakarrak osatzen zuen zerrenda osoa, Berdeak-eko (Los Verdes) kide zena),[60][61][62] Agrupación de Electoral Lakuntzaileok (Lakuntza), Larraun Bat (Larraun), Biscasa y Pialote (Nabaskoze) eta Iguzkizako Agrupación Independiente de Igúzquiza.[63]

Arraroa bada ere, Auzitegi Gorenak ilegalizaturiko alderdiek kideak barneratzen zituzten hainbat hautagaitza onartu zituen: Oltzako Herria (Oltza zendea; Euskal Herritarrokeko kide bat zuen zerrendetan), Independiente Batzarramendi (Lakar; EHko zein Herri Batasuneko kide ohiak barneratzen zituena), Agrupación Electoral Erlain (Basaburua; 2007rarte EAEk gobernatua eta HB zein beste alderdi ilegalizatuen kideak zituena), Txangola (Ezkabarte; besteak beste, HBko, EHko zein EAEko kideak agertzen zirelarik), Atabea (Galoze; Askatasunako, AuBko zein Nafarroako Sozialista Abertzaleak-ko kideak zituena zerrendan), Agrupación Urdintza (Ollaran; EAEko kide bat zuen hautagaitza-zerrendan) eta Agrupación Electoral Oskotseta (Muskizeko Imotzen; EHko kide bat), Agrupación Electoral Herri Taldea (Etxalar) eta Alkarlanien (Ubide), zeinetan EAEko alkate izan zena zerrendaburua zena, Donostia Komandoaren kide 1980ko hamarkadan eta 33 urtez espetxean egoteko zigorra jaso zuena, bai eta EAEko zein EHeko bestelako kideak ere agertu zerrendan zehar.[64]

Auzitegi Gorenak kontraesan batean erori zen, elkarte berdinaren inpugnazioan Ministerio Fiskalaren inpugnazioa onartuz eta Estatuko abokatutzaren inpugnazioa bertan behera utziz. Elkarte hau, Agrupación Independiente de Igúzquiza (Iguzkitza), EHko kide ohiak zaituen zerrendetan,[64] azkenean aurkaratua izan zen ere.

Aurkaratuak izan ez zirenen artean, Agrupación Independiente Batzarramendi (Deierri), Agrupación Mendurro (Muskitz) eta Agrupación Metauten (Metauten) ditugu.[63]

Inpugnaturiko elkarte-zerrenda guztietatik soilik batek,[65] Zalduondokoak, Auzitegi Konstituzionalean errekurritu zuen (HB zein AuB-ko kide ohi batek osaturiko hautagaitza). Konstituzionalak, halaber, errekurtsoa onartu eta, elkarteak, azkenean, hauteskundeetara aurkeztea lortu zuen.[66]

Amaiur eta ETAren armei uztea (2011)Aldatu

Bilduren sorreran emandako prozesu antzeko baten bidez, 2011ko azaroaren 20an ospatu ziren Hauteskunde Orokorretarako Amaiur izeneko koalizioa sortu zen, zeinetan Aralar, Eusko Alkartasuna, Alternatiba eta, Bilduren kasuan bezala, hainbat pertsonalitate independente, betiere ezker abertzaleko ideien defendatzaile. Koalizio abertzale hau EAJraino hedatzea planteatu bazen ere, EAJk ideia hau bertan behera utzi zuen.[67]

Urte berdineko irailaren 27an Amaiur koalizioa aurkeztuko da, Rufi Etxeberria-ren zein Txelui Moreno-ren parte-hartzearekin, ezker abertzale osoaren bozgorailu modura, bai eta Pello Urizar (EAko idazkari nagusia), Rebeka Ubera (Aralar) eta Oskar Matute (Alternatibaren ordezkari modura). Momentu hartan, koalizioaren helburu nagusia aurkeztu zen: "Euskal Herriari dagokion autodeterminazio- eta aitorpen nazionalerako eskubideen aintzatespena".[68] Era berean, Gernikako Akordioan ETAri behin betiko borroka armatuari uztea eskatuko zaio ezker abertzaletik, "bide bakar" modura aipaturikoa zela defendatzen zutelarik, "bakea helburu modura" izanda beti.[69]

Beste alde batetik, urriaren 17an, Donostian Aieteko Bake Konferentzia gertatu zen,[70] Gernikako Akordioaren baldintza antzekoetan, ETAren ekintza armatuarekin amaitzeko deia egiten delarik.[71] Hiru egunen ostean, urriaren 20an, ETAk, komunikatu batean, "behin betiko borroka armatuaren gelditzea" helarazten du.[72]

Azaroko Hauteskundeetan Amaiurrek 334,498 boza lortuko ditu, zazpi diputatu eta hiru senataritan itzuliko direnak, EAEko bigarren indar politiko modura ezarriz (lehena diputatu-kopuruan), hirugarren indarra izatearekin konformatu behar izan zelarik Nafarroa Garaian. Lorturiko hamar eserlekuetatik, diputatu eta senatari bata EAko kideek betetzen zuten, diputatu bat Aralarrekoa zen eta beste zazpi eserlekuak arestian aipaturiko pertsonalitate independenteak. Araban 32,267 boza eskuratu ziren (%19.11; diputatu bakarra), historian Arabako barrutitik eskuraturiko ezker abertzalearen lehen diputatua. Gipuzkoan, berriz, 129,655 boza lortu ziren (%34.81; lehen indarra Gipuzkoan), hiru diputatu eta hiru senatari lortuz. Nafarroan diputatu bat lortu zuen (49,100 boza; %14.86) eta, Bizkaian, 122,606 (%19.21; bi eserleku).

Sortu (2012)Aldatu

2001eko otsailaren 7an, Bilboko Euskalduna Jauregian Sorturen estatutu fundazionalak aurkeztuko dira, ezker abertzalearen alderdi politiko berria.[73] Estatutu hauetan, "edozein formatako biolentzia edo mehatxu gaitzetsi" egiten zen, ETArena barne, "dudarik gabe, bide esklusiboki politiko eta demokratikoen aldeko posizio argian" agertuz.[74] Gainera, "edozein biolentziaren desagerpenean, bereziki ETArena, lan egiteko prest agertu" zen, bai eta "biolentziaren eta terrorismoaren ondorioak gainditzera; bakearen, justiziaren eta euskal jendartearen adiskidetzea lortzeko helburuarekin".[73] Era berean, "azken hamarkadetan gure Herrian Euskal Gatazkak eragin dituen biolentzia ororen ondoriozko biktima guztien aintzatespenaren eta erreparazioaren" alde agertzen da Sortu.[74]

Matxoaren 23an, Auzitegi Goreneko 61. epaimahaiak Sorturen izen-ematea gaitzetsi zuen, Batasunaren oinordekoa zela kontsideratuz, ETAren oinordeko ez-bereiztua.[75] Halere, aipagarria da Auzitegi Gorenaren erabakia ez zela ahobatezkoa izan, Carlos Dívar-ren azken bozak (epaimahaiko presidentea) emaitza 9/7ra (9 alde, 7 aurka) utzi zuelarik.[76]

Azkenean, 2012ko ekainaren 20an, Sortu Auzitegi Konstituzionalaren eskutik legalizatua izan zen, boto batengatik, Auzitegi Gorenaren sententziak "bilera-eskubidea" urratu zuela adieraziz, Sortuko kideen "alderdi politikoak sortzeko eskubidea" urratuz, Konstituzioaren 22. artikuluaren aurkakoa dena.[77] Hala, Sortuk bere Kongresu Fundazionala ospatuko du 2013ko otsailaren 24ean.

Euskal Herria Bildu (2012-)Aldatu

 
Maddalen Iriarte (EH Bildu), independentea den arren, gaur egungo Ezker abertzalearen buruetako bat da, bereziki Eusko Legebiltzarrari dagokionez.

2012ko Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeetan Madrilera Amaiurpean aurkeztu ziren alderdi berdinak Euskal Herria Bildu-ren (EH Bildu) barruan aurkeztu ziren. Koalizioaren sorreraren atzean, EAk, Aralarren eta Alternatibak sinaturiko akordio estrategikoa aurkitzen da, zeinetan euskal jendarteari "oinarrizko erreferente modura langile-klasea duen eta gizarte-bazterkeriaren aurka agertzen den, aberastasunaren birbanaketa justuagoa baten aldekoa den eta modelo ekonomiko, ekologiko zein sozial berri baten aldekoa den" eta "nazio-subiranotasun eta benetako aldaketa sozialaren defendatzen duen" alderdi berri bat eskaintzen da.[78] Aipagarria da, halaber, Sortu EH Bilduren prozesu eratzailearen ostean sartu zela koalizioan.

EH Bilduk 277,923 boza lortu zituen (%25.00), 75 eserlekuetatik 21 eskuratuz, Eusko Legebiltzarrean. Barrutietan, Gipuzkoako alderdirik bozkatuena izan zen (bozen %32.32; bederatzi diputatu), bai eta bigarren indarra Araban (bozen %22.10a eta sei parlamentario) zein Bizkaian (%21.50, sei diputatutan itzuli zena).

Momentu horretatik aurrera, EH Bildu ezker abertzalea batzen duen plataforma modura tenkatu da Espainia-mailan, izen berberaren pean hauteskunde ezberdinetara aurkeztuz. 2014ko Europako Parlamenturako Hauteskundetan, BNGrekin koalizioan eta EH Bairen oniritziarekin, eurodiputatu bat lortu zuen, Europako Ezker Unitarioaren (GUE-NGL) taldean barneratu zena. Emaitzak lurraldeka azterturik, koalizioa lehen indarra izan zen Gipuzkoan zein Araban (%31.69 eta %19.86, hurrenez hurren), bai eta bigarren indarra Bizkaian zein Nafarroan (%20.25 eta %20.21, ondoz ondo).

Instituzio-ordezkaritzaAldatu

Hauteskunde-emaitzakAldatu

Espainiako Hauteskunde Orokor eta EuroparrakAldatu

Hauteskundea Hautagaitza(k) Bozak % Diputatuak Senatariak Eurodiputatuak
1931ko Espainiako hauteskunde orokorrak Eusko Abertzale Ekintza (EAE) 33,826 n/a 0 0
1933ko Espainiako hauteskunde orokorrak Eusko Abertzale Ekintza (EAE) 2,136 n/a 0 0
1977ko Espainiako hauteskunde orokorrak Euskadiko Ezkerra (EE)
Euskal Sozialistak Elkartzeko Indarra (ESEI) b
Partido Socialista Vasco (ESB)
Unión Navarra de Izquierdas (UNAI)
Nafarroako Batasun Autonomista (NAB) c
Eusko Abertzale Ekintza (EAE)
61,417
n/a
36,002
24,489
18,079
6,435
0.34
n/a
0.20
0.13
0.10
0.04
1
0
0
0
0
0
1
1
0
0
0
0
1979ko Espainiako hauteskunde orokorrak Herri Batasuna (HB)
Euskadiko Ezkerra (EE)
Unión Navarra de Izquierdas (UNAI)
172,110
85,677
10,970
0.96
0.48
0.06
3
1
0
1
0
0
1982ko Espainiako hauteskunde orokorrak Herri Batasuna (HB)
Euskadiko Ezkerra (EE)
210,601
100,326
1.00
048
2
1
0
0
1986ko Espainiako hauteskunde orokorrak Herri Batasuna (HB)
Euskadiko Ezkerra (EE)
231,722
107,053
1.15
0.53
5
2
1
0
1987ko Europako Parlamenturako hauteskunde orokorrak Herri Batasuna (HB)
Coalición por la Europa de los Pueblos (EA)
Izquierda de los Pueblos (EE)
250,953
191,402
113,768
1.32
1.00
0.59
1
1
0
1989ko Europako Parlamenturako hauteskunde orokorrak Herri Batasuna (HB)
Por la Europa de los Pueblos (EA)
Izquierda de los Pueblos (EE)
215,878
139,507
103,283
1.38
0.89
0.66
1
1 d
1
1989ko Espainiako hauteskunde orokorrak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
Euskadiko Ezkerra (EE)
217,278
136,955
105,238
1.06
0.67
0.51
4
2
2
3
0
0
1993ko Espainiako hauteskunde orokorrak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna-Euskal Ezkerra (EA-EuE)
206,876
129,293
0.88
0.55
2
1
0
0
1994ko Europako Parlamenturako hauteskunde orokorrak Herri Batasuna (HB)
Por la Europa de los Pueblos (EA)
164,875
87,025
0.90
0.47
0
0
1996ko Espainiako hauteskunde orokorrak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
181,304
115,861
0.72
0.46
2
1
0
0
1999ko Europako Parlamenturako hauteskunde orokorrak Euskal Herritarrok (EH)
Coalición Nacionalista - Europa de los Pueblos (EAJ-EA)
270,942
n/a
1.30
n/a
1
1 d
2000ko Espainiako hauteskunde orokorrak Eusko Alkartasuna (EA)
Euskal Herritarrok (EH) e
100,742
n/a
0.43
n/a
1
0
0
0
2004ko Espainiako hauteskunde orokorrak Eusko Alkartasuna (EA)
Nafarroa Bai (Na Bai) f
Aralar-Zutik
80,905
61,045
38,560
0.31
0.24
0.15
1
1
0
0
0
0
2004ko Europako Parlamenturako hauteskunde orokorrak Europa de los Pueblos (EA)
Aralar
Herritarren Zerrenda (HZ) g
64,509
17,739
n/a
0.42
0.12
n/a
1 d
0
0
2008ko Espainiako hauteskunde orokorrak Nafarroa Bai (Na Bai) f
Eusko Alkartasuna (EA)
Aralar
62.398
50.371
29.989
0.24
0.20
0.12
1
0
0
0
0
0
2009ko Europako Parlamenturako hauteskunde orokorrak Iniciativa Internacionalista h
Europa de los Pueblos - Verdes (Aralar-EA)
139,981
55,200
0.90
0.35
0
1 d
2011ko Espainiako hauteskunde orokorrak Amaiur 334,498 1.37 7 3
2014ko Europako Parlamenturako hauteskunde orokorrak Los Pueblos Deciden (EH Bildu) 221,823 1.41 1 d
2015eko Espainiako hauteskunde orokorrak Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 218,467 0.87 2 0
2016ko Espainiako hauteskunde orokorrak Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 184,092 0.77 2 0
2019ko apirileko Espainiako hauteskunde orokorrak Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 259,647 0.99 4 2
2019ko Europako Parlamenturako hauteskunde orokorrak Orain Errepublikak (EH Bildu) 300,796 1.33 1
2019ko azaroko Espainiako hauteskunde orokorrak Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 276,519 1.15 5 1

a Euskal Herri osoan.
b Fronte Autonomikoaren barnean aurkeztuko da Senatura, EAJ eta PSErekin batera.
c Nafarroan, EAE eta ESB barneratzen ditu.
d Denbora baino lehen amaituriko legislatura.
e Abstentzioa eskatu zuen.
f Nafarroan, Aralar eta EA barneratzen ditu.
g Auzitegi Gorenak aurkaraturiko hautagaitza.
h Batasunak hautagaitz honen aldeko botoa eskatu zuen.

Erreferentziak: [80][81][82]

EAEko foru-hauteskundeak eta hauteskunde autonomikoakAldatu

Hauteskundea Hautagaitza(k) Bozak % Diputatuak Batzarkideak
1979ko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Euskadiko Ezkerra (EE)
169,653
63,879
20.48
7.71
38
14
1980ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Euskadiko Ezkerra (EE)
Euskal Sozialistak Elkartzeko Indarra (ESEI)
151,636
89,953
6,280
16.55
9.82
0.69
11
6
0
1980ko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Euskadiko Ezkerra (EE)
142,481
79,158
14.32
7.96
20
6
1984ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Euskadiko Ezkerra (EE)
Auzolan
157,389
85,671
10,714
14.65
7.98
1.00
11
6
0
1986ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
Euskadiko Ezkerra (EE)
199,900
181,175
124,423
17.47
15.84
10.88
13
13
9
1987ko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
Euskadiko Ezkerra (EE)
207,372
190,136
106,797
19.40
17.79
9.99
32
35
12
1990eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
Euskadiko Ezkerra (EE)
186,410
115,703
79,105
18.33
11.38
7.78
13
9
6
1991ko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
Euskadiko Ezkerra (EE)
172,844
123,334
68,139
17.57
12.54
6.93
27
19
8
1994ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
166,147
105,136
16.29
10.31
11
8
1995eko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
160,552
120,960
14.70
11.08
20
15
1994ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Euskal Herritarrok (EH)
Eusko Alkartasuna (EA)
224,001
108,635
17.91
8.69
14
6
1999ko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Euskal Herritarrok (EH)
Eusko Alkartasuna (EA) a
228,523
n/a
20.04
n/a
29
17
2001eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Euskal Herritarrok (EH)
Eusko Alkartasuna (EA) a
Askatasuna
143,139
n/a
663
10.12
n/a
0,05
7
7
0
2003ko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Eusko Alkartasuna (EA) a
Aralar
Autodeterminaziorako Bilgunea (AuB) b
n/a
36,069
n/a
n/a
3.24
n/a
20
1
0
2005eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista (EHAK)
Eusko Alkartasuna (EA) a
Aralar
Aukera Guztiak (AG) b
150,644
n/a
28,180
n/a
12.44
n/a
2.33
n/a
9
7
1
0
2007ko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Eusko Alkartasuna (EA)
Eusko Abertzale Ekintza (EAE) c
Aralar d
Abertzale Sozialisten Batasuna (ASB) b
69,973
28,227
n/a
n/a
7.60
3.07
n/a
n/a
10
5
4
0
2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Aralar
Eusko Alkartasuna (EA)
Askatasuna b
Demokrazia Hiru Milioi (D3M) b
62,214
37,820
n/a
n/a
6.05
3.68
n/a
n/a
4
1
0
0
2011ko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Bildu
Aralar
273,138
37,220
25.94
3.54
45
1
2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 277,923 25.00 21 e
2015eko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 242,431 22.73 39
2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 225,172 21.26 18
2019ko Batzar Nagusietarako hauteskundeak Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 266,816 24.08 39

a EAJrekin koalizioan.
b Auzitegi Gorenak ilegalizaturiko hautagaitza.
c Zenbait zerrenda legez kanpokoak jo ziren.
d Ezker Batua-Berdeak-ekin koalizioan.
e Horietatik, 4 EAkoak, 3 Aralarrekoak eta 3 Alternatibakoak.

Erreferentziak: [80][81]

Nafarroako Parlamenturako hauteskundeakAldatu

Hauteskundea Hautagaitza(k) Bozak % Diputatuak
1979ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Merindadeetako Hautes Elkarteak (HB-EE-EMK)
Unión Navarra de Izquierdas (UNAI)
28,244
17,282
7,419
11.12
6.81
2.92
9
7
1
1983ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Auzolan
Euskadiko Ezkerra (EE)
28,055
8,356
6,292
10.62
3.16
2.38
6
0
0
1987ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
Euskadiko Ezkerra (EE)
38,138
19,840
9,618
13.68
7.10
3.44
7
4
1
1991ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
Euskadiko Ezkerra (EE)
30,762
15,170
5,824
11.35
5.60
2.15
6
3
0
1995eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Herri Batasuna (HB)
Eusko Alkartasuna (EA)
27,404
13,568
9.40
4.66
5
2
1999ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Euskal Herritarrok (EH)
Eusko Alkartasuna (EA) a
47,271
16,512
15.96
5.57
8
3
2003ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Aralar
Eusko Alkartasuna (EA) a
Autodeterminaziorako Bilgunea (AuB) b
24,068
22,824
n/a
8.02
7.61
n/a
4
4 c
0
2007ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Nafarroa Bai (Na Bai) d
Eusko Abertzale Ekintza (EAE) b
Abertzale Sozialisten Batasuna (ASB) b
77,893
n/a
n/a
23.95
n/a
n/a
12 e
0
0
2011ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Nafarroa Bai 2011 f
Bildu
49,927
42,916
15.41
13.28
8 g
7 h
2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 48,166 14.25 8 i
2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 50,631 14.54 7

a EAJrekin koalizioan.
b Auzitegi Gorenak ilegalizaturiko hautagaitza.
c Hautetatik, 3 EAkoak.
d Batzarreren, EAJren, EAren eta Aralarren arteko koalizioa.
e Hauetatik, 5 Aralarrekoak eta, 4, EAkoak.
f EAJren, Aralarren eta independenteen koalizioa.
g Horietatik, 5 Aralarrekoak.
h Horietatik, 3 EAkoak, 2 HGkoak eta bi independente.
i Horietatik, 3 Sortukoak, 3 EAkoak eta bi Aralarrekoak.

Erreferentziak: [80][81]

Frantziako Hauteskunde Legegile eta EuroparrakAldatu

Hauteskundeak Hautagaitza(k) Bozak % Diputatuak Eurodiputatuak
1967ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Enbata 5,035 4.63 0
1968ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Enbata n/a 1.58 0
1978ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Euskal Herriko Alderdi Sozialista (EHAS) 4,924 3.59 0
1986ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Ezkerreko Mugimendu Abertzalea (EMA) 5,081 3.77 0
1988ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Ezkerreko Mugimendu Abertzalea (EMA) 6,756 5.67 0
1993ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Abertzaleen Batasuna (AB) a 8,179 5.65 0
1997ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Abertzaleen Batasuna (AB) b
Eusko Alkartasuna (EA) c
11,297
n/a
6.45
2.87
0
0
2002ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Abertzaleen Batasuna (AB)
Eusko Alkartasuna (EA) c
Batasuna d
7,656
1,987
n/a
5.91
1.51
n/a
0
0
0
2004ko Europako Parlamenturako hauteskunde orokorrak Herritarren Zerrenda (HZ) e 5,139 2.55 0
2007ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Euskal Herria Bai (EH Bai) f 10,676 8.30 0
2009ko Europako Parlamenturako hauteskunde orokorrak Europe Écologie (EE) g
Euskal Herriaren Alde (EHA) e
13,885
5,540
15.62
6.23
0
0
2012ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Euskal Herria Bai (EH Bai) h
Amalur i
11,518
4,101
8.80
3.16
0
0
2017ko Frantziako Hauteskunde Legegileak Euskal Herria Bai (EH Bai) 12,665 10.42 0

a EMAren, EBren eta EAren arteko koalizioa.
b EMAren, EBren eta Herriaren Aldearen koalizioa.
c EAJrekin koalizioan.
d Abstentzioa eskatu zuen.
e Batasunak onetsitako hautagaitza.
f ABren, Batasunaren eta EAren arteko koalizioa.
g ABk zein EAk onetsitako hautagaitza.
h ABren eta Batasunaren arteko koalizioa.
i Europe Écologie-Les Verts-ren eta EAren arteko koalizoa.

Frantziako hauteskunde kantonalak, Pirinio AtlantikoetanAldatu

Hauteskundeak Hautagaitza(k) Bozak % Kontseilariak a
1998ko Frantziako hauteskunde kantonalak Abertzaleen Batasuna (AB)
Eusko Alkartasuna (EA)
n/a
n/a
9.00
n/a
0
0
2001eko Frantziako hauteskunde kantonalak Abertzaleen Batasuna (AB)
Eusko Alkartasuna (EA)
n/a
n/a
12.00
n/a
1
0
2004ko Frantziako hauteskunde kantonalak Abertzaleen Batasuna (AB)
Batasuna
Eusko Alkartasuna (EA)
n/a
n/a
n/a
n/a
n/a
n/a
1
0
0
2008ko Frantziako hauteskunde kantonalak Euskal Herria Bai (EH Bai) b 12,302 13.75 0
2011ko Frantziako hauteskunde kantonalak Euskal Herria Bai (EH Bai) b 16,073 n/a 0
2015eko Frantziako hauteskunde kantonalak Euskal Herria Bai (EH Bai) 17,779 16.09 1

a Bigarren itzulian hautatuak.
b ABren, Batasunaren eta EAren arteko koalizioa.

ErreferentziakAldatu

  1. a b (Gaztelaniaz) Leonisio Calvo, Rafael (2012) Izquierda abertzale.De la heterogeneidad al monolitismo.
  2. a b Eusko Alkartasunaren oinarrizko proposamena Euskal Herriaren independentziaren aldeko akordio subiranista sustatzeko, Donostia, 2009-11-21.
  3. a b Porrah Blanko, Huan, 1970- (2006) Negación punk en Euskal Herria Txalaparta ISBN 8481364681 PMC 150853656 . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  4. (Gaztelaniaz) «EL ENTORNO DE ETA: LAB | Especiales | elmundo.es» www.elmundo.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  5. (Gaztelaniaz) «Bakeaz::Publicaciones» web.archive.org 2012-03-21 . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  6. (Gaztelaniaz) [https://gara.naiz.eus/paperezkoa/20100126/179347/es/Garzon-coloca-su-punto-mira-polo-soberanista «Garz�n coloca en su punto de mira al polo soberanista - GARA»] gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-09. «Es público y notorio que la marca Batasuna había dejado de ser empleada desde años antes, por las consecuencias penales que acarreaba».
  7. (Gaztelaniaz) «Una aproximación al socialismo abertzale ( I )» www.euskonews.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  8. (Gaztelaniaz) «Una aproximación al socialismo abertzale (II)» www.euskonews.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  9. a b c Ahedo Gurrutxaga, Igor. (2004) Iparraldeko abertzaletasunaren iragana eta oraina = Pasado y presente del nacionalismo en Iparralde Manu Robles Arangiz Institutua ISBN 8468863408 PMC 907358643 . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  10. (Gaztelaniaz) Soldevilla, Gaizka Fernández () «De las armas al Parlamento. Los orígenes de Euskadiko Ezkerra (1976-1977)» Pasado y memoria: Revista de historia contemporánea (8): 245–266 ISSN 1579-3311 . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  11. (Gaztelaniaz) País, Ediciones El (1978-03-24) «Duro ataque de ETA al Consejo General vasco y a la mayoría de los partidos políticos» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  12. (Gaztelaniaz) País, Ediciones El (2003-05-17) «Aralar denuncia presiones y pintadas en las que se les acusa de "traición"» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  13. (Gaztelaniaz) Gorospe, Pedro (2016-05-16) «Los críticos de Sortu se escinden en un “nuevo proyecto político”» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  14. (Gaztelaniaz) «Ex presos de ETA críticos con Sortu crean un partido para 'resucitar' HB» El Independiente 2016-11-30 . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  15. (Gaztelaniaz) EFE (2012-09-27) «Barrena responde a ETA que la izquierda ‘abertzale’ ya ha hecho autocrítica» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-09.
  16. «Partido Republicano Nacionalista Vasco - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-11.
  17. (Gaztelaniaz) «Un partido con historia. elcorreodigital.com» web.archive.org 2009-02-02 . Noiz kontsultatua: 2019-11-11.
  18. (Gaztelaniaz) Soldevilla, Gaizka Fernández () «Agur a las armas. EIA, Euskadiko Ezkerra y la disolución de ETA político-militar (1976-1985)» Sancho el sabio: Revista de cultura e investigación vasca (33): 55–96 ISSN 1131-5350 . Noiz kontsultatua: 2019-11-11.
  19. (Gaztelaniaz) «Pasado y presente del nacionalismo en Iparralde. Igor Ahedo Gurrutxaga — Manu Robles Arangiz Fundazioa» www.mrafundazioa.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-11.
  20. (Gaztelaniaz) Pegatina de Alternativa Koordinadora Abertzale Sozialista: «Askatasuna lortzeko bidea borroka da» . Noiz kontsultatua: 2019-11-11.
  21. (Gaztelaniaz) «Las actas de Txiberta, un legado para aprender de los errores - GARA» gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  22. (Gaztelaniaz) Egido, José Antonio. () Viaje a la nada : principio y fin de Euskadiko Ezkerra Txalaparta ISBN 8486597749 PMC 30435428 . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  23. (Gaztelaniaz) «EL COMPAÑERO AUSENTE Y LOS APRENDICES DE BRUJO: ORÍGENES DE HERRI BATASUNA (1974-1980)» web.archive.org 2011-07-25 . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  24. (Gaztelaniaz) [https://gara.naiz.eus/paperezkoa/20100407/192441/es/El-%27cualquiera-puede-hacerlo---punk-nos-venia-perfecto «�El `cualquiera puede hacerlo' del punk nos ven�a perfecto� - GARA»] gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  25. (Gaztelaniaz) «Los condenados piden que no se ejecute la sentencia hasta que el Constitucional resuelva el amparo» www.elmundo.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  26. (Gaztelaniaz) «STC 136-1999, 20 de Julio de 1999» vLex . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  27. (Gaztelaniaz) País, Ediciones El (1999-07-21) «El Tribunal Constitucional anula la sentencia del Supremo y excarcela a la Mesa de HB» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  28. Fiskaliaren Herri Batasunaren, Euskal Herritarroken zein Batasunaren aurkako ilegalizazio-eskaera, 2002ko irailaren 2an (3. orrialdea) https://e00-elmundo.uecdn.es/especiales/2002/08/espana/batasuna/fiscalia.pdfhttps://e00-elmundo.uecdn.es/especiales/2002/08/espana/batasuna/fiscalia.pdf
  29. (Gaztelaniaz) [https://gara.naiz.eus/paperezkoa/20110121/244380/es/Satisfaccion-Euskal-Herria-tras-absolucion-electos-Udalbiltza «Satisfacci�n en Euskal Herria tras la absoluci�n de los electos de Udalbiltza - GARA»] gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  30. Auzitegi Nazionalaren 'Udalbiltza Kasuaren' sententzia osoa
  31. (Gaztelaniaz) SL, TAI GABE DIGITALA (2013-03-01) «Udalbiltza se reorganiza hoy con la alcaldesa de Usurbil, Mertxe Aizpurua, al frente» naiz: . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  32. Dos grupos de 'abertzales' creen que ETA debe dejar las armas, El Mundo, 2000. urteko urriak 7
  33. «Público.es - La Audiencia Nacional absuelve a los cinco directivos de 'Egunkaria'» web.archive.org 2010-04-16 . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  34. (Gaztelaniaz) 20minutos (2007-12-20) «La Audiencia considera que Ekin formaba parte de las "entrañas" y el "corazón" de ETA» www.20minutos.es - Últimas Noticias . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  35. (Gaztelaniaz) País, Ediciones El (2009-05-27) «El Supremo rebaja las penas a 46 de los 47 condenados de Ekin» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  36. (Gaztelaniaz) «Patxi López, primer lehendakari socialista gracias a los votos de PSE, PP y UPyD | País Vasco | elmundo.es» www.elmundo.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  37. (Frantsesez) Batasuna, Abertzaleen «Biltzar Nagusia/ Assemblée Générale - blog officiel Abertzaleen Batasuna» blog officiel Abertzaleen Batasuna . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  38. (Gaztelaniaz) «El PNV gana las elecciones europeas en Euskadi con el 28,44% de los votos | soitu.es» www.soitu.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  39. (Gaztelaniaz) «El PP gana los comicios europeos en Navarra en su primera cita electoral tras la ruptura con UPN» www.europapress.es 2009-06-08 . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  40. (Frantsesez) l'Intérieur, Ministère de «Les résultats» http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  41. (Gaztelaniaz) [https://gara.naiz.eus/paperezkoa/20091115/166799/es/La-izquierda-abertzale-compromete-proceso-pacifico-democratico «La izquierda abertzale se compromete con un proceso pac�fico y democr�tico - GARA»] gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  42. (Gaztelaniaz) «254 asambleas respaldan el debate interno de la izquierda abertzale | País Vasco | elmundo.es» www.elmundo.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  43. 2009ko urria, Fase politikoaren eta estrategiaren argipena
  44. (Gaztelaniaz) «Zutik Euskal Herria - GARA» gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  45. (Gaztelaniaz) [https://gara.naiz.eus/paperezkoa/20100216/183200/es/Las-asambleas-Batasuna-ratifican-que-unicos-instrumentos-garantia-avance-son-lucha-politica-apoyo-popular «Las asambleas de Batasuna ratifican que los �nicos instrumentos y garant�a de avance son la lucha pol�tica y el apoyo popular - GARA»] gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  46. (Gaztelaniaz) [https://gara.naiz.eus/paperezkoa/20100425/195892/es/La-izquierda-abertzale-insta-ETA-Gobierno-espanol-responder-forma-constructiva-Declaracion-Bruselas «La izquierda abertzale insta a ETA y al Gobierno espa�ol a responder de forma constructiva a la Declaraci�n de Bruselas - GARA»] gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  47. (Gaztelaniaz) «Público.es - Batasuna reprocha a ETA por primera vez el fin de la tregua» web.archive.org 2010-04-26 . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  48. (Gaztelaniaz) «Mediadores en conflictos y políticos irlandeses piden a ETA un alto el fuego supervisado internacionalmente. Deia. Noticias de Bizkaia» web.archive.org 2010-04-01 . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  49. Bruselaseko Adierazpenaren sinatzaile-zerrenda
  50. (Gaztelaniaz) País, Ediciones El (2010-09-05) «Declaración de ETA» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  51. (Gaztelaniaz) «Gobierno y partidos ven "insuficiente" el anuncio de alto el fuego de ETA» El País 2010-09-06 ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  52. Auzitegi Gorenaren epaia (2011ko maiatzak 1)
  53. (Gaztelaniaz) Madrid, JULIO M. LÁZARO | (2011-05-02) «El Supremo anula todas las listas de Bildu para las elecciones del 22-M por nueve votos a seis» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  54. (Gaztelaniaz) «Rubalcaba afirma que la sentencia sobre Bildu prueba que 'no ha roto' con ETA | elmundo.es» www.elmundo.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  55. Auzitegi Konstituzionalaren sententzia (2011ko maiatzak 5)
  56. (Gaztelaniaz) «El Constitucional deja a Bildu estar en las elecciones» www.publico.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  57. (Gaztelaniaz) [https://gara.naiz.eus/paperezkoa/20110613/272286/es/Bildu-anuncia-puertas-abiertas-par-par «Bildu anuncia �puertas abiertas de par en par� - GARA»] gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  58. (Gaztelaniaz) GARBATIBILBAO, ANA (2011-05-23) «Bildu da la campanada y el PSE sufre un revés» elperiodico . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  59. (Gaztelaniaz) «Bildu gobernará 88 municipios vascos y navarros, y es mayoría en otros 25 | elmundo.es» www.elmundo.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-13.
  60. (Gaztelaniaz) «Verdes-Berdeak critica al Supremo por anularles una candidata. Diario de Noticias de Navarra» web.archive.org 2011-05-07 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  61. (Gaztelaniaz) «El Supremo veta todas las listas de Bildu» www.enfocant.info . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  62. (Gaztelaniaz) «Los Verdes critican al Supremo, que también les ha anulado una candidatura» web.archive.org 2011-05-09 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  63. a b Auzitegi Gorenaren sententzia
  64. a b (Gaztelaniaz) «Las listas aceptadas incluyen a miembros de HB y otras marcas de Batasuna | elmundo.es» www.elmundo.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  65. (Gaztelaniaz) «Sólo una de las 11 agrupaciones anuladas recurre ante el TC» www.europapress.es 2011-05-05 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  66. (Gaztelaniaz) «El Constitucional ampara a la agrupación electoral para el municipio de Zalduondo» www.elmundo.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  67. (Gaztelaniaz) «Izquierda abertzale, EA, Alternatiba y Aralar cierran los contenidos del pacto del 20-N» gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  68. (Gaztelaniaz) López, Isabel Landa (2011-09-27) «Amaiur concurrirá al 20-N para reivindicar “la nación” vasca» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  69. (Gaztelaniaz) «Amaiur lleva a Madrid un equipo de claro compromiso abertzale y social» gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  70. (Gaztelaniaz) Hernández, Belén (2011-10-17) «Los principales protagonistas de la conferencia de paz en San Sebastián» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  71. (Gaztelaniaz) «La Conferencia de Paz pide a ETA una declaración de cese definitivo de la violencia» El Diario Vasco 2011-10-17 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  72. (Gaztelaniaz) «ETA anuncia el cese definitivo de su actividad armada» gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  73. a b (Gaztelaniaz) «El nuevo partido de la izquierda abertzale se denomina 'Sortu'» La Vanguardia 2011-02-08 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  74. a b (Gaztelaniaz) «Sortu pide una oportunidad sin rechazar el pasado ni exigir a ETA que desaparezca» El Diario Vasco 2011-02-10 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  75. (Gaztelaniaz) LÁZARO, JULIO M. (2011-03-24) «El Supremo acuerda ilegalizar Sortu por solo dos votos de diferencia» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  76. (Gaztelaniaz) Ormazabal, Mikel (2011-03-25) «La votación del Supremo obliga a Sortu a plantearse un amparo urgente» El País ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  77. (Gaztelaniaz) «El Tribunal Constitucional legaliza Sortu al anular el fallo del Supremo» www.publico.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  78. (Gaztelaniaz) «La izquierda soberanista remarca su compromiso social frente a la crisis» gara.naiz.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  79. (Gaztelaniaz) «El socialismo apoyará a EH Bai en Donibane Lohizune. Deia. Noticias de Bizkaia..» web.archive.org 2015-04-02 . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  80. a b c (Gaztelaniaz) «Procesos electorales - Departamento de Seguridad - Gobierno Vasco» www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  81. a b c (Gaztelaniaz) «Archivo Histórico Electoral - ARGOS» www.argos.gva.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.
  82. (Gaztelaniaz) «Consulta de resultados electorales. Ministerio del Interior» www.infoelectoral.mir.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-14.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu