Ireki menu nagusia

Jaun-goikua eta Lagi-zaŕa

Jaun-Goikua Eta Lagi-zaŕa goiburua duen armarria

Jaun-Goikua Eta Lagi-zaŕa (baita Jaun Goikua Eta Lege zarra idatzita ere; idazkera batuan Jaungoikoa eta Lege Zaharra) Sabin eta Luis Aranak 1895. urtearen amaieran sortutako goiburua izan zen, eusko abertzaletasunaren lema izateko.[1][2] Foruzaleen Jaungoikoa eta foruak goiburuan oinarrituta dago.[3]

Artikulu hau serie honen zatia da:
Euskal
abertzaletasuna
EH mapa hutsa.png

Goiburuaren siglak- "JEL"- jelkide eta jeltzale adjektiboak sortzeko erabili zituzten.[1] Lagi-zaŕa (lege zaharra) Euskal Herriko antzinako legeei deritze, hau da, foruei. "Jaun-Goikua", berriz, erlijioari euskal abertzaletasunaren sorreran biziki inportantea izan zena.

Goiburuaren jatorri foruzaleaAldatu

Goiburu jeltzale hau, esan bezala, Jaungoicoa eta foruac (Jaungoikoa eta foruak) goiburu foruzaletik eratorria da, Jaungoikoa eta foruak zein Juangoicoa eta fueroac modura ere aurki daitekeena idatzirik.[4][5] Goiburu hau, berezi neokatolikoek, karlistek eta integristek defenditurikoa, 1864. urtetik aurrera hartu zuen garrantzia, Gernikako Arbolaren gerizpean Miguel Loredok, Portugaleteko ahalduna, eginiko hitzaldiaren ondorioz,[6][7] bai eta Aristides Artiñanok 1869. urtean argitaraturiko «Jaungoicoa eta foruac: la causa vascongada ante la revolución española» eskuorriaren ondorioz ere.[8] Bigarren Karlistadian zehar errepublikar federalistek erabiltzen hasi ziren ere goiburu hau, karlismotik foruzaleak aldentzeko.[9] Era berean, Nafarroako Euskal Elkargoak ere goiburu hau erabili zuen.[10]

Jatorrizko goiburuan, Jaungoikoa erlijio katolikoari egiten dio erreferentzia, garai hartako Euskal Herrian garrantzi handikoa zena, bai eta Seiurteko demokratikoaren politika antiklerikalaren aurkakoa ere. Izan ere, kultu-askatasunaren aurkakotzat konsideratzen diren politika hauek, bai eta foruen aurkakoak ere, bi kontzeptuen arteko erlazioa oso estua dela kontuan harturik.[8]

DesadostasunakAldatu

Hain goiburu konfesionala izateak desadostasunak ekarri ditu euskal nazionalismoaren hastapenetik hona.

1902an Madinabeitia doktoreak kritikatu zuen eta 1910ean, jada EAJren barnean, Errepublika aldarrikatzen zuten kide batzuek. Urte hartako otsailaren 24an El Liberal egunkarian artikulu bat argitaratu ondoren, Pedro Sarasketak, Segundo Ispizuak eta Francisco Ulaziak Eusko Alderdi Abertzale Errepublikanoa sortu zuten.[1]

1930. urtean, 1916. urtean EAJtik banaturiko Eusko Elkarte Abertzalearen (CNV) zati bat berriro ere EAJra bueltatu egiten da, urte horietan zehar JEL goiburuaren defendatzaile nagusia. CNVko abertzale laikoek, bestalde, Eusko Abertzale Ekintza sortuko zuten.[1]

1977an, EAJk berriro eztabaidatu zuen goiburua, Trantsizio osteko I. Biltzarrean, Iruñean egindako biltzar horretan mantentzea erabaki zelarik:[1]

Euzko Alderdi Jeltzailea. Partido Nacionalista Vasco, fundado por Sabino Arana recibe su nombre del lema "Juangoikoa eta Lege Zarra", expresión que conjuga una concepción transcendente de la existencia con la afirmación de la Nación Vasca, cuyo ser político ha de expresarse a partir de la recuperación de la soberanía contenida en el Regimen Foral.

MusikaAldatu

1986an Kortatu taldeak, El estado de las cosas bere albumean, goiburua izenburua zuen abesti bat argitaratu zuen, Josu Landaren hitzak moldatuz.

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e Estornes Zubizarreta, Idoia Jaun-goikua eta lagi-zarra Auñamendi Eusko Entziklopedia.
  2. Villa, Imanol (2009-11-29) «La Ikurriña» El Correo.
  3. 1895. Sabino Aranak idatzi zuen: «el lema de Bizkaya ha sido Jaungoikua eta Foruak, que nosotros hemos sustituido por Jaun-Goikua eta Lagi-Zarra, que significa lo mismo, pero es más euskérico que aquél». Larronde, Jean Claude (1977) El nacionalismo vasco: su origen y su ideología en la obra de Sabino Arana-Goiri 77 or..
  4. Nombela, Julio (1911). Impresiones y recuerdos. 9. orrialdea.
  5. (Gaztelaniaz) «Biblioteca Virtual de Prensa Histórica > Búsqueda › 'El País Vasco-Navarro : jaungoicoa eta fueroac' - Número...» prensahistorica.mcu.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  6. (Gaztelaniaz) «Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España» hemerotecadigital.bne.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  7. (Gaztelaniaz) «Biblioteca Virtual de Prensa Histórica > Búsqueda › 'Lau-buru : diario de pamplona' - Año III Número 613 (05...» prensahistorica.mcu.es . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.
  8. a b de la Granja, José Luis; de Pablo, Santiago; Rubio Pobes, Coro (2011). Breve historia de Euskadi: De los fueros a la autonomía. Debate. 90. orrialdea.
  9. Rodríguez-Solís, Enrique (1872-09-16). «Laurac-Bat». La Iustración Republicana Federal (31): 401.
  10. «Asociación éuskara de Navarra - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus . Noiz kontsultatua: 2019-11-12.