Zalduondo[1] Arabako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Gipuzkoarekin muga egiten du, eta hurbil ditu Nafarroa Garaiko Ziordia, Olatzagutia eta Altsasu. Gasteiztik 31 bat kilometro ekialdera eta Iruñetik 60 bat km mendebaldera dago. Arabako biztanle gutxieneko udalerria da.

Zalduondo
 Araba, Euskal Herria
Zalduendo 08.jpg
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Araba
Eskualdea Aguraingo Kuadrilla
Izen ofiziala Zalduondo
Alkatea Gustavo Fernández Villate (EH Bildu)
Posta kodea 01208
INE kodea 01061
Herritarra zalduondar[1]
Kokapena
Koordenatuak 42° 53′ 09″ N, 2° 20′ 50″ W / 42.8858°N,2.3471°W / 42.8858; -2.3471Koordenatuak: 42° 53′ 09″ N, 2° 20′ 50″ W / 42.8858°N,2.3471°W / 42.8858; -2.3471
Azalera 12,03 km2
Garaiera 613-1204 metro
Distantzia 31 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria 183 (2019)
Red Arrow Down.svg−3 (2018)
alt_left 80 (%43.7)103 (%56.3) alt_right
Dentsitatea 16,46 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[2]
Green Arrow Up.svg% 27,4
Zahartze tasa[2] % 22,64
Ugalkortasun tasa[2] ‰ 0
Ekonomia
Jarduera tasa[2] % 84 (2011)
Genero desoreka[2] % -12,34 (2011)
Langabezia erregistratua[2] % 8,2 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 40,24 (2010)
Euskararen erabilera % 11,0 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera data 1.025 baino lehen

IzenaAldatu

1025. urteko Donemiliagako goldea agirian, Zalduhondo izenaz ageri da.

GeografiaAldatu

MugakideakAldatu

Ingurune naturalaAldatu

Gipuzkoako mugan dagoen Urkilla mendilerroa du herriak iparraldean. Handik, Lizarrate edo San Adriandik barrena zetorren antzinako bidea Zumarraundira, eta hortik Zalduondora. Lizarratek alde batean ditu Urkilla eta Aizkorriko mendilerroak, eta bestean Altzaniako mendiak.

HistoriaAldatu

Esan bezala, 1025. urtean jada bazen Zalduondoren berri ematen zuen agiririk; beraz, uste da haren sorrera lehenagokoa dela. Garai haietan hasita, Zalduondotik pasatzen da Donejakue bidea.

Udalerriko aztarna zaharrenak, hala ere, Aistra izeneko biztanlerik gabeko herrixkan aurkitu dira: VI. eta VII. mendeetako Erdi Aroko herrixka baten aztarnak. Euskal Autonomia Erkidegoan ezagutzen den Erdi Aroko herrixkarik zaharrena da. Ingurunea pinudiz estalita zegoen, eta Aistran nekazari talde bat bizi zen. Zerealak hazten zituzten.[3][4]

DemografiaAldatu

Zalduondoko biztanleria

PolitikaAldatu

 
Zalduondoko udaletxea

Zalduondoko udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24a

2011ko maiatzaren 22a

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euskal Herria Bildu
5 / 5
93 (% 69,4)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
0 / 5
36 (% 26,87)
4 / 5
70 (% 54,69)
Independenteak
1 / 5
76 (% 59,38)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

AlkateakAldatu

Hauek izan dira Zalduondoko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[5]
Eduardo Andoni Ribaguda Kañas[6] 1979 1983 Batasuna Zalduendoko Aukera
1983 1987 Independenteak
1987 1991 EAJ
Eduardo Andoni Ribaguda Kañas[6] 1991 1995 EAJ
Eduardo Andoni Ribaguda Kañas[6] 1995 1999 EAJ
Eduardo Andoni Ribaguda Kañas[6] 1999 2003 EAJ
2003 2007 EAJ
2007 2011 EAJ
2011 2015 EAJ
Gustavo Fernando Fernandez Villate[5] 2015 2019 EH Bildu
Gustavo Fernando Fernandez Villate[7][8] 2019 Jardunean EH Bildu

KulturaAldatu

EuskaraAldatu

XXI. mendean, Zalduondo da euskara gehien indartu duen herria. 1981ean ia euskaldunik gabeko herria zen, Arabako gehienak bezala. Egun, biztanleen % 36,9k badaki euskaraz. Gazte guztiak euskaldunak dira, eta heldu askok ere ikasi dute.[9]

 
2009ko inauterien irudia.

InauteriakAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Zalduondoko inauteriak»

Otsailaren 3an, inauteri-igandean, Markitos pertsonaia gaiztoa epaitu eta erretzen dute. Markitos beltzez jantzitako panpina gorbataduna da, eta gaitzak sinbolizatzen ditu. Horregatik erretzen dute: gaitzak deuseztatzeko.

Harekin batera, herriko inauterietako beste pertsonaiak hauek dira: pregoilaria (erreketa baino lehen sermoia botatzen duena), porreroak (Lantzeko Ziripoten antzekoak), errauts banatzaileak, elkarrekin doazen atsoa eta agurea, artzaina eta ardiak (pertsonek irudikatuak) eta kale garbitzailea.

 
San Julian eta Santa Basilia baseliza, Aistran

Ondasun nabarmenakAldatu

Argazki galeriaAldatu

Zalduondar ospetsuakAldatu

BitxikeriakAldatu

Burgostik 14 kilometro ekialdera Zalduendo deituriko beste herri bat dago. Nahiz Arabakoa, nahiz Burgoskoa Donejakue bidearen ertzean daude.

ErreferentziakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Araba