Kazetaritza

Kazetaritza, oro har, informazioa lortzean, tratatzean, interpretatzean, idaztean eta hedatzean datza, gizarte-komunikabideen bidez (prentsa, irratia, telebista, Internet...).[1]

Kazetaritzaren helburu nagusia herritarrei informazio egiazkoa eta egokia ematea da, gizartearen aurrean beren eskubideak balia ditzaten.

Kazetariak, 1944. urtean, Montrealen (Kanada).

Diziplina gisa duen sailkapena oso eztabaidatua da, oro har, komunikazio-zientzietan sailkatzen ohi da, baina hainbat herrialdetan soziologiari atxikitzen zaio, eta, beste batzuetan aldiz, zientzia politikoari.

Kazetaritza egiteko rol egokiaren kontzeptuak aldatu egiten dira herrialdeen artean. Herri batzuetan, albisteak gobernuaren esku-hartzeak kontrolatzen ditu eta ez dira guztiz independenteak. Beste batzuetan, albistegietako hedabideak independenteak dira gobernuarekiko, baina industria pribatu gisa jarduten dute. Hedabideen antolaketak nola kudeatzen eta finantzatzen diren aldatzeaz gain, baliteke herrialdeek adierazpen askatasuna eta kasu libeloak kudeatzen dituzten legeen berezitasunak izatea.[2][3]

Interneten eta smartphoneen hedapenak aldaketa garrantzitsuak ekarri ditu hedabideen paisaiara XXI. mendetik aurrera. Horrek aldaketa bat sortu du inprimatutako komunikazio-kanalen kontsumoan, jendeak gero eta gehiago kontsumitzen baititu albisteak e-irakurgailuen, smartphoneen eta bestelako gailu elektroniko pertsonalen bidez, egunkari, aldizkari edo telebistako albistegietako formatu ohikoenen aurka. Albiste-erakundeek beren hegal digitala monetizatzeko erronka dute, baita inprobisatzeko ere, inprimatzean argitaratzen duten testuinguruari buruz. Egunkariek ikusi dute inprimatze-errentak abiadura handiagoan jaisten direla errenta digitalen hazkunde-erritmoa baino.[4]

EsanahiakAldatu

Kazetaritza bere hiru adiera nagusiak kontuan hartuta definitu daiteke:[5]

  • Orainaldiko, iraganeko eta/edo etorkizuneko gertaerei buruzko informazioa biltzea, laburbiltzea, hierarkizatzea eta argitaratzea da jarduera horren helburua. Ildo horretan, kazetaritza edozein informazio baliotsu aurkezteko eta iturri seguruak eta egiaztagarriak bilatzeko metodologia egokitzat jotzen da.
  • Gaur egungo informazioa lortu, landu eta zabaltzearekin zerikusia duten jarduerak edo informazio hori komunikabideen bidez jendeari helarazteko interesa dutenak biltzen dituen lanbidea da, eta, era berean, jendeari ezagutza-gogobetetasuna helaraztea.[6]
  • Kazetari-titulu akademiko bat lortzeko behar diren ikasketen edo ezagutzen multzoa. Kazetaritzak gizartean duen eragin nabarmena dela eta, deontologia profesional bat garatu da, jarduera gidatzen duten zenbait arau eta betebehar etikoz — kazetaritzaren etika — osatua. Kode deontologiko horiek, oro har, elkargo profesionalek jaulkitzen dituzte, kodeak dauden herrialdeetan. Kode horiek hedabideek botere politiko eta ekonomikoekiko duten independentzia aldarrikatzen dute. Kazetariak ahalik eta arreta handienaz jokatu beharko du iturrietara sartzean eta iritzi kontrajarriak erkatzean.

HistoriaAldatu

Kazetaritzaren aurrekari gisa har daitezke Europako Gorteetan eskuz idatzitako informazioak. Ingalaterran, Eduardo III.ak eta Henrike VI.ak, gerra garaian informazio baliotsua emateko albiste erredaktoreak zituzten. Alemanian eta Italian, berriz, interes komertzial eta artistikoa partekatu zen avvisi izeneko albiste-orri batzuetan. Erredaktoreek, nabigatzaile, merkatari eta tropei buruzko informazioa lortzen zuten. Ondoren; txostenak, jaun feudalei, negoziatzaile handiei eta buruzagi militarrei saltzen zizkieten, besteak beste.

Prentsa modernoaren asmakuntzak, XV. mendearen erdialdean, egunkariaren sorrera ahalbidetu zuen. Lehen egunkariak sei hilean behin aurkezten ziren Kolonia hirian, Alemanian; Rodolfo II.a enperadoreak, berriz, hileroko argitalpen bat sustatzeko ekimena sustatu zuen, 1597an, eta, horretarako, talde bat osatu zuen garaiko editore garrantzitsuenekin.

Horrez gain, Herodoto, Antzinako Greziako kronista eta Historiaren aita, askorentzat existitu den lehen kazetaria izan da. Bere garaiko gertaerak kontatuz eta horien arrazoiak eta ondorioak aztertuz egiten zuen lana, nahikoa antzekoa izan liteke, nolabaiteko gaur egungo erreportari gisa kontsideratzeko. Beste batzuek aldiz, lehen kazetaritza testuak, akta diurna izeneko horma zurietan idatziriko textu batzuetan oinarritzen dira. Hauek, Julio Zesarrek, Europa osoan zehar bere kanpainetan lortutako arrakasta militar handiak kontatuz.

Bi kasuetan, idatzizko informazioa irakurtzen eta idazten zekiten biztanleriari mugatzen zen, eta hiztunen lanarekin osatzen zen, pertsona horiek albisteak ahoz zabaltzen baitzituzten herritar gehienengana irits zitezen.[7]

Kazetaritzaren historia, historian zehar, munduan gertatzen ziren gertakizun nagusiei buruzko albisteak bildu, landu eta zabaltzeko jarduera erregular eta etengabe gisa hartzen zen. XVII. mendearen amaieratik, egunkariak izan dira kazetarien jardunaren hedabide nagusia; garai hartan, aldizkariak gehitu zitzaizkien, XX. mendean irratia eta telebista, eta XXI. mendean Interneta.

Ikerketa baten arabera, Guillametek ondorioztatu du, kazetaritzaren historiako etapak definitzeko adostasuna dagoela; antzinakoa edo artisaua (1609-1789), modernoa edo liberala (1789-XIX. mendeko azken laurdena), garaikidea edo industriala (XI. mendeko azken laurdena - XX. mendeko azken laurdena) eta Interneten agerpenetik eratorritakoa, 1994.ean Italia, Alemania, Estatu Batuak,Inglaterra, Espainia eta Frantzia dira nagusienak.

Kazetaritza zabaldu egin da teknologiaren eta merkataritzaren hazkundeari esker, informazioa biltzeko eta barreiatzeko teknika espezializatuen etorrerak markatuta, eta horrek eragin du eskuragarri dauden albisteen irismena eta horiek transmititzeko abiadura etengabe handitzea.

Erdi AroaAldatu

 
Luteroren 95 tesiak.

Erromatar Inperioaren erorketak, Europa osoa ezegonkortu zuen, eta botere aldaketa bat ekarri zuen, klero eta nobleziarentzat onuragarria izango zena. Erdi Aroan pribilegiatuak izan ziren bi klaseentzat bereziki. Garaiko kultur sorkuntza, nagusiki, monasterioetan gertatzen zen, eta, horregatik, Eliza Katolikoak erraz ezarri ahal izan zituen bere kode moralak eta Europan zituen sinesmenak. Herri xeheak, gehienak analfabetoak, informazio gehiena, sermoi klerikalen bidez jasotzen zuen eta bertan, orduko jokabide-arauak zeintzuk ziren inposatzen zitzaizkien. Juglarearen irudia ere sortzen da garai honetan, antzinako munduko bozeramaileengatik oinordetu eta bere funtzioa, informaziora bideratu baino gehiago, entretenimendura eramanez joaten hasi zena.

Guzti hau, XV. mendearen amaieratik XVI. mendearen hasierara aldatu zen. Martin Luteroren 95 tesiek, eliz nagusitasuna hautsi zuten, eta herri xehera  iristen hasi zen kulturaren liberalizazio bat gertatzen hasi zen, testu idatzietako propaganda eta manipulazioaren lehen adibideetako batzuk ere sortu zituen arren. 1440an inprentaren asmakuntzak, liburu eta testu idatzien kostua merkaturatu zuen. Bestetik, ideia humanisten hedapenak, Italiako Errenazimenduan, ordura arte zentsuraturik zuten eremu horretara murgiltzera lortu zuten.

Garai honetan, helburu informatiboa zuten lehen argitalpenak sortzen hasi ziren. Venezian, garrantzi handiko merkataritza gunea zen. Unean bertan egindako dokumentu idatziak biltzen zituzten, gazzetanti deiturikoak. Hauek, iritsi edo itsasoratzen ziren produktuak, hauen prezioa eta abar bezalako merkatarientzako garrantzizko informazio ekonomikoa biltzen zuten. Euren prezioa, gazzetta batekoa zenez, garai hartako veneziar txanponaren izena hartu zuen.

Egunkari baten antza hartzen hasi zen historiaren lehen argitalpen inprimatua, 1529an agertu zen Vienan, merkurio eran (erromatar jainko mezulariaren izena), eta herritarrei turkiarrengandik defendatzeko laguntza eskatzen zien bertan zegoen informazioak. Merkurioaren formatua garai hartan gehien ugarituko zena izango zen, eta XVI. mendearen erdialdetik, nagusiki Europako erdialdean eta Londres edo Paris bezalako hiri handietan aurkituko genituen.

XVI. mendeko inprenta frantsesaAldatu

Kazetaritzaren aurrekari gisa har daitezke Europako Gorteetan eskuz idatzitako informazioak. Ingalaterran, Eduardo III.ak eta Henrike VI.ak, gerra garaian informazio baliotsua emateko albiste erredaktoreak zituzten. Alemanian eta Italian, berriz, interes komertzial eta artistikoa partekatu zen avvisi izeneko albiste-orri batzuetan. Erredaktoreek, nabigatzaile, merkatari eta tropei buruzko informazioa lortzen zuten. Ondoren; txostenak, jaun feudalei, negoziatzaile handiei eta buruzagi militarrei saltzen zizkieten, besteak beste.

Laugarren boterea eta kulturaren demokratizazioaAldatu

 
Frantziako Iraultzako artelan bat.

Herritarren artean,  gero eta sektore gehiagok zuten argitalpenetarako sarbidea, baina horien kontrola noblezian eta monarkia absolutistetan kontzentratzen zen. Prentsa, gehienbat, botere handientzako propaganda arma bezala erabiltzen zen, manipulazio lotsagabe eta zentsura oso arruntekin. Boterearen atzaparretatik ihes egiten hasi ziren lehenak, gai kultural eta ekonomikoetan zentratzen zirenak ziren, eta, beraz, gehien ugaritu zirenetakoak izan ziren. Inprentak txandako monarkiak kontrolatzen zituen eta edukiak arretaz zaintzen ziren.

Frantzian eta Britainia Handian zabaldu zen gehien bat kazetaritza lanbidea, normalean idazle eta pertsona ospetsuek praktikatzen zutena. Garaiko komunikabide inprimatuak, Ilustrazioaren balioei esker, elite intelektualetan oinarritutako produktu bihurtu ziren, non literatura, arteak eta filosofiari buruz eztabaidatzen zen eta alderdi politikoak alde batera uzten ziren.

Egoera aldatu egin zen Frantziako Iraultzaren eztandarekin (1789). Ezkutuan, argitalpenak, ezarritako boterea zalantzan jartzen zuen hizkuntza iraultzaile bat sartzen hasiak ziren, eta hau, XVIII. mendeko burgesen matxinadetan hondoratu zen. Paradigma-aldaketak, ateak ireki zizkion Napoleon Bonaparteren antzerako gobernuek mugatzen jarraituko zuten prentsa-askatasun handiagoari, baina kazetaritza erreal eta askerako lehen urratsa izango zena.

XIX. mendea, kazetaritzaren mendeaAldatu

XVIII. mendearen amaieratik, eta beste sektore askotan gertatu zen bezala, kazetaritzan industrializazio-prozesu bat gertatu zen, eta horrek argitalpenen kostua are gehiago merkaratu zuen eta gero eta proletario klase ugariagoetara iristea ahalbidetu zuen. Elementu berri horrek, eduki politiko handiko argitalpen mota bat sortu zuen, klase baxuak prestatu eta mugiarazi nahi zituena, lan-baldintza hobeen eta eskubide handiagoen borrokan parte hartzeko.

XIX. mendetik aurrera, kazetaritzak eta egunkariek indarra hartu zuten, gaur egun aurki daitekeenaren antzeko ezaugarriekin. Kazetari lana profesionalizatu egin zen eta, mundu hori gehiago zabaldu zen, lehen albiste agentziak agertu zirenean. 1852an, Havas agentzia sortu zen Frantzian, telegrafoa herrialde osoko egunkarietara informazio berriak bidaltzeko erabiltzen hasi baitzen.

Mende horretan, halaber, egunkariek egiazkotasuna irabazi zuten, eta kazetaritza genero ezberdinek izango zituzten ildo eta ereduak definitzen hasi ziren, literaturari oso lotuta jarraitzen zuten arren.

Sentsazionalismotik prentsa digitaleraAldatu

 
Joseph Pulitzer

1870etik Lehen Mundu Gerraren ia hasierara arte (1914), komunikabideen gerra krudela bizi izan zen, Estatu Batuetan zentralizatu zen arren, prentsaren munduko panoraman eragina izatera iritsiko zena. Joseph Pulitzer eta William Randoplh Hearsten arteko eztabaida da honakoa, eta kazetaritza nolakoa izan behar zen pentsatzearezten zuena. Lehenak, emozioetara (sentsazionalismoa) jotzen zuten istorioak defendatzen zituen bitartean, besteak, edozerk balio zuela egunkariak saltzeko uste zuena (prentsa horixka). Bi ereduak, azkenean, beren erara sartuko ziren lanbidean.

Horren ondoren, XX. mendean etengabeko aldaketak gertatu dira kazetaritzan. Batzuetan, batez ere gerra garaian, eta gobernu diktatorialen pean, ohikoa baino gehiago litzateke errealitatetik guztiz urrun zeuden eta informatu nahi ez zuten testu alderdikoiak eta propagandistikoak aurkitzea. Baina, une garrantzitsuak ere biziko ziren, hala nola, fotokazetaritzaren sorrera, Kapuscinsky edo Hemingwayren kronikak, Oriana Fallaciren pertsonaia historikoei egindako elkarrizketak edo Watergate kasua bezalako mugarri garrantzitsuak.

Irratia eta telebista bezalako hedabideen agerpenak; albisteak, transmititzeko formatu eta euskarri berriak sortu zituzten, irudiak gero eta garrantzitsuagoak bihurtuz eta albistegiaren eta entretenimenduaren artean genero berri bat sortuz: infotainment izenekoa.

IrratiaAldatu

Irratia, zalantzarik gabe, gizakiaren asmakizun garrantzitsuenetako bat izan da. Historian lehen aldiz, biztanleriaren zati handi batek, denbora errealean informatuta egon zitekeelako.

Munduko lehen irrati transmisioa 1906ko Gau zaharrean egin zen, Brant Rock Stationetik, Massachusettsetik, non "Oh Holy Night" abestia eta Bibliako pasarte errezitatu batzuk entzun ahal izan ziren.

Hortik aurrera, irrati-difusioko sistemak pixkanaka hedatu ziren munduan zehar, eta 1920ko hamarkadan hasi ziren lehen entretenimenduko programak transmititzen. [8]

TelebistaAldatu

Telebista, 1884an sortu zen, Paul Nipkowk, Nipkowren diskoa diseinatu zuenean.

1925ean, John Logie Bairdek telebistaren beste osagai batzuk diseinatu zituen eta 1927an, Londresen, lehen telebista transmisio publikoa egin zuen. Ondoren, 1930ean, Estatu Batuetan, bigarren telebista transmisioa egin zen mundu mailan, eta lehena izan zen Estatu Batuetan.

Hasiera batean, telebista zuri-beltzezkoa zen. Baina hori , aldatu egin zen 1950ean, koloretako telebista-transmisioak hasi ziren unean.

1980an telebista digitala garatzen hasi zen eta 1990ean bereizmen handiko telebista garatzen hasi zen.[8]

IneternetaAldatu

Zalantzarik gabe, Interneta funtsezko elementutzat har daiteke gizakiaren garapen eta historian eta bereziki, kazetaritzaren munduan. Azken urteotan izan duen bilakaera, aurreikuspen guztiak gainditu ditu oso denbora gutxian.[8]

GeneroakAldatu

Kazetaritza generoak , idatzi bat  beren edukiaren eta egituraren arabera sailka ditzakegun talde edo kategoria desberdinak dira. Kazetaritza generoak beren eduki zehatzen arabera, testuak sailkatzea ahalbidetzen duten talde ezberdinek osatzen dute[9]. Kazetaritza generoak, baita literatur generoak ere, adierazpen moduak dira.

Idazten duen pertsonaren beharren edo helburuen arabera desberdintzen diren idatziak. "Definizio bat nahi  baduzu, Erick Torrico Boliviako akademikoak, dio generoak formalizatuta dauden mezu horiek biltzen dituzten espezieak direla, bertatik formalizatzen diren mezu horiek biltzen dituztena "Familia" osatzen duten moduan, hau da, ahaidetasun loturak beren esentzian etangurumena. Hain zuzen ere, horregatik dira desberdinak dira besteengandik. [10]

Kazetaritzaren oinarria albistea da, nahiz eta beste genero batzuk biltzen dituen, horietako asko elkarri lotuta daude, hala nola, elkarrizketa, erreportajea, kronika, dokumentala, profila eta iritzia.

Hiru familia handitan sailka ditzakegu:

  • Genero informatiboak. Orokorrean, interes orokorrekotzat jotzen diren gertakari edo gertaera berriak zabaltzen dituzte. Genero informatiboa bikaintasunez albistea da. Era berean, txostenaren formarik hedatuenean.
  • Iritzi generoak. Gai garrantzitsuak interpretatu, aztertu eta ebaluatzen dituzte gaiari buruzko ikuspuntu jakin bat transmititzeko asmoarekin. Iritzi generoak dira: editoriala, editoreari gutunak, iritzi artikuluak eta zutabeak.
  • Genero mistoak edo hibridoak. Informazioa eta iritzia uztartzen dituzte. Horien artean, elkarrizketa, kronika eta kritikak daude, infotainmentaren garapenerako joera izateaz gain.

AlbisteaAldatu

Albistea interes publikoko gaur egungo gertaeren ahozko edo idatzizko kontua da, komunikabide desberdinen bidez hedatua (prentsa, irratia, telebista, internet, besteak beste) .[11] Irakurleari gehien interesatzen zaien (eleberria) narrazioa da. gertaera hauekin lotura izan ala ez.[12]

 
Gipuzkoako egoitza nagusiko albisteak

Komunikabideetako gertaerek denbora / espazioaren gainetik izaten dute lehentasuna. Gertaera berri gisa kontatzea, garrantzitsu gisa kontatzea, komunikabideen erabakia izaten da.

Albisteen ohiko gaien artean gerra, gobernua, politika, hezkuntza, osasuna, ingurumena, ekonomia, negozioak, moda eta entretenimendua daude, baita kirol ekitaldiak, bitxiak edo ezohikoak ere. Errege-zeremoniei, legeak, zergak, osasun publikoa eta gaizkileei buruzko gobernuaren aldarrikapenak albiste izendatu dituzte antzinatik. Garapen teknologiko eta sozialak, sarritan gobernuaren komunikazio eta espioitza sareek bultzatuta, berriak zabaltzeko abiadura handitu dute, baita bere edukian eragina izan ere. Gaur egun ezagutzen ditugun berrien generoa oso lotuta dago egunkariarekin.

Kazetaritzako oharra testu informatiboa da bikaintasunez eta albistea idazteko adierazitako ezaugarrietakoa ondoen aplikatzen duena da. Beste modu batera esanda, hor funtzionatzen du 6 W funtzioek eta alderantzizko piramidako kopiaketak.[13]

ErreportajeaAldatu

 
El mundok eginfako erreportai ilustratua

Erreportajea planifikatutako dokumentazio lana da, eta bere helburua informatzea da. Hala eta guztiz ere, egilearen iritzi pertsonalak sar ditzake. Hori dela eta, ikerlariaren irizpide subjektibo batzuekin landu ohi dira, nahiz eta hori idazteko laguntzaile edo informatzaile aniztasun handia biltzen duen. Gertakari honek erreportaje bat behin baino gehiagotan emititzen laguntzen du ikuslearengan gai jakin bati buruz jarrera bat sortzeko. Normalean erreportajea gertaera bati buruz edo edozein gairi buruz egiten den kazetariak ematen du, normalean irudiekin eta argazkiekin. Prentsan,telebistan edo irratian emititzen da.

Genero honetan, interes publikoko gertaerak azaltzen dira, hitzekin, irudiekin eta bideoekin, gaur egungo ikuspegitik eta hizkuntza eskuragarria eta herrikoia erabiliz ahalik eta ikusle zabal eta anitzenarentzat.

 
Raphaël Hitier kazetaria CNews Frantziako telebista katean zuzenean hitz egiteko prestatzen ari da, Pariseko 'Opéra Garnier'-etik gertu, 2009ko urtarrilaren 17an Gazako gerraren aurkako protesta herrikoia egin eta gutxira.

Erreportajeak gertatzen diren berrien garapen soila baino luzeagoak eta osoagoak dira, eta askotan elkarrizketekin batera joaten dira. Albisteen generoan bezala, salatzeak - are gehiago - hainbat iturri kontrastatzea eskatzen du: zenbat eta iturri gehiago kontsultatu, orduan eta sinesgarritasun handiagoa izango du kazetaritza lanak. Istorio baterako gutxienekoa hiru iturri badira, espero liteke hiru baino gehiago kontsultatuko direla beti txostena egiteko.

Erreportajea informazio genero bat da, dio Berria egunkariaren estilo liburua, gai librekoa, baina eredu objektiboan landua eta, batik bat, estilo zuzenean idatzia. Gertaerak azaltzen dira, baina ez daude, nahitaez, gaurkotasunari lotuak: batzuetan berri izateari ere utzi diote. Edonola ere, gertaera berri samarrak dira, edo ezezagunak orain arte.

Genero honek bide ematen du albiste izan diren edo izan litezkeen gertaerak xeheago azaltzeko, nondik norakoen berri emanez. Kazetaria dakiena edo ikusi duena bere hartan emateko ahaleginean aritzen da, kontatzen diharduen gertaera eta egitateei buruzko epairik eta iritzirik eman gabe[14]

ElkarrizketaAldatu

Elkarrizketa bi pertsona edo gehiagoren arteko elkarrizketa da: elkarrizketatzaileak galderak egiten ditu eta elkarrizketatuak erantzuten die. Hainbat arrazoirengatik, ikerketengatik, medikuntzatik eta langileak hautatzeko erabiltzen den teknika da. Elkarrizketa ez da kasualitatea, baina elkarrizketa interesatua da aldez aurretik adostutakoarekin eta elkarrizketatuaren eta elkarrizketatuaren interes eta itxaropenekin.[15]

 
Musikari bat entrebistatzen

"Elkarrizketa pribatuen arteko elkarrizketa publikoena da. Elkarrizketa pribatuko arau guztiekin funtzionatzen du, baina esparru publikorako eraikita dago. Elkarrizketatuak badaki jendearen iritziaren mende dagoela. Bestalde, ez da bi gaiekin osatutako elkarrizketa bat. Irrati bidezko elkarrizketa bat da, hau da, solaskideetako batean zentratuta dago, eta batak eskatzeko eskubidea du eta besteak entzuteko eskubidea du. "

"Kazetari elkarrizketa elkarrizketa subjektiboki baldintzatzen duten bi pertsona fisikoen eta erakunde batzuen arteko trukea da" .

Elkarrizketa, telebistaren arloan, prentsatik eratorria da. Egunkariko kazetariek telebistara sartu zuten behin XX. ikus-entzunezko hedabideek arrakasta izan eta gero. Prentsan, elkarrizketa batez ere erreportajeekin osatu zen; kazetariaren datuak erabiltzen zituen azpigeneroa. Elkarrizketaren bidez, berriemaileak datuak eskuratu zituen eta horrela idatzi zituen geroago txosten idatzian. Normalean elkarrizketa ez zen bakarrik erabiltzen. Telebistan, aldiz, elkarrizketa oso garrantzitsua da, elkarrizketatuak eta elkarrizketatzailea agertuko dira, adierazpenak iragazkirik gabe haien lekuan agertuko dira. Elkarrizketatua elkarrizketatuaren nortasunaren isla da eta hitzekin danborren eta aldartearen keinuak ere ikusten ditu eta ikusleak telebistan elkarrizketa emititzen duenean entzuten ditu.

 
Xuxa Meneghel aurkezleak elkarrizketa bat ematen Senatura iristean. "Spanking Legea" (58/2014 PLC) izeneko proiektuaren bozketan bidalitakoa.

Inprimatutako komunikabideetan egindako elkarrizketak ez daude hain ondo prestatuta. Telebistan, aldiz, ondo pentsatu behar dugu zer eskatuko dugun, elkarrizketarako leku egokia aukeratu behar dugu, argiztapen sistema ondo konfiguratu behar dugu. Prentsa idatzian, elkarrizketatua ez dago hain urduri, jakinik elkarrizketatzailearekin zenbait hitz bakarrik partekatu ditzakeela; horregatik, beste elkarrizketa batzuek "utzi hau gure artean" esaten dute elkarrizketa prentsa idatzian badago. Idatzizko elkarrizketetan telebistan baino formalitate gutxiago dago.

Gainera, erraza da prentsa idatzizko elkarrizketa batek adierazpenak desitxuratzea, elkarrizketatuari hitzak ezkutatzea, elkarrizketaren zatiak ezkutatzea eta beste batzuk argitaratzea. Telebistan, zuzeneko elkarrizketari dagokionez, ez da horrela, elkarrizketatuek behar dituzten hitzak eta irudiak hor daudelako. Baina manipulatu daiteke elkarrizketa grabatu eta zuzenean emititzen ez bada; grabatuaren zati bat kendu besterik ez duzu, or. adib. adib. Prentsa idatzian, kazetariak bi aukera ditu: elkarrizketatuaren hitzak idatziz jasotzea edo aitorpena egitea. Azken boladan telefono mugikorrak idazteko erabiltzen dira. Telebistan, aldiz, grabazioa estudioan edo aire librean egiten da, zuzenean edo ondorengo saio batean emititzen da. Azkenean, programa amaitu ondoren, telebistako elkarrizketa hau telebista kate horren artxiboan gordetzen da.

Telebistako elkarrizketei dagokienez, elkarrizketatuaren elementu paralinguistikoak hartu ohi dira. Horregatik, zenbait, bizpahiru kamera erabiltzen dira elkarrizketetan parte hartzen duten pertsonen adierazgarriak diren keinuak harrapatzeko.

KronikaAldatu

 
Kronika zaharkitu bat

Kronika historiografian sartutako literatura genero baten izena da, ordena kronologikoan kontatutako gertakari historikoak biltzean datza. Hitza latinezko chronica-tik dator, hau da, grezierazko chronos-etik eratorria. Gertakariak gertatu ziren denborazko ordenaren arabera kontatzen dira, sarritan lekukoek edo garaikideek, lehen edo hirugarren pertsonan. Kronikan, hizkuntza sinplea, zuzena eta oso pertsonala erabiltzen da eta izen literarioen erabilera errepikariarekin literatur hizkuntza onartzen du deskribapenak azpimarratzeko. Ekintza aditzak erabiltzen ditu eta espazio eta denbora erreferentziak aurkezten ditu. Kronikak denborazko nolabaiteko distantzia darama idazki historikoak deitzen direnetatik.

IritziaAldatu

Iritzi kazetaritza kazetaritza genero bat  da, normalean artikulu moduan, egungo gai edo berri bati buruzkoa, egile batek edo egileek idatzitakoa, prentsa, irratia edo telebista bezalako hedabideetan. Normalean, beti ez diren arren, argitaratzen diren enpresaren edo hedabidearen kazetaritza lerro editorialaren parte dira, helburu soziologiko edo ideologikoarekin. Artikulu bat izateaz gain, beste modu batzuetan agertzen da, hala nola kazetaritza marrazki bizidunak.

Iritzi artikuluaAldatu

Iritzi artikulua gai bat asko lantzen duen iritzi artikulu pertsonala da.Argitaratzen den euskarriarekin lotutako pertsonek idatzi ohi dute.Egileak esperientzia eta errekonozimendua duten pertsonak izan ohi dira eta iritziak argitaratzen den hedabidearen ildo editorialetik desberdinak izan daitezke. Agerian dauden ideiak batzuetan eztabaidagarriak dira eta iritzi publikoan eztabaida edo joera eragin nahi dute.

EditorialaAldatu

Egungo gai garrantzitsu bati buruzko artikulu luzea da. Testua modu inpertsonalean idatzita dago eta hausnarketa gonbidatu nahi du.Adierazitako iritziaren arduraduna komunikabideak dira, idazten duten pertsonak kontuan hartu gabe. Beste modu batera esanda, sinadurarik ez du eta egunkariaren eta haren kolaboratzaileen ideologia islatzen du. Ez duzu beti hartzaile zabal edo orokorrik izaten. Askotan irakurleak kontuan hartuta egiten dira, hala nola iritzi publikoaren zenbait sektore (iritzi liderrak, presio taldeak, etab.).Aurrez zehaztutako egitura batez osatuta dago. Argudio izaera nagusi den arren, zati erakusleak ere badaude.Bere helburu nagusia nabarmendu nahi duzun gai bati buruzko iritzia sortzea da.

ZutabeaAldatu

Gaur egungo gai bati buruzko testu pertsonala da.Bere jaulkitzailea bere langileena ez den kolaboratzailea izan ohi da, eta harreman estua du harekin. Bere ezaugarri nagusia benetako alderdiak fikziozko elementuekin uztartzeko modua da. Horretarako, laburtasunak markatutako egitura librea erabiltzen du.Bere asmoa, egilearen iritzia ezagutzera emateaz gain, literarioa eta pragmatikoa da batzuetan.

Informazioaren araberaAldatu

Kazetaritza hainbatr modutan sailka daiteke zein faktore kontuan hartzen den arabera. Edukiari erreparatzen badiogu , bertan aurkituko dugun informazioaren arabera sailkatuko genuke eta horren arabera honako hauek bereiz daitezke:

Gerra kazetaritzaAldatu

Gerrako kazetaritza "gerrako korrespontsalen" ardurapean dauden gatazka belikoetatik istorioak kontatzen saiatzen da.

 
USS Franklin (CV-13) hegazkin-ontziak Bigarren Mundu Gerran (1945eko martxoaren 19an) eraso zuen.

Antzinate klasikotik, gerra, mila modutara kontatu eta antzeztua izan da. Xenofonteren Anabasia gerra erreportaje bikaina da. Julio Zesarrek Galietako Gerra idazten zuenean, entregaka helarazten zuen Erromara, bere agenteek kopiak biderka zitzaten eta, horrela, hirian zuen ospea handitu zedin. Kazetaritzaren historian zehar, gerraren eta hedabideen arteko harremana oso estua izan da . Horiek, terminoaren zentzurik zabalenean, propagandarako tresnak izateaz gain, onuragarriak ere badira. Adibidez, New Yorkeko egunkariek euren tiradak biderkatu zituzten eta Estatu Batuetako Sezesio Gerran sendotu ziren.

Gaur egun CNN dena bihurtu zen Golkoko Gerrari esker. 1898ko Hispanoamerikako Gerran, William Randolph Hearstek, estatubatuar komunikazioko handikiak, Habanako bere korrespontsaletako bati, han geratzeko agindu zion, eta berak, estali beharreko gerra bat bidaliko zion. Era berean, gerrako bideoak eta historia azkarrago ulertzen laguntzen diguten dokumentalak erakusten dituzten webgune ugari ikus ditzakegu.

XXI. mendea gerrako irudien boomak komunikabideetan markatutako garaia izan da. Irailaren 11ko atentatuetan, CNN kateak "aurrekaririk gabeko 141 orduko programazio berezia izan zuen, ia sei egunekoa, publizitaterik eta ohiko programaziorik gabe". [16]

Kirol kazetaritzaAldatu

Kirol-kazetaritza kazetaritzaren adar bat da, gizarte-komunikazioko zientzien barruan, batez ere kirolarekin eta kirol-lehiaketekin lotutako gaiei buruzko informazioa ematen duena. Era berean, ez da pentsatu behar kirol-kazetaria kirolei buruz hitz egiteko gaituta edo baimenduta dagoenik; izan ere, komunikabideen barruan hainbat jarduera garatzeko behar diren tresnekin trebatutako gizarte-komunikatzailea da.

Kirol kazetaritza hazi egin da azken hamarkadetan, kirola bera botere ekonomiko eta eragingarri bihurtu den heinean. Gaur egun, gizartean arrakasta handiena duen informazio-modalitatea da, teknologia berriekin, erabilerekin eta informazio-kanalekin bat datorrelako.

Kirol kazetaritza, gaur egun, komunikabide askotan nabarmentzen den atala izaten da. Herrialde askotan kirol-kazetarien elkarteak eta gremioak ere badaude, eskualde- eta nazioarte-mailan, kirol-informazio espezifikoa helarazten dutenak. Era berean, kirol-informazioan bakarrik espezializatzen diren komunikabideak ere badaude.

Proposamen kazetaritzaAldatu

2000. urtean sortu zen Guillermo Molina Villarroelek sortutako proiektu baten bidez, komunikatzeko orduan zeuden asmoak zuzendu eta aldatzeko asmoz, 80ko eta 90eko hamarkadetan kazetaritza zibikoaren eta zerbitzu-kazetaritzaren ohiko proposamenak zirela eta. Kazetaritza mota honen arabera, kazetariak ulertu behar du bere zerbitzua ez dela soilik informazioa ematea, baizik eta bere etikak bultzatu behar duela bere iritzi askea bilatzera, aldatzera eta ematera, desadostasunez bada ere.

Kazetaritza sozialaAldatu

Kazetaritzaren diziplinetako bat da, gizartean martxan dauden gizarte-prozesuez jabetzen dena eta sentibera dena. Gizarte-ardatza politikaren eta ekonomiaren ardatzekin lotzea eta artikulatzea proposatzen du komunikabideen agendan. Kazetaritza soziala edo zibikoa Ameriketako Estatu Batuetan jaio zen, 80 eta 90eko hamarkadetan.

Gizarte-kazetariaren helburu nagusia errealitatearen irudi bat eraikitzen laguntzea da, gizarte-eragile aktiboei ikusgarritasun handiagoa emango diena eta gizarte modernoek dituzten erronkei aurre egiteko konponbide lagungarriak aurkitzeko aukera emango duen elkarrizketan laguntzea ahalbidetuko duena. Alicia Cytrynblumek dioen bezala, kazetaritza soziala kazetaritza tradizionalean oinarritzen da, baina aurrerapauso bat emanez. Kazetaritza hori ez da informazioaren zaintza bakarrarekin konformatzen, baizik eta bere prozesua gizarte-zereginetan batu behar du. [17]

Kazetaritza arroxaAldatu

Bihotzeko kazetaritza, prentsa arrosa eta kronika arrosa farandulen bizitzari buruzko informazioa ematen duen kazetaritza jasotzen dute, askotan jazarpenean eroriz, herrialde eta sektore bakoitzaren arabera. Kultura herrikoi edo sentsazionalistaren nolabaiteko erlazioarekin, ez du interes politikorik eta merkataritzarako edo eszentrikotasunerako erabiltzen da. [18]

 
Déborah de Corral Gente aldizkariko atal buruan (1993)

Jatorrian, aretoen kronikak, goi klaseko albiste laburrekin eginiko paragrafo laburren azaleko zerrenda bat baino ez ziren izan, baina, beste batzuetan, bere lanketa, nolabaiteko umore eta ironiarekin agertzen zen.

Gaur egun, karga emozional handia duten gaiekin, emakumeekin, hedabide masiboetako gaiekin, lotuta dauden edukiak nagusitzen dira batez ere. Egunkari edo aldizkarietan publiko femeninoa dute ardatz, eta haien asmoa ez da informazioa ematea, hunkitzea baino. Etxe, orrazkera, jantzi eta modakoen argazkia oso garrantzitsua da burgesen gustua hunkitzeko.

Prentsa honen jatorria antzinako kazetaritza sailean dago, gizarte kronika, areto edo gizarte oihartzunen kronika izenekoan. Bertan, ezkontza, borroka, dibortzio, haurdunaldi, natalizio, nekrologiko, ehorzketa, arrakasta, porrot, festa, opor, etxe erosketa, eragiketa, gaixotasun, gertakari eta gizarteko goi geruzetako eta politikako gertakizun sozialen berri ematen zen, hala nola, kirolen eta ikuskizunen berri.

Lehen kronika mundutarrak egunkari orokorretan agertzen dira XIX. mendearen amaieran, L 'Illustration edo Excelsior Frantzian edo Blanco y Negro Espainian XIX. mendearen amaieran. Kronika hauek monarken bisita ofizialak edo ongintzazko gala jakin batean parte hartzen zuten nobleen zerrenda bezalako gaiak jorratzen zituzten. Helburua informatzea baino ez zen.

Broadway Brevities and Society Gossip izan zen Estatu Batuetako kronika sozialari buruzko lehen asteroko argitalpena. Aldizkariak, Broadwayko antzokiko izarren eta goi gizartearen ekitaldiak estaltzen zituen, eskandalu sozialak bilatzen eta izen onak suntsitzera bideratzen amaitu zuen. [19]

Kazetaritza horiaAldatu

Prentsa horia edo prentsa horixka izenburu deigarriak, eskandalagarriak edo gehiegizkoak dituzten albisteak dituen kazetaritza mota bat da, salmentak handitzen saiatzeko, nahiz eta, oro har, albiste horiek ez duten inolako ebidentziarik (edo urriak) eta ez duten ondo definitutako ikerketarik.

Prentsa sentsazionalista honek hondamendien titularrak eta istripu, krimen, adulterio eta arazo politikoei buruzko informazio zehatza duten argazki ugari biltzen ditu. Grafikoaren edo telebistaren kasuan, musika zirraragarria erabiltzen du, kolore oso aseak, batez ere gorria, eta bere informazioa desantolatua du.

Terminoa Joseph Pulitzerren New York World egunkariaren eta William Randolph Hearsten New York Journal egunkariaren arteko "kazetaritza guduan" sortu zen, 1895etik 1898ra. Bi egunkariei, beste argitalpen serioago batzuengatik, salmentak handitzeko albiste mota batzuk handitzea eta esklusibak lortzeko inplikatuei ordaintzea leporatu zieten. New York Press egunkariak "kazetaritza horia" terminoa sortu zuen, 1897an, Pulitzer eta Hearsten lanak deskribatzeko. [20]

Egunkariak ez zuen terminoa definitu eta 1898an "We called them Yellow because they are yellow", izenburua ingelesezko hitz-joko bat da. Yellow hitzak horiari deritzo, baina  krudela eta koldarra esan nahi du ere.

 
Puente del Azud del Oro eta Agora, Arte eta Zientzien Hiria, Valentzia, Espainia.

Kazetaritza zientifikoaAldatu

Kazetaritza zientifikoa kazetaritza-lanbidearen informazio-espezializazioa da, eta zientziei buruzko gertakariak zabaltzen eta zabaltzen ditu, oro har, eta, bereziki, teknologiari, berrikuntzari, osasunari, ingurumenari, informatikari, kulturari, astronomiari, espazio-esplorazioari eta beste ikerketa-jarduera batzuei buruzkoak.

Eduki zientifikoetan edota teknologikoetan oinarritutako kazetaritza espezializatua da. Jarduera hau erabat kazetaritzakoa da, hau da, kazetaritzaren metodo, helburu, balio, interes, ethos eta abarren ondorio da, ez nahitaez zientziarena.

Kazetaritza zientifikoa zientziarekin eta teknikarekin lotutako edukien gizarte-komunikaziorako modu bat da. Baina hainbat norabide hartzen dituen komunikazioa da: ez bakarrik komunitate zientifikotik publikoarenganakoa, baizik eta alderantziz ere, eta komunitate zientifikoaren eta politikarien artekoa, zientziaren kudeatzaileen eta publikoaren artekoa, baita hainbat espezialitatetako zientzialarien artekoa ere.

Kultura kazetaritzaAldatu

Kultura-kazetaritza kultura-adierazpide bakoitzerako espezializazioetan islatzen da. Kultura terminoak dakarren kontzeptu zabala dela eta, kulturatzat hartu behar denari edo ez denari buruzko jarrera kontrajarriak daude, eta, beraz, kultur kazetaritzak bete dezake.

Hala ere, badira beste jarrera batzuk kulturaren kontzeptu zabalago baten alde egiten dutenak, eta, beraz, komenigarritzat jotzen dute kultura-kazetaritzan honako esparru hauek sartzea: moda, arkitektura, folklore-ospakizunak, zientzia, historia, filosofia, bideo-jokoak edo ñabardura kulturaleko beste edozein joera. [21][22]

Ingurumen kazetaritzaAldatu

Ingurumen-kazetaritza gaurkotasunaz eta ingurunearekin lotutako informazioaz arduratzen da, natura-ingurunearen inpaktu eta aldaketekin zerikusia duen guztian. Kazetaritza mota hau, albiste diren ingurumen-gaiak bildu eta tratatzeaz arduratzen dena (informazio- eta kazetaritza-gaiak, idatzizkoak, ahozkoak, ikus-entzunezkoak). Kazetaritza-lanbidearen espezializazioa da ingurumenari, ekologiari, faunari, florari eta, oro har, naturari dagokien guztian, batez ere gizarte- eta giza garapenak ingurumenean eta biodibertsitatean dituen ondorioei dagokienez.[23]

Giroari buruzko lehen estaldura espezifikoak Bigarren Mundu Gerraren ondoren sortu ziren, ekologiak, mundu mailan garrantzia zuen gai bezala indarra hartu zuenean Lehen Mundua deritzonean eta 1980ko hamarkadan, eta Hirugarren Mundua deritzonean Rio 92 konferentziaren ondoren.

Turismo kazetaritzaAldatu

Kazetaritzaren adar honek, gainegiturekin, planta eta azpiegitura turistikoarekin zerikusia duen ekintzari buruzko informazioa emateko joera du, baita helmugetan gertatutakoari eta turistek, tokiko herriek, gobernuek eta enpresek bizi duten errealitateari buruzkoa ere. Zabaltzen edo sustatzen duela uste izaten da, baina jarduera horietako bat ere ez dagokio benetan kazetaritza-jarduerari, publizitateari edo marketinari baizik.

Turismo-kazetaritzak turismoaren gaurkotasunari buruzko informazioa ematen du, pertsonen lekualdatzearen inguruan eta parte den testuinguru soziopolitiko eta multidiziplinarraren inguruan gertatzen diren gertakariak interpretatuz. Kazetaritza mota hau ez da harreman publikoekin nahastu behar, publizitate tresna edo genero literario bezala. Kazetaritza mota honen erreferentea Miguel Ledhesma da. [24]

Herritarren kazetaritzaAldatu

Herritarren kazetaritza, kazetaritza parte-hartzailea, kazetaritza publikoa edo kazetaritza demokratikoa ( periodismo guerrilla edo kaleko kazetaritza), herritarrak informatzaile bihurtzen diren mugimendu bat da.

Eskubide honen erabilera Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalean babesten da, gizabanako guztiek, informazioa eta iritzia jasotzeko eskubidea izateaz gain, edozein adierazpide erabiliz zabaltzeko eskubidea dutela ezartzen duena, eskubide hau estatuko legedi batzuetan ere jasotzen delarik, 1978ko Espainiako Konstituzioan kasu.

Lehen komunikabide komunitarioa Radio Sutatenza (Kolonbia) izan zen, 1940an jaio zena alfabetizaziorako hezkuntza herrikoiaren asmoarekin, hamarkada berean, Bolivian, meatzaritzako irrati sindikalak agertu ziren, politizatuenak. Espainiako lehen adibideak Onda Lliure (Bartzelona), Osina Irratia, Radio Paraíso eta satorra Irratia (Euskal Herria) eta Radio Maduixa (Granollers) irrati libreak dira.

KritikaAldatu

Herritar kazetariak ere aktibistak izan daitezke idazten duten komunitateetan. Horrek kritika batzuk atera ditu hedabide tradizionaletatik, hala nola, The New York Times, kazetaritza publikoa leporatu diete objektibotasunaren helburu tradizionala alde batera utzi izana. Kazetari tradizional askok herritar kazetaritza eszeptizismo pixka batekin ikusten dute, uste dute kazetari trebatuek bakarrik uler dezaketela albiste berriekin zerikusia duten zehaztasuna eta etika. Adibidez, Nicholas Lemann, Vincent Maher eta Tom Grubisich.

Herritar kazetraitzak kazetaritza tradizionalari erasatu dio. Hori da, herritar kazetaritzak jendeari nahi duena salatzeko aukera ematen diolako, nahi duenean. Kazetari tradizionalek argazkiak idatzi, editatu eta gehitu behar dituzte beren edukietan, eta abiadura handian egin behar dute, kazetarientzat ezinbestekoa baita edukiak sortzea herritarrek internetera bidaltzeko aukera izan dezaten.

Komunikabidearen araberaAldatu

Kazetaritza bi irizpide nagusiren arabera sailka daiteke: erabiltzen dituen euskarriak eta aztertzen duen informazio motaren arabera.Informazioa hedabideen bidez edo euskarri teknikoen bidez zabaldu daiteke eta horrek kazetaritza grafikoa, prentsa idatzia, irrati kazetaritza, ikus-entzunezkoak (zinema eta telebistaren bidez) eta kazetaritza digitala edo multimedia sortzen ditu.

IdatzizkoaAldatu

 
1969ko uztailaren 21ean, astelehena, Washington Post egunkarian zuen amaren argazkia da 'The Eagle Has Landed. Two Men Walk on the Moon '. Argazkia aitonak atera zuenu. "- Jatorrizko kargatzailea

Prentsa idatzia aldizkakotasunaren arabera desberdintzen diren inprimatutako argitalpenen multzoa da, egunero, astero, bi astero, hilero edo urtero izan daitezke; edo egunkaria besterik ez.

Albisteen idatzizko hedapenaren aurrekariak antzinatik datoz. Hain zuzen ere, zenbait zibilizaziotan gertaerak zabaldu ziren orrietan idatzitako testuen moduan (gutxitan papiroa, zeta edo pergaminoa) edo jendaurreko inskripzioetan (harri gainean, metalean edo egurrean). Albiste hauek estatuak igorri zituen eta gaur egun propaganda izenarekin ezagutzen denarekin bat datoz. Aldi berean, bidaiariak, merkatariak eta erromesak distantzien bidez berriak hedatzeko bitarteko gisa jokatzen zuten. Askotan berri hau kronistek areagotu eta desitxuratu egin zuten, beraien idatzien zati bihurtuz. Jendaurreko izaera hartu zuten gutunak eta aldarrikapenak berriak zabaltzeko beste modu bat ziren, dokumentu ofizialetan sartuta edo ez idatzita geratzen zirenak ere.

Inprentaren etorrerarekin batera, prentsa idatzia lehen mass media eta kazetaritzaren jatorrizko ibilgailu bihurtu zen. Informazioa bere funtziorik nabarmenena bada ere, prentsa idatziak, hedabide guztiek bezala, informatzeko, konbentzitzeko, sustatzeko, iritziak sortzeko, hezteko eta entretenitzeko funtzioak ditu (normalean, informatzeko, trebatzeko eta entretenitzeko hirukotean laburbiltzen da).

IrratiaAldatu

Irrati kazetaritza komunikazio sozialeko modu bat da, uhin bidez interes publikoko gertakariak ezagutzera eman eta aztertzea ahalbidetzen duena.

Irrati kazetaritzak informazioa argi eta zehatz zabaltzea eskatzen du. Horretarako, beharrezkoa da gidoi gisa erabilitako testua ondo antolatuta egotea eta irakurketa arina eta ozen adierazteko erraza izatea. Irratian irakurtzeak euskarri honetarako idazketa zaindu eta egokia eskatzen du, eta hori modu sinplean egin behar da, ikuspuntu kontzeptualetik eta fonetikotik ulergarriak diren hitzak eta esaldiak erabiliz. Komenigarria da ideien errepikapenera jotzea, hau da, eduki bat ezagutzera ematea eta errepikatzea, hartzailearen memoriak mezu erradiofonikoa iragankorra denez gorde dezan helburuarekin.

Irrati kazetaritza premisa honetan laburbiltzen da: kontatu gertakizun guztiak, gertaeren unean bertan, informazio edo emozio karga guztiekin eta ahalik eta denbora laburrenean.

DigitalaAldatu

Kazetaritza digitala, ziberkazetaritza, web kazetaritza, lineako kazetaritza, web kazetaritza, kazetaritza elektronikoa edo multimedia kazetaritza ere deitzen zaio. Honek internet garapen-ingurune nagusi duen kazetaritza-forma izendatzen du, baita sareak eta gailu digitalak, oro har, bitarteko osagarri gisa. Ramón Salaverriaren hitzetan,[25] "kazetaritzaren espezialitatea da ziberespazioa erabiltzen duena kazetaritza edukiak ikertzeko, ekoizteko eta, batez ere, hedatzeko".[26]

Informazio euskarri berri honek izen desberdinak jasotzen ditu, prentsa digitala, kazetaritza konputazionala edo multimedia narrazio gisa ezagutzen baita euskarri digitalean erabilitako formatu mota desberdinak aipatuz.[27]

Kazetaritza modu hau teknologia berrien garapenaren emaitza da, batez ere XX. Mendearen amaieratik gertatu zena. Irratia, telebista, prentsa, zinema eta beste bezalako komunikazio sozialak, genero eta adierazpen modu desberdinekin, XX. Mendeko komunikazio sozial berrietara sartu dira. Gaur egun geltokiak sintonizatzea, telebista kateak, filmak, musika ikustea, egunkariak eta gehiago Interneten irakurtzea posible da. Ondorioz, irrati digitalaz, telebista digitalaz eta prentsa digitalaz hitz egiten dugu, teknologia digitala erabiliz transmititzen diren komunikabideak aipatzeko, polifazetikoagoak eta antzinako analogikoa baino ezaugarri gehiago dituztenak edo ziberespazio deritzonaren bidez emititzen direnak [aipamena beharrezkoa da]. Askoren ustez, hazten ari den fenomeno honek ohiko komunikabideen existentzia bera arriskuan jartzen du, hala ere, XIX. Mendean hedabide berriak garatu zirenean gertatu ziren erreakzio berberak gogoratzen ditu, hala nola margotzeko argazkigintza, zinemarako telebista eta beste. 2007ko abuztuaren 27an, interneteko sortzaileetako batek, Vint Cerfek, Edinburgoko Nazioarteko Telebistako Jaialdiari esan zion "gaur telebistako egunak "[28] direla, bideo material guztien% 85 aurrez grabatuta dagoelako eta dena internet. Fenomeno horrek kazetariaren bertsio berria ere sortu du: digitala, hau da, funtsean interneten bidez informazioa ekoizten duena eta, ondorioz, audientzia digitala ere gero eta handiagoa duena.

Kazetaritza digitalak aukera izugarriak ditu kazetaritza lanetarako. Bere indarra oinarrizko hiru eragilerengan dago: multimedia, hipermedialitatea eta interaktibitatea. Beste guztien artean, kazetaritza berri hau da aktore horiek eskaintzen dituzten aukera izugarriak aprobetxatzeko gai den bakarra. Lehenik eta behin, hipermedialitateak edukian sakontasun zabala eta aberastasun narratiboa ezartzeko gaitasuna ematen dio multimedia elementuen antolaketa sistematikoaren bidez (testuak, irudiak, bideoak, soinuak eta animazioak). Bigarrenik, interaktibitateak zure ikusleei edukia hautatzeko eta adierazpenerako eta komunikaziorako aukerei ahalmen handiagoa emateko aukera zabaltzen du eta, beraz, haietan parte-hartze eta konfiantza handiagoa sortzen du. Hirugarrenik, baina ez gutxienez, multimedia-kazetaritza digitalak hizkuntza sentsorialki zabalagoa eskaintzen du, hainbat elementu edo komunikazio kode modu polifonikoan integratzeko gai dena, hala nola testuak, irudiak, bideoak, soinuak eta animazioak. Komunikabide tradizionaletan, hala nola irratian, telebistan edo egunkarian lortzen ez den plastikotasun komunikatiboa duen hizkuntza da.[29]

Horizonte lauso horretan, oraindik badaude kazetaritzak, euskarri batean edo bestean, ezin izan duela inoiz izan dena izateari utzi.

Egitateei eustea, iritzia informazioarekin ez nahastea, bestea errespetatzea, datuak egiaztatzea eta kontrastatzea, ortografia arauei atxikita idaztea eta ondo ikertzea ondasun guztien oinarrizko iturriak lehen eta orain izaten jarraitzen duten oinarrizko elementuak dira. kazetaria eta kazetaritza on guztia.

GrafikoakAldatu

Fotokazetaritza, edo erreportaje grafikoa[30] argazkilaritzarekin, diseinu grafikoarekin eta bideoarekin lotura zuzena duen kazetaritza generoa da. Genero honetako kazetariak, oro har, fotokazetari edo fotokazetari gisa ezagutzen dira eta batez ere artea ondo ezagutzen duten argazkilariak dira. Fotokazetaritzaren garapena argazkigintzaren garapenaren hasieratik aurki daiteke eta arte ederretako argazkilaritzarekin harreman nabarmena du. Egunkariak argazkigintza lehen aldiz erabili zuen 1880an, New York Daily Graphicn eta ordutik kazetaritzak irudia gertaera baten bitarteko objektibo eta adierazgarri gisa integratu du.[31]

 
1932ko martxoaren 12ko grafiko bat, 661. edizioa

Fotokazetariak Madrilgo Casa de Campo-ko lehen PCE festaren itxiera eguna jasotzen. 1978an.

Paradoxikoki, kazetaritzako argazkigintzaren garapena herrialde desberdinetako gatazka politikoetan edo enfrentamendu militarretan gauzatu da batez ere, Roger Fenton lehen gerrako argazkilari gisa hartuz. Fotokazetarien papera funtsezkoa izan da Espainiako Gerra Zibila, Aliantza Hirukoitzaren Gerra, Hispanoamerikar Gerra, Vietnamgo gerra eta bi mundu gerrak bezalako gertakarien historia grabatzeko, beste hainbat gerrako enfrentamenduen artean. Hain zuzen ere fotokazetaritzaren urrezko aroa deiturikoa (1930-1950) Bigarren Mundu Gerrarekin bat dator, garai hartan aurrerapen teknologiko nabarmena gertatu zen gerrako argazkigintzan.

Inprimagailu offsetaren asmakuntzari esker inprimatzeko teknikak garatzearekin batera, kazetaritzako argazkiak kalitate maila altuagoak lortu zituen inprimatutako argitalpenetan. Bere aldetik, Internet bezalako teknologia berriak sartzeak kazetaritzaren etapa berri bat sortu zuen mundu mailan, kazetaritza digitala izenarekin ezagutzen dena, eta horrek bereziki eragin zuen fotokazetaritzan. Mendea inauguratu zuten gertaera garrantzitsuenek, 2001eko irailaren 11ko erasoek, 2003ko Irakeko inbasioak eta 2004ko Indiako Ozeanoko Tsunamiak, besteak beste, informazio bisual ugari sortu zuten teknologia berrien eskuetan. afizionatuak. Horrek zenbait begirale "kazetaritzaren krisiaz" hitz egitera bultzatu ditu eta beste batzuek informazio lanbidean aro berri baten hasiera adierazi zuten.

Ikus entzunezkoaAldatu

Ikus-entzunezko komunikazioa soinu edo / eta ikusizko sistema baten bidez mezuak trukatzeko prozesua da. Hizkuntza anitza da, osagai-kodeen aniztasun handia duena, bereiz eta batera azter daitekeena. [32]Bitartekaritza teknologikoa ezinbesteko elementua da komunikazio mota honetan.

Ikus-entzunezko komunikazio sistema tradizionalak zinema eta telebista dira. Gaur egun, ikus-entzunezko komunikazio sistema berriak finkatu dira, hala nola Internet edo bideojokoak, dagoeneko aztertzen eta horrela deitzen hasi direnak.

Mezua jasoko duen pertsonaren arteko elkarreragina begiradan, behaketan eta ikusten duenean oinarritzen da lehenik. Mezuaren interpretazioaren garapenean parte hartzen duten funtzioak eta mezu bisualaren sorreraren atzean daudenak, garapenaren eta analogiaren arteko harremanaz arduratzen diren hainbat zientziekin dute zerikusia; zientzia horien artean antropologia, semiotika eta abar aurki ditzakegu.

Ekonomia eta potentzia nagusiakAldatu

 
Komunikabideen kontsumoaren bilakaera 2015-2019 urteetan[33]

Mundu mailan, sei taldeek komunikabideen negozioaren% 70 kontrolatzen dute. Munduko konglomeratu mediatiko handienak dira – Nahiz eta guztiek Estatu Batuetan duten jatorria – Time Warner, Disney, NewsCorp (21st Century Foxekin bat egin berri duena), NBC Universal, Viacom eta CBS (azken bi hauek laster berriz batu litezke). “Mugarik Gabeko Kazetari”-en txosten baten arabera, laurogeiko hamarkadan Estatu Batuetan sektorearen % 90 kontrolatzen zuten, berrogeita hamar enpresa handirekin , baina gaur egun, kopuru hori seira murriztu da.

Komunikazioaren sei supererraldoi hauek; mundu osoko negozioaren % 70 kontrolatzen dute eta 1.500 egunkari, 1.100 aldizkari, 2.400 argitaletxe, 9.000 irrati eta 1.500 telebista kateren jabe dira.[34]

Pere Rusiñol kazetariak, Papel mojado, bankuen eta hedabideen arteko harremanari buruzko liburuaren sarreraren egileak, Media.cat-eko artikulu batean azaldu zuen, "Bankuak beti izan dira garrantzitsuak hedabideentzat, baina krisiarekin jauzi kualitatibo bat egin da: haien jabe izatera pasatu dira".

Julia Cageren Salvar a los medios de comunicación azken urteetako erreferentziazko lana da hedabideen krisiari buruz. Cagek joera berriago bat aipatzen du oraindik: "Aberatsek komunikabide historikoak erosten dituzte, askotan mundu teknologikoko edo finantza-sektoreko aberats global berrien esparruan". Aipatzekoak dira Jeff Bezos Amazonen sortzailea, 2013an Washington Post erosi zuena, 250 milioi dolarren truke; John Henry inbertitzaile eta Red Sox beisbol taldearen jabea, Boston Globe 70 milioi dolarren truke erosi zuena; eta Warren Buffet, Berkhire Hathaway holdingaren bidez, 2012an Media General taldeko 63 egunkari baino gehiago erosi zituen. Milioidunen inbertsioak ere egiten ari dira, botere politikoarekin kritikoak diren komunikabide berriak bultzatzeko. Pierre Omidyar eBayren sortzaileak ia 250 milioi dolar inbertitu ditu First Look Media sortzeko, irabazi asmorik gabeko erredakzio bat eta irabazi asmoko teknologia enpresa bat uztartzen dituen operazio hibridoa, besteak beste, Glenn Greenwald (Snowden kasua argitaratzeagatik ezaguna) eta The Intercept ikerketa kazetaritzako hedabidea.

EuropaAldatu

Gaur egun, Bertelsmann alemaniarra, BBC britainiarra, Vivendi eta Lagardère frantziarrak, MediaSet italiarra (Silvio Berlusconik sortua) eta Prisa espainiarra dira multimedia talde handienak Europa mailan.

Gainera, Frantziako pertsona handienetako bat, Xavier Niel, Le Monde eta Le Nouvel Observateur egunkarietako akziodunetako bat da, eta Mediapart ezkerreko hedabide independentean ere inbertitu du. Estatu espainiarrean, Jaume Roures izango litzateke kasurik antzekoena, Mediaproren sortzaileetako bat, zein pertsonalki inbertitu du, lehenik paper publikoko egunkarian eta, desagertu ondoren, digital Publikoan.[35]

Europar Batasunak hainbat erakunde eta organismo ditu, komunikazio metodoak kontrolatzeko, hala nola; Hezkuntza, Ikus-entzunezko eta Kulturako Agentzia Exekutiboa, Ikus-entzunezko Sektorearen Europako Behatokia, ...

Europako hedabide tradizionalak hauek dira;

LatinoamerikaAldatu

Lau konglomeratu handi nabarmentzen dira. (Televisa) Mexikon, (Globo) Brasilen, (Clarín) Argentinan eta (Grupo Cisneros) Venezuelan.

Telebistak; [36]

Aldizkariak;

Irratiak;

AsiaAldatu

Shanghai Media & Entertainment Group (SMEG) eta China Radio, Film and Television Group (CRFTG) Txinako konglomeratu handienak dira. Bertan, Bederatzi talde filialetan banatutako enpresa batzuen jabe dira.

Asiako komunikabideak kontrol politikoaren pean daude, hirien arabera bat edo beste daukate;

Euskal HerriaAldatu

Euskal Herri osoan nabarmenenak hauek dia: ETB1(Euskal Telebistaren lehen katea) eta Euskal Herri osoan zabaltzen dena. Horrezgain, Euskadi Irratia eta Berria moduko komunikabideak oso garrantzizkoak dira.

Hedabide guztiak orokorrean hartuta, hala idatzizkoak nola ikus-entzunezkoak, euskararen erabilera oso urria dela ikus dezakegu. Telebista da euskaldunek gehien erabiltzen duten bitartekoa: %85ak informazio-iturri gisa bitarteko hori erabiltzen duela aitortzen du; euskarazko katea, ETB-1, %9,9k ikusten du. Telebistaren atzetik irratia kokatzen da, EAEko biztanleen %57,7k aukeratzen du informazio-iturri hori; soilik %6,8k entzuten du irratia euskaraz, Euskadi Irratia edo Gipuzkoako Herri Irratia. Azkenik, ia euskaldunen erdiak eguneroko prentsa irakurtzen duela ziurtatzen du (%49,8); hala ere, euskarako prentsa %2,8k baino ez du hautatzen (Berria). Kasu guztietan, portzentajeari so, euskarazko audientzia gehien azaltzen duen lurraldea Gipuzkoa da: telebista nabarmentzen da, izan ere, gipuzkoarren %18,1ak euskaraz ikusten duela aitortzen du. [37]

Telebistak;

Egunkari eta aldizkariak;

Irratiak;

Emakumea kazetaritzanAldatu

 
Lenka Franulic, Txileko lehen emakume kazetaria.

Kazetaritza lanbide bihurtu zenean, emakumeek jarduera profesional horretarako sarbidea mugatuta izan zuten kultura eta legeen ondorioz. Diskriminazio handiari aurre egin behar izan zioten lanbide beraren barruan. Hala eta guztiz ere, XIX. mendeko 90eko hamarkada baino lehen, emakumeek editore, erreportari, kirol analista eta kazetari gisa lan egin zezaketen. Azken urteetan horrek ekarri duen ikuspuntu aldaketa egon bada ere, emakume kazetariek tokia irabazi dute albisteen munduan. Egia da zuzendaritza postuetan eta, batez ere, prentsa idatziarenetan izandako intzidentziak izaten jarraitzen du mugatua.

Emakumea, kazetaria eta familiako bizitzari dedikatzeko denbora nahikoa izatea izan zen arazoetako bat. Ondorioz, gero eta zailagoak diren baldintzak bateratzeko erredakzioak eskatzen zuen denbora. Egoera honek baieztatzen du idatzizko kazetaritzaren barruan badagoela "kristalezko sabaia", gero eta gehiago den esamoldea ezaguna eta horrek aurrerapenak eragozten dituen oztopo ikusezin baten existentzia aipatzen du, emakume kazetarien ibilbide profesionala albistegietako enpresetan, batez ere gailurrera hurbiltzean.

Gaur egungo lanak webguneko edukia jorratzen du lanbidean oraindik nagusi diren arazo desberdinak, hala nola denbora bateraezintasuna. Ez da ahaztu behar prentsaren feminizazioak izan dezakeela eragin positiboa, garrantzitsua eta interesgarria denaren ebaluazioan ez ezik, baita ere albisteak kontatzeko eta zuzentzeko moduan ere.

Kazetarien eskubideakAldatu

Erregimen demokratikoko herrialdeetan, kazetaritza-lana legeak edo Konstituzioak babesten dituzte. Horren barruan sartzen da, askotan, kazetariak bere iturrien identitatea isilpean gordetzeko duen eskubidea, baita judizialki interpelatzen dutenean ere.

Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren 19. artikuluak adierazpen- eta prentsa-askatasunerako arauak ezartzen ditu. Kazetarien lanbidea arautzen duten arau juridikoez gain, kazetaritza profesionalaren deontologian zehazten den gizartearekiko konpromiso etikoa dute kazetariek. Kode deontologikoetan jasotako arauak dira, eta enpresa edo elkarte bakoitzak bere irizpideen arabera egiten ditu.

Felapeko Kazetariei Atentatuak Ikertzeko Batzordearen helburua Latinoamerikako kazetarien aurkako krimenak ikertzea, monitorizatzea eta salatzea da; zeregin horretan, Batzorde horretako idazkari exekutiboa Ernesto Carmona kazetari txiletarra da. 2012ko txostenean, 45 kazetari erailen aurrekariak eman zituen.

Gainera, Reporteros Sin Frontières (Reporters Sans Frontières) erakundearen arabera, 2006an gutxienez 81 kazetari hil ziren beren lanean edo beren iritziak hogeita bat herrialdetan adierazteagatik. 1994ra jo behar da zifra altuago bat aurkitzeko. Urte hartan, 103 kazetarik aurkitu zuten heriotza, horietatik ia erdiak Ruandako genozidioan hil ziren, hogei bat Aljerian, gerra zibilaren biktimak, eta hamar bat Jugoslavia ohian. Gainera, 32 kolaboratzaile hil ziren, gutxienez 871 kazetari atxilotu zituzten, 1472 eraso edo mehatxatu, 56 bahitu eta 912 komunikabide zentsuratu zituzten.

EspainiaAldatu

Espainian, gradu eta masterreko unibertsitate-titulazioen bidez eskaintzen da kazetaritzako prestakuntza arautua. Kazetaritzako gradu-tituluaren helburua kazetaritza-lanaren oinarrizko prestakuntza orokorra ematea da; unibertsitate-masterretako titulazioak, berriz, kazetaritza-mota jakin bati eta haren ikerketari buruzkoak dira.

Kazetaritzako unibertsitate-tituluak ez dira gaitzen, Espainian oraindik ere arautu gabeko lanbidea baita kazetaritza. Hala ere, kazetaritzako titulu ofiziala izatea ezinbesteko baldintza da kazetarien edozein elkarte profesionaletako kide izateko.

Espainian, Espainiako Kazetarien Elkarteen Federazioak (FAPE) egindako kode deontologikoa aplikatzen zaie kolektibo horretako profesionalei.

Fake newsAldatu

Fake news albiste-atarien, prentsa idatziaren, irratiaren, telebistaren eta sare sozialen bidez zabaldutako eduki sasioperiodistiko bat da, eta desinformazioa du helburu.

 
Bandaloi batek zutabe publiko batean jarritako pegatina, NOS Journaal "FAKE NEWS" dela aldarrikatzen duena, Oude Noorden, Rotterdam-Noord, Rotterdammer auzoan dagoena.

Nahita diseinatu eta igortzen dira, engainatzeko, nahasteko, erabaki pertsonalak manipulatzeko, erakunde, entitate edo pertsona bati ospea kentzeko edo goraipatzeko, edo irabazi ekonomikoak edo etekin politikoak lortzeko. Egitate faltsuak benetakoak balira bezala aurkezten dituztenez, hedabide serioen eta kazetari profesionalen sinesgarritasunaren aurkako mehatxutzat hartzen dira, eta, aldi berean, erronka bat da publiko hartzailearentzat.

Komunitate baten jokabideetan eragiteko fake newsen hedapenak aurrekariak ditu antzinatik, baina haren irismena etapa historiko bakoitzeko informazioa erreproduzitzeko bitartekoekin zuzenean lotuta dagoenez, haren hedatze-eremua eta -abiadura urria zen masa-komunikabideak agertu aurreko etapa historikoetan. Informazioaren eta komunikazioaren teknologien garapenari esker, fake newsen sakabanatzea eta helburu politikoetarako erabiltzea kezka orokor bihurtu zen.

Hedabide satirikoetan argitaratutako fikziozko albisteak, desinformazio-formak badira ere, ez dira zentzu hertsian halakotzat hartzen; izan ere, haien umorezko helburuak, ageriko faltsukeriak eta ematen diren ingurunearen testuinguruak ez dituzte irakurleak nahasten. El Deforma, The Onion, Charlie Hebdo, Barcelona, El Mundo Today eta actualidad Panamericana argitalpenen oharrak dira fikziozko albisteen adibide.

Nola antzeman?Aldatu

Liburutegi akademikoko gida baten arabera, albiste faltsuen zenbait propietate edo jarduera zehatzek horiek identifikatzen eta haien eragina saihesten lagun dezakete. Horien artean daude: Clickbait, Propaganda, satira/parodia, Kazetaritza arduragabea, Burutze engainagarriak, manipulazioa, zurrumurruen fabrika, Informazio okerra, hedabideen aurreiritzia, entzunaldiaren aurreikuspena eta Eduki-haztegiak.

Liburutegien Elkarteen eta Erakundeen Nazioarteko Federazioak (LEENF) diagrama gisako laburpen bat argitaratu zuen , pertsonei albiste faltsuak ezagutzen laguntzeko. Hauek dira bere puntu nagusiak:

  • Kontuan hartu iturria (bere misioa eta helburua ulertzeko)
  • Titularraz harago irakurtzea (historia guztia ulertzeko)
  • Egiaztatu egileak (benetakoak eta sinesgarriak diren ikusteko)
  • Babes-iturriak ebaluatzea (baieztapenak babesten dituztela ziurtatzeko)
  • Egiaztatu argitalpen-data (historia garrantzitsua den eta eguneratuta dagoen ikusteko)
  • Galdetu txantxa bat den (satira bat izateko asmoa duzun zehazteko)
  • Berrikusi zure aurreiritziak (ea zure iritziari eragiten dioten)
  • Galdetu adituei (ezagutzak dituzten pertsona independenteen berrespena lortzeko).

2015ean abiarazitako Datuak Egiaztatzeko Nazioarteko Sareak (DENS) nazioarteko lankidetzaren ahaleginak babesten ditu gertakariak egiaztatzeko, gaikuntza ematen du eta printzipioen kode bat argitaratu du. 2017an, kazetaritza-erakundeentzako eskaera- eta hautaketa-prozesu bat sartu zuen. IFCNren sinatzaile egiaztatu batek, The Conversation hedabide independente eta irabazi-asmorik gabekoen aldizkariak, gertaerak egiaztatzeko prozesua azaltzen duen animazio labur bat sortu zuen, eta horrek berekin dakar "kontrol eta oreka gehigarriak, bigarren aditu akademiko batek binakako berrikuspen itsua, zenbaketa gehigarri bat eta argitalpen-gainbegiratzea".

2017tik aurrera, Taiwango haurrak ikasketa-plan berri bat aztertzen ari dira, propagandaren irakurketa kritikoa eta iturrien ebaluazioa irakasteko. "Alfabetizazio mediatikoa" izeneko ikastaroak kazetaritzako prestakuntza eskaintzen du informazioaren gizarte berrian.

Herrialde batzuen egoeraAldatu

TxinaAldatu

Txinako kazetaritzak, 1910 baino lehen, nazioarteko komunitatearentzat balio zuen batez ere. 1911n erregimen inperiala eraitsi izanak nazionalismo txinatarra areagotu zuen, zentsuraren amaiera eta kazetaritza profesionalaren eskaria nazio mailan. Hiri garrantzitsu guztiek jarri zituzten martxan ahalegin horiek. 1920ko hamarkadaren amaieran, ordea, publizitatean eta zirkulazioaren hedapenean indar handiagoa zegoen, eta are gutxiago iraultzaileak inspiratu zituen defentsa-kazetaritzan.

FrantziaAldatu

Parisko egunkariak, neurri handi batean, geldirik egon ziren Lehen Mundu Gerraren ondoren; zirkulazioa eguneko 6 milioira igo zen 1910eko 5 milioietatik. Gerraosteko historia arrakastatsuena Paris Soir izan zen, agenda politikorik ez zuena eta zirkulazioari laguntzeko erreportaje bikainen eta prestigioa eraikitzeko artikulu serioen konbinazioa eskaintzen zuena. 1939an bere zirkulazioa 1,7 milioitik gorakoa zen, bere arerio hurbilenaren bikoitza, Le Petit Parisien tabloidea. Bere egunkariaz gain, Paris Soirrek emakume aldizkari arrakastatsu bat babestu zuen, Marie-Claire. Beste Match aldizkari bat Life aldizkari estatubatuarraren fotokazetaritzan oinarritu zen.

Britainia HandiaAldatu

1900. urtean, Britainia Handiko herri kazetaritzak, ahalik eta ikus-entzule gehienei zuzendua, langile klasea barne, arrakasta handia izan zuela erakutsi zuen eta publizitatearen bidez lortu zituen onurak. Alfred Harmsworthek, Northcliffeko lehen bizkondeak (1865-1922), prentsa modernoari forma eman zion. Sartu edo aprobetxatu zituen garapenak zentralak izaten jarraitzen dute: eduki zabalak, publizitate sarreren ustiapena prezioak subsidiatzeko, marketin oldarkorra, menpeko eskualde merkatuak, alderdiaren kontrolaren independentzia. Bere Daily Mail eguneroko zirkulazioaren munduko errekorra mantendu zuen hil zen arte. Lord Salisbury lehen ministroak esan zuen "bulegoko mutilek idatzi zutela bulegoko mutilentzat".

IndiaAldatu

Indiako lehen egunkaria, Hicky 's Bengal Gazette, 1780ko urtarrilaren 29an argitaratu zen. Lehen kazetaritza-ahalegin horrek aldi labur bat izan zuen, baina funtsezko garapena izan zen, Indian kazetaritza modernoa sortu baitzuen. Hickyren ahaleginen ondoren, bi urte beranduago itxi behar izan zirenak, zenbait egunkari ingeles, ondorioz, argitaratzen hasi ziren. Horietako gehienak 400 inguru ziren, eta albiste pertsonalak eta produktu mota askoren gaineko iragarki sailkatuak zituzten astekariak ziren. Geroago, 1800eko hamarkadan, argitaratzaile indiarrek ingelesezko egunkariak hasi zituzten, ingelesezko indiarrak helburu zituztela. Garai hartan, hizkuntza-desberdintasun handiak arazo handia izan ziren herrialdeko jendearen arteko komunikazio arina errazteko. Hau, lur zabal honetako beste toki batzuetan nagusitzen diren hizkuntzak ia ezagutzen ez zituztelako gertatzen da. Hala ere, ingelesa guztiontzako 'hizkuntza frankoa' bezala iritsi zen herrialde osora. Arraza honen artean, Gangadhar Bhattacharyyyak 1816an hasitako 'Bengalako Gazeta' izenekoa nabarmentzen da.

Estatu BatuakAldatu

XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran Estatu Batuetan William Randolph Hearst eta Joseph Pulitzer bezalako pertsonek kontrolatutako inperio mediatikoak iritsi ziren. Ohartu zirenean audientzia zabaldu zezaketela politikoki polarizatutako edukia alde batera utziz, horrela publizitatearekin diru gehiago irabaziz, egunkari estatubatuarrak euren politika alderdikoia alde batera uzten hasi ziren 1900etik aurrera, hain politikoak ez ziren txostenen alde. Garai honetako egunkariek txosten sentsazionalistak eta izenburu handienen letra-tipoak hartu zituzten, eta layouts, "Kazetaritza horia" deituko zen estiloa. Egunkarien argitalpena askoz gehiago profesionalizatu zen aro honetan, eta idazketa eta diziplina arazoek hobekuntza handia izan zuten lanean. Garai honetan, prentsa askatasunaren ezarpena legezko arau bat bezala ikusi zuen, Theodore Roosevelt presidentea saiatu baitzen eta ezin izan zituen egunkariak salatu Panamako kanalaren erosketan ustelkeriari buruz informatzeagatik. Hala ere, kritikariek diotenez, gobernuak kazetaritza-diskurtsoa ezabatzeko duen gaitasuna oso mugatua bada ere, egunkarien (eta, oro har, hedabideen) jabetzaren kontzentrazioak, enpresa pribatuetako jabeen kopuru txiki baten eskuetan, informazioan beste joera batzuetara eta korporazioen eta gobernuaren interesei mesede egiten dien hedabideen autozentsurara eramaten du.

Kazetaritzaren arriskuak[38]Aldatu

Kazetaritza ez da arrisku handiko ofizio bat bezala sailkatzen baina uste baino gehiago dira kazetari batek bere ibilbide profesionalean zehar bizi dituen momentu arriskutsuak

Arriskuak kategoriaren arabera sailkatzea

Agresioa: kazetarien kasuan, zibilek edo segurtasun indarrek zaurituak edo kolpatuak.

Erasoa: talde jakin bati amorrua eragiten dioten albisteak edo iritziak zabaltzeagatik, prentsa-hedabideei kalte egiten zaienean edo eraso egiten zaienean.

Mehatxua: modu pertsonalean, telefonoz, gutunez edo beste edozein modutan. Era berean, kazetari baten jabetzari eraso egin dio, suzko armekin bere etxebizitzaren aurka tiro egitea edo ibilgailua suntsitzea bezala.

Zentsura: ezabatze edo debeku ofizialak, edizio konfiskatuak, hedapen murriztua edo galarazia, kazetarien edo etendako programen kaleratzea presio politikoaren edo beste mota bateko presioen ondorioz; publizitate ofizialaren erretiratzea edo banaketan diskriminatzea, hedabide baten babesleen gaineko presioa, ukatutako bisak.

Larderia: eraikin edo espazio publiko ukatu edo mugatuetara sartzea, lekualdatzeko askatasun eragotzi edo mugatua, ohiz kanpoko ikuskapenak, kazetarien gaineko espioitza edo jarraipena, agindu judizialik gabe atxilotutako gizarte-komunikatzaileak, funtzionarioak gobernu-erakunderen baten bidez zigorrak ezartzearen mehatxua, kazetariei eraso egitea beren eginkizunak betetzean.

Jazarpen judiziala: funtzionarioek hedabide edo kazetari baten aurkako akzio judizialak abiarazteko mehatxuak, kalte-galeren ondoriozko demandak edo kalumnia eta irainen ondoriozko kereilak, egitate edo kritika baten zabalkundea inhibitzeko, espetxealdi-epaiak edo delitu horiengatik kalte-ordainak ordaintzeko, kazetariei beren informazio-iturriak ezagutzera emateko, agintari judizialen aginduz komunikatzaileak atxilotzeko edo atxilotzeko inposatzea, komunikabideak amore ematea.

Hitzezko jazarpenak: funtzionarioek komunikabide edo kazetariei egindako irainak edo deskalifikazioak, prentsa aurkari politiko gisa kokatzeko adierazpenak, ebazpen-proiektuak onartzea edo kazetaritza-artikuluak gaitzesteko adierazpenak.

Lege-murrizketak: prentsa-askatasunerako lege murriztaileak onartzea edo legegintza-proiektuak edo botere betearazlearen eskubideak aurkeztea helburu horrekin.

Heriotza: kazetaritza-lana egiten ari zirela edo lan hori egin ondoren hil zituzten kazetariak.

Gaur egunAldatu

Aitortu beharra dago, gure garaiko kazetariak gero eta murriztuago ikusten duela bere autonomia, ez zaiola erraza bere askatasunari eustea, eta beti erne egon behar duela bere lanean manipulatu eta bere komenientziarako erabili nahi duten presio, mehatxu eta zelatatze gainjarrien aurrean. Ez dira gobernu totalitario edo despotikoen murrizketak eta erasoak bakarrik, baita demokrazietan ere, non kazetariaren askatasuna etengabe kikiltzen den bere eginkizuna zintzo betetzeko, hain zuzen ere, non beti erne egon behar baitu arriskuari aurre egiteko eta bere askatasuna defendatzeko.

Izan ere, egiazta daiteke kazetariak, bere gizarte-erantzukizuna betetzean, muga ugari jartzen dizkiola bere komunikazio-funtzioaren beharrezko askatasunari. Bere eginkizun profesionalaren askatasunaren aurka konspiratzen dituzten murrizketen jakitun den komunikatzaileak erne egon behar du horiei arduraz aurre egiteko. Kasu arriskutsuenak ustelkeria lokalaren, diru publikoa bidegabe erabiltzearen, mafiaren, krimen antolatuaren eta protesta sozial eta politikoen inguruko ikerketak dira.

Hiri arriskutsuenak;

Euskal kazetaritzaAldatu

Kazetaritza, berandu iritsi zen Euskal Herrira, izan ere XVI. mendera arte ez zen iritsi. Horregatik, ez da harritzekoa ahozko kontakizunekin batera, nolabaiteko albiste-jardueraren lekukotza, eskuizkribu batzuetan gordeta izatea.

Gutunak, askotan prentsaren funtzio berdina egiten zuen baina, honek, ez zuen inprimakien ordezko izateko asmorik, informazio-iturriak ziren biak,  eta ez zeuden beharturik pribatua edo pertsonen artekoa izan beharrik. Horregatik, gutun horietako asko determinatutako jende-talde bati jakinarazteko asmoz idazten ziren. Seguruenik, euskaldun batzuek informazio kanal hau erabiliko zuten, nahiz eta testigantza gutxi izan.[39]

Euskal kazetarien egoeraAldatu

Jarduneko kazetarien hiru sektore daude, eta haien dedikazio profesionalean dauden aldeak hautemanezinak izan daitezke, baina lan-egoeran nabariak dira:

  • Kontratua duten plantillako kazetariak: euskal kazetarien % 61,2k kontratu mugagabea du; horrek esan nahi du gizarte-segurantza, ordaindutako oporrak, lanaldi luzea, baina nahiko erregularra dutela, azken batean, langilearen estatutuak ematen duen bermea. % 52,2k hilean gutxienez 1,202 €-ko soldata garbia aitortzen du.
  • Zeregin edo piezako kolaboratzaileak: kazetarien % 40, gutxienez, kolaboratzaile-figura horrekin bat datoz, eta haien baldintza orokorrak bat datoz egoera horrekin: ez dute gizarte-segurantzarik, ez dute ordaindutako oporrik, aurreikusi ezin den lanaldirik, egoera horretan daramaten batez besteko denbora hiru urtetik bost urtera bitartekoa da5. Hilean 300,51 €eta 601,01 €arteko soldatak dituzte.
  • Praktiketan edo bekadunetan: izenak berak dioen bezala, praktiketako kazetariak eta bekadunak ez lirateke jarduneko profesionalen artean sartu behar. Baina errealitatea da, eztabaida-taldeetan parte hartu zuten profesional guztiek egiaztatu dutenez, batzuek eta besteek kazetari-lanak egiten dituztela eta, praktiketakoak baino gehiago, ordezkoak direla.

Beraz, euskal kazetarien kezka nagusia eragiten duen prekarietate-egoera aipatutako hiru kategorien oso bestelako zirkunstantzien baturan oinarritzen da. Soldata txikiak – Azken urteetan geldituak –, plantilla urriak eta lanaldi luzeak izango lirateke kazetarien arazo nagusiak plantillan; ezegonkortasuna, segurtasunik eza, ziurgabetasuna, etorkizun-ikuspegirik gabe, ekonomia- eta lan-erregulaziorik eza, kontratuen eskasia, aurreikusi ezin diren ordutegiak, laguntzaileengan; eta bekadunei dagokienez, ez dira betetzen hitzartutako prestakuntza-baldintzak, eta, aldi berean, lan-esku bat ematen dute, lan-baldintza merkeetan ez, baizik eta lan-baldintza merkeetan.

Beraz, kontuan hartuta profesionalen % 40 kolaboratzaile-erregimenean daudela, hau da, deserregularizazio-baldintzetan, eta, gainera, ehunka bekadunek erredaktore-lanak egiten dituztela, enpresa askotan modu irregularrean lan egiten duten kazetarien kopurua kontratu konbentzional batekin lan egiten dutenena baino handiagoa da.

Zentsura eta atentatuakAldatu

Bigarren Errepublika borroka ideologikoen, argi-ilunen trufatutako garaia izan zen. Eskuindarrek erregimen berria onartzeari uko egin ziotenez, Gobernuak neurri zorrotzak hartu zituen.

 
Aureliano Lopez Becerra, Gaceta del Norteko zuzendaria

Alde batetik, erregimen berriak Jurisdikzioen Legea indargabetu zuen, eta 1931ko Konstituzio berriak prentsa-askatasuna jaso zuen, baina, beste alde batetik, 1883ko Prentsa Legea formalki indarrean jarraitu zuen, eta, are gehiago, 1931eko urriko Errepublikaren Defentsarako Legea eta ondorengo 1933ko Ordena Publikoaren Legea, Gobernuari, eskuineko eta ezkerreko egunkariak bertan behera uztea edo isunak jartzea ahalbidetu zioten.

Manuel Azañak berak bere memorietan aitortzen du 1931ko azaroan Madrilgo hainbat egunkaritako zuzendariei ohartaraz ziela prest zegoela "Errepublikari tokatzen zaion bizkarrezurra apurtzeko". Justino Sinovaren arabera, 1931ko abuztuaren 21ean Gobernuak hamaika egunkari ixtea erabaki zuen Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, "Guztiak eskuindarrak eta ildo editorial katolikokoak". Manuel Azañak bere memorietan esaten zuenez, Gobernuari irain egiten zitzaion, batez ere Gerra ministroari, eta horrek "alarma eta kezka egoera" eta "ahulezia eta babesgabetasun itxura oso kaltegarria" eragiten zituen, eta "iparraldeko egunkari eskuindar guztiak" ezabatzea proposatzen zuen. Bilbon, La Gaceta del Norte, Euzkadi, La Tarde eta Adelante eta El Fusil astekariak itxi ziren. Gipuzkoan, El Día y La Constancia, integrista, itxi zen, eta Nafarroan El Pensamiento Navarro, El Diario de Navarra eta La Tradicion Navarra, La Esperanza astekariaz gain. Horietatik guztietatik, La Gaceta del Norte zen bultzatzailetzat jotzen zena, eta zehazki, "Pazientzia agortuta, erresistentzia gizontsuak hartu behar du bere lekua" izeneko artikulu batean, urte horretako abuztuaren 15ean. Gaia Gorteetara iritsi zen, eta Jose Maria Gil Robles diputatu eskuindarrak bertan behera uztearen desegokitasuna defendatu zuen, eta beste euskal diputatu batzuek, Marcelino Oreja Eloseguik kasu, konspiraziorik ez zegoela adierazi zuten. Egunkariak irailaren 15era arte egon ziren etenda, eta La Gaceta del Norte eta El Día egunkarien kasuan, 26ra arte.

Urtebete geroago, 1932ko abuztuaren 10ean Sanjurjo jeneralak Errepublikaren aurka emandako estatu-kolpearen ondorioz, beste egunkari kontserbadore batzuk bertan behera geratu ziren. Berriro ere La Gaceta del Norte, La Constancia, El Pensamiento Navarro eta El Pueblo Vasco monarkikoa, Heraldo Alavés, La Tradicion Navarra eta La Noticia (1923an El Pueblo Vasco enpresak sortua), La Prensa eta Easo de San Sebastián, azken hau El Día arratsaldea (oraingoan itxi ez zena).

Errepublikaren azken urteetan, triangulazioa agerikoa zen euskal politikan: eskuinak (batez ere karlismoa), alde batetik; ezkertiarrak (sozialismo prietistak gidatuak), bestetik; eta nazionalismoa, azkenik. 1936an, eskuindarren presioak Fronte Popularra osatzera eraman zuen, hura izan baitzen hauteskundeak irabazi zituena, eta, orduan, Fronte Popularra gai autonomistetara hurbildu zen, hain zuzen ere, "Nazionalismoa euskal autonomiaren bandera kentzeko. Bere ezberdintasunak gorabehera, nazionalismoa eta sozialismoa oso denbora gutxi geroago aurkitu beharko lirateke, eta, hain zuzen ere, 1936ko amaieran, borroka betean, lortuko da Autonomia Estatutua Indalecio Prietoren eskutik.[40]

Prentsaren aurkako atentatuak (ETA)Aldatu

ETA kide askorentzat, Araban edo Nafarroan egindako atentatuak Bizkaian edo Gipuzkoan egindakoak baino balio handiagoa zuen. Lurralde horietan azpiegiturarik ez egoteak, finkatzeko zailtasunak, beren makabro logikoaren barruan, leku horietan eraso arrakastatsu batek beste edozein zonaldetan baino gehiago balio izatea eragiten zuen.

Garai hartan, krimen eta bidegabekeria jakin batzuk salatzeak oso prezio altua ordaintzea ekar zezakeen. Horregatik, Diario de Navarra egunkariko zuzendari Jose Javier Urangaren aurkako atentatuak zirrara handia eragin zuen Nafarroan eta Espainia osoan. Inor, ezta prentsa ere, ez zegoen ETArengandik salbu urte haietan.

1980ko abuztuaren 22ko 16: 40ak ziren José Javierrek, 54 urte zituela, Foru Erkidegoko egunkari irakurrienaren egoitzaren atarian autoa aparkatu zuenean. 18 urte ziren egunkari horren buru nintzela. Erredakziorako bidea hartu bezain laster, bi gazte, gizon bat eta emakume bat, subfusil bat eta pistola bat eskuan zituztela hurbildu ziren.

Javier Marrodán kazetaria, Relatos de Plomo entziklopedikoaren hiru liburukien koordinatzailea. Historia del terrorismo en Navarra egunkariak ETAren ekintza estali zuen hainbat hamarkadatan.

Nafarroako Unibertsitatea Klinikako ebakuntza-gelan 25 bala-zulo atzeman zizkioten. Jaurtigaietako batek ere ez zion bere bizi-organorik harrapatu. Diario de Navarrako zuzendariak egun batzuk eman zituen ZIUn. %40 inguruko minusbaliotasuna geratu zitzaion. Ia mirariz, 11 hilabete geroago ospitaletik alde egin zuen.

Tragediaren ondorioak gutxitan ezabatzen dira. 2012ko apirilean, Gema López Quintanilla lekuko gisa agertu zen Auzitegi Nazionalean, 1980ko urrian Agurainen tirokatu zuten senarraren hilketaren epaiketan.

Handik metro gutxira, Felix Alberto Lopez 'Mobutu' ETAko buruzagi ohiak, 81 urteko kartzela-zigorra jaso ondoren, akusatuen kabinatik entzun zuen emakumearen deklarazioa. Vazquez Platasen alargunak senarra hil eta 32 urtera tratamendu psikologikoa jasotzen jarraitzen zuela aitortu zuen.[41]

Egin egunkariaren itxieraAldatu

 
Egin egunkaria

Espainiako poliziak hainbat urtez ikertu zituen Egin-en eta ETAren arteko harremanak, besteak beste, ustez terrorismoagatik akusatutako edo zigortutako presoei agurrak eta mezuak bidaltzeko Eginen argitaratutako iragarkien jatorria. Guardia Zibilaren ikerketen arabera, eginek "hedapen ideologiko" eta militanteen barne komunikazio lanak egiten zituen. Hala ere, epaiketara peritu gisa deitu zutenean, txostena egin zuen agente batek aitortu zuen ezin zuela baieztatu.

1994an Ertzaintzak Egin-en egoitza miatu zuen. Urte horretan bertan, Pepe Reiren taldearen ikerketen fitxategiak eta ETAri atzemandako helburuen informazioa bat zetozen. Abuztuan, Pepe Rei atxilotu zuten Carlos Bueren epailearen aginduz, baina 1997an absolbitu egin zuten.

1998ko uztailaren 15eko goizaldean, Baltasar Garzon epaileak egunkaria eta irratia kautelaz ixteko agindu zuen, baita Orain S.A.ko zenbait arduradun atxilotzeko ere, talde armatuko kide izatea egotzita. Atxilotu guztiak inkomunikazio erregimenean jarri zituzten, terrorismoaren aurkako legedia betez. Epailearen arabera, enpresa ETAren menpe zegoen.

Epai judizialak

Urtebete baino gehiago igaro ondoren, kasuaren instrukzioa amaituta, Auzitegi Nazionalak talde armatuarekin kolaboratzearen delituaren akusazioa murriztu zuen, eta horrek justifikaziorik gabeko itxiera ekarri zuen. Ordurako, Orain S.A. porrot eginda zegoen, eta Egineko merkatu nitxoa Gara egunkari berriak bete zuen; beraz, Egin egunkaria eta irratia ez ziren berriro martxan jarri.

Pepe Reik Ardi Beltza aldizkarian jarraitu zuen lanean, baina 1999an eta 2001ean berriro atxilotu zuten, eta aldizkaria epailearen aginduz itxi zuten.

Azkenik, 2009ko maiatzaren 22an, Auzitegi Gorenak ondoriorik gabe utzi zuen "Orain SA, Ardatza SA, Hernani Inprimategia, Publicidad Lema 2000, Erigane SL, MC Uralde SL, Untzorri Bidaiak Ganeko, Grupo Ugao SL (Cuba) eta Gadusmar SL entitateak legez kanpokotzat jotzeari eta desegiteari buruzko erabakia, bai eta haren ondarea konfiskatu eta likidatzeari buruzkoa ere".

Xabier Salutregi Egineko zuzendari ohiari hamabi urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, erakunde terroristako kide izatea egotzita; Teresa Toda zuzendariordeari, berriz, hamar urteko kartzela-zigorra.

Euskaldunen egunkariaren itxieraAldatu

2003ko otsailaren 20an, Auzitegi Nazionaleko instrukzio-epaileak, Juan del Olmok, Egunkaria-ren ondasun guztiak aldi baterako ixtea eta prebentzioz bahitzea agindu zuen, ustez ETAk kontrolatutako enpresa-multzoko kide izateagatik.

Lehenago ere, 1998ko uztailaren 14an, Baltasar Garzonek beste euskal egunkari bat, Egin, aldi baterako ixteko agindua eman zuen.

2003ko urrian, Juan del Olmo epaileak bigarren polizia-operazio bat abiatu zuen, kasu honetan Egunkaria-k egoitza zuen industrialde berean (Andoaingo Martin Ugalde Kultur Parkea) kokatutako hainbat enpresaren aurka, eta bertan beste bederatzi pertsona atxilotu zituzten lehen operazioaren antzeko akusaziopean. Konfiskatu zituzten dokumentuen lehen ikerketa egin ondoren, epaileak kasua beste zenbaki bat jartzeko eta beste epaitegi bati esleitzeko bidali zuen, eta, ondorioz, Egunkaria auzitik bananduta geratu zen.

Hasiera batean epaileak agindutako itxiera eta enbargoa prebentiboak eta aldi baterakoak ziren (6 hilabetez). Hurrengo hilabeteak eta urteak Egunkaria-ren itxierako sei hilabeteko luzapenekin igaro ziren, eta defentsaren helegite etengabeak ezetsi egin ziren.

2005eko otsailaren 2an, Juan del Olmo epaileak esku hartutako enpresen likidazioa agindu zuen. Era berean, Egunkaria-ren aldi baterako itxiera 2005eko otsailaren 20an amaituko zela ezarri zuen, azken luzapena erabaki zenetik sei hilabeteko epea bete zelako, eta enpresak likidatu ondoren sei hilabeteko beste luzapen bat egiteko arrazoirik ez zegoelako, horrekin jarduera ezinezkoa baitzen. Beraz, instrukzio fasean hartutako prebentzio neurrien ondorioz, Egunkaria itxi eta likidatu egin zen. Bere ondasun guztiak salduak izan ziren eta zorrak kitatuak. Likidazioaren kudeaketan lortutako gainerako dirua epailearen esku geratu zen.

Itxi eta zenbait urtera, 2006an Miguel Angel Carballo Auzitegi Nazionaleko fiskalak 'Egunkaria auzia' artxibatzea eskatu zuen, egunkariaren eta ETAren artean harremanik ez zegoelako, zazpi auzipetuen aurka "ahozko epaiketa irekitzea bidegabea" zelakoan.

 
José Luis Rodríguez Zapatero (2009)

Bere txostenean, fiskalak gogorarazi du Del Olmo epaileak berak aitortu zuela bere garaian ezin zela egiaztatu "egunkaria ETAren finantziazio-iturri zenik, ezta taldetik zetozen legez kanpoko kapitalak zuritzeko tresna zenik ere". Hori dela eta, ikerketaren ardatza egunkaria ETAren helburuen tresna ote zen ikertzea izan zen. "Gertaera berri hori ere ez da egiaztatu ikerketan, edo, gutxienez, egindako eginbideen emaitzak zalantza handiak eta zentzuzkoak ematen ditu", ondorioztatu du fiskalak. Bere idatziaren arabera, frogatu ahal izan den gauza bakarra ETAk Egunkaria proiektuarekiko zuen interesa da, erakunde terroristari konfiskatutako hainbat dokumenturen arabera. Zentzu horretan, fiskalak azpimarratu duenez, "Gauza bat da, egunkariaren hasieran, taldea interesatuta eta informatuta egotea (...), eta oso bestelakoa, horrek bere sorrera, bultzada edo kontrola egotzi ahal izatea, are gutxiago auzi honetan auzipetutako egunkariaren kudeatzaileei".

Alderdi Popularrak, itxieraren unean agintean zegoenak, gogor kritikatu zuen fiskalaren jokabidea eta Jose Luis Rodriguez Zapatero Gobernuko presidentea egin zuen auzia artxibatzearen erantzule. Angel Acebes bozeramailearen hitzetan, erabaki horrek:

Egintza kaltegarrienetako bat da, eta, beraz, itzulezina da. Hamar urte baino gehiagoko atzerapausoa da, paper-fabrikara botatzen da, eta "erantzukizun larriak eta larriak hartu beharko ditu, hamar urteko lana egiteaz gain, terrorismoaren aurkako borrokaren funtsezko guneei eragiten dielako".

Fiskalaren eta akusazio partikularraren akusaziorik ez zegoenez, Dignidad y Justicia elkarteak eta Terrorismoaren Biktimen Elkarteak egindako herri-akusazioak bakarrik eutsi zien karguei. 2007ko maiatzaren 7an, Auzitegi Nazionaleko zigor-arloko lehen aretoak Egunkaria auziko ahozko epaiketari hasiera emateko erabakia argitaratu zuen, oraingoan bi prozeduratan banaturik: egunkaria ixtea eragin zuen prozedura nagusian, Pello Mari Auzmendi, Iñaki Torrealdai, Iñaki Auzmendi, integrazio-kargudunak mantentzen dira. Herri-akusazioak 12 eta 14 urte arteko kartzela zigorra eskatu zuen haientzat. Prozedura laburtuan (ekonomikoa), ogasun publikoari iruzur egitea eta diru-laguntzak lortzean irregulartasunak izatea egotzi zioten. Kasu honetan, herri akusazioak 13 eta 20 urte arteko kartzela-zigorra eta 235 milioi euroko isuna eskatu zuen zortzi akusaturen aurka: Joxe Mari Sors, Ainhoa Albisu, Mikel Sorozabal, Begoña Zubelzu eta Fernando Furundarena. Joan Mari Torrealdai, Iñaki Uria eta Txema Auzmendi auzipetu zituzten bi prozesuetan. Epaileak ez zituen onartu fiskalak eta defentsak aurkeztutako helegiteak, Auzitegi Nazionalak delitu ekonomikoak epaitzeko eskumenik ez zuela argudiatzen zutenean. Horrela, 2007ko martxoaren 29an, Del Olmo epaileak inputatu gisa deklaratzera deitu zuenean, Ainhoa Albisu egunkariko langileei delitu ekonomikoei buruz Begoña Egunkaria-k, Fernando Albisuren langileek eta Fernando Furundarenak ekintza ekonomikoei erantzun zieten.

2009ko apirilaren 15ean, Auzitegi Nazionaleko zigor-arloko bigarren aretoak defentsak aurkeztutako errekurtsoa onartu zuen, auzi ekonomikoaren eginbide gehienak baliogabetu zituen, eta abiapuntura itzultzeko agindu zuen, 2007ko apirilaren 10ean. Juan del Olmo epaileak Iñaki Uria, Joan Mari Torrealdai eta Txema Auzmendi inputatuei auzi ekonomikoan deklaraziorik hartu ez zienean, defentsari arrazoia eman zion epaileak. Deklarazioa hartzea ezinbesteko baldintza da pertsona bat egozteko.

Ekainaren 23an egindako "bistatxo" batean, defentsak eta fiskaltzak kasua artxibatzea eskatu zuten, besteak beste, akusazio partikularrik ez zegoelako eta Fiskaltzak dagoeneko karguak kendu zituelako. Xabier Alegria auzipetuaren kasuan, defentsak 18/98 sumarioan epaitu zutela azaldu zuen. Pello Zubiriari dagokionez, bere ustezko delitua preskribatuta zegoela gogoratu zen.

Auzitegi Nazionaleko Zigor Salako Lehen Atalak kasua ez artxibatzea erabaki zuen, herri akusazioa prozesuarekin jarraitzeko nahikoa zela iritzita. Aretoak onartu egin zituen defentsaren argudioak Xabier Alegria eta Pello Zubiriaren kasuei buruz, eta "gauza epaituaren salbuespena" onartu zuen lehenengoarentzat eta auzia artxibatzea bigarrenarentzat. Ondorioz, beste bost auzipetuek ETAko kide izateari aurre egin behar izan zioten.

Euskal Herriko hedabideakAldatu

Telebista kateakAldatu

 
EITB1-en logoa

XX. mendeko lehen telebista-saioak Hego Euskal Herrian hasi ziren hirurogeiko hamarkadan. 1970eko hamarkadan, lehen euskal ekoizpenak, Bilboko TVEko Eskualde Zentroak sortu zituen.

Euskal Irrati Telebista 1980ko hamarkadan sortu zen, hasieran kate bakarrarekin eta gero eskaintza bikoitzarekin: ETB 1 eta ETB 2.

90eko hamarkadaren hasieran, telebista pribatua iritsi zenean, eskaintza biderkatu egin zen. Mendearen amaiera aldera, lekuko telebisten burrunba bat izan zen; aldi berean, bi plataforma digitalek "telebista nahieran" izenekoari ateak ireki zizkioten.

Telebistaren etorkizunaAldatu

 
EAEn 2019ko grafikoa. Pertsonen adinaren arabera sailkatuta

Hirugarren milurtekoaren hasieran, eta abian den iraultza teknologikoak eskaintzen dituen aukera ugarien ondorioz, telebista interaktiboaren aroa iritsi da. Horrek errotik aldatuko du kontsumitzaile papera, transmisio telematikoko sareetan sartuz, orain arte izan duen pasibotasuna alde batera utziz, edukiaren elementu erabakigarria bihurtuko baita.

Telebista, globalizaziorako bideaAldatu

Telebistak, XX. mendeko Galileok bezala, munduaz dugun ikuspegia eta bertan dugun lekua aldatzea lortu du. Telebistatik ikasi dugu mundua uste duguna baino askoz txikiagoa eta homogeneoagoa dela, eta munduan elkarren mendekoagoak garela. Telebistak elkartasuna eta enpatia sustatu ditu, baina baita kontzientziak manipulatzea ere.

Munduan oraindik egon daitezkeen gizarte arkaikoez gain, telebista herri kulturaren adierazlerik altuena da gaur egun, Ekialdean zein Mendebaldean. Funtsezko bitarteko kultural gisa, telebistak modu bakarrean islatzen du, denboran zehar, erabiltzen den herri edo komunitate bakoitzaren ohituren, bizimoduen, bizitza sozialaren, politikoaren eta sormenaren bilakaera.

Euskal Herrian telebista deskubritu eta berrogei urtera, aro berri baten atarian gaude, hedabide honen protohistoriaren amaieran. Orain unerik onena izango litzateke atzera begiratu eta euskal telebistaren esparruan bizi izan dugunaren balantzea egiteko.

Espainiako telebista publikoakAldatu

Espainiako telebistaren emanaldiak 1956ko urriaren 28an hasi ziren ofizialki, baina Sollube mendiko transmisorea kaleratu zen arte ez zen iritsi seinalea Euskal Herriko toki askotara 1960ko abuztura arte. TVEren Hego Euskal Herriko Lurralde Zentroak hogeita hamar urteko iraupena izan zuen, eta bi alditan banatu ahal izan zen:

Lehen fasean, hau da, ETB sortu aurretik eta euskal telebista publikoak urte horietan eman zituen lehen urratsen aurretik, eduki eta saio ugariz betetako programazioa izan zuen ezaugarri.

Bigarren fasean, ETB behin betiko kaleratzearekin batera, ekoizpen propioa erori zen, programazioa errutinan murgildu zen eta euskarak presentzia testimoniala baino ez zuen izan.

Telebistako albistegiaAldatu

Sortu zuen erregimenaren ildo beretik, TVEk zentralismo bizia eta informazio-edukien gaineko kontrol zorrotza izan zituen bere hastapenetan. Telediario albistegiaren lehen saio horietan, gizonezko irakurle bat arduratzen zen, apaingarririk gabe eta grabatutako irudi gutxi batzuen aurrean, gaurkotasun nazionalari eta nazioartekoari buruzko bertsio ofizial bat emateaz. Bere itxura astunagatik eta Gerra Zibilarekin zuen ezinbesteko loturagatik, lehen notizia hauek "parte" deituak izan ziren. Horietan, jakina, Espainiako errealitate desberdinak isla zurbil eta folklorikoa besterik ez zuen.

 
TVE-ko logoa

Dezentralizazioa, pixkanaka bada ere, 1970eko hamarkadan hasi zen, eskualde-zentroak sortu zirenean. Bilbo iparraldean transmisore eta ekoizle zentro handi bat kokatzeko aukeratu zuten.

Euskal Autonomia Erkidegoko Lurralde Zentroa deiturikoaAldatu

Madrilera albisteak bitarteko elektronikoen bidez bidaltzeko funtzioarekin, 1971n TVEko Informazio Bulegoa inauguratu zen Bilbon. Nafarroan, Araban, Gipuzkoan, Bizkaian, Santanderren, Logroñon eta Burgoseko iparraldean. Programa autonomoen ekoizpena 1974ko urrian hasi zen, Eskualdeko Informatiboa izenekoarekin. Egunero 15 minutu iraun zuen tarte bat izan zen. Horrela, programa hau, behar bezala berregituratua eta luzatua, Telenorte bihurtu zen 1976an. Espazio hori oraindik emanda dago.

Euskarazko lehen ekoizpena 1976ko abenduan pantailaratu zen. Euskal Herria saioak asteroko formatu informatiboa izan zuen: Euskal Herriko kultur eta tradiziozko gaien aukeraketa. 1977an Burgosek eta Santanderrek beren Lurralde Zentroa sortu zuten, eta 1981ean Nafarroak eta Errioxak 1988an.

TVEren Euskadiko Lurralde Zentroak hogeita hamar urte iraun zuenez, bi aldi bereiz daitezke:

Lehen fasean, hau da, ETB sortu aurretik eta euskal telebista publikoak urte horietan eman zituen lehen urratsen aurretik, eduki eta saio ugariz betetako programazioa izan zuen ezaugarri. Programazio honen bidez, hurbileko errealitatearekiko sentikorra zen entzuleria telebista nazional baterantz erakarri nahi nuen. Denok ditugu gogoan kultur aldizkariak, Another, kirol saioak edo Antxon Urrosoloren agerpena Saski naski programan.

Bigarren fasean, ETB behin betiko kaleratzearekin batera, ekoizpen propioa erori zen, programazioa ohikoagoa bihurtu zen eta euskarak presentzia testimoniala baino ezin izan zuen izan.

Egungo programazioa EAEnAldatu

Gaur, Lurralde Zentroak Telenorteko programaren bi edizio eskainiko ditu egunero (astelehenetik ostiralera), 14:00etatik 14: 20etara eta 20: 00etatik 20: 15era, lehen katean.

Astean zehar, 20: 15etik 20: 30era, Euskadi de cerca saioa izango da ikusgai La 2 katean. Programa honek Euskal Herriko hiri eta herrietako alderdi sozial, kultural eta ludikoei buruzko informazio eguneratuena jasotzen du, hala nola eguneroko bizitzako gauza arraroei buruzkoa.

Kirol arloan, Euskal Autonomia Erkidegoko Lurralde Zentroak La 2 a La B partidak ematen ditu ostiral gauetan.

Egungo programazioa NafarroanAldatu

Centro Territorial, TVEk Nafarroan sortua, 1981eko Sanfermin suziriarekin hasi zen emititzen. Iruñeako Avelino Álvarez klinika zaharrean zegoen. Ebakuntza-gelak aprobetxatuz, albisteetarako eta programetarako platoak prestatu ziren. Bitxikeria bezala, tokiaren altuera txikia zela eta, grabazio guztiak zutik egin behar ziren, fokuekin ilea erretzeko arriskua baitzegoen.

Kate propiorik gabeko Autonomia Erkidegoa izanik, TVEk Centro Territorial Vasco en Navarra zuen, baina bi orduko emisioa zuen. Oraingo honetan, Nafarroako herri eta eskualdeei buruzko informazio guztia bildu nahi zen, bai eta entretenimenduko eta ikuskizunetako ekoizpen batzuk ere.

Euskara ez da kate honetan nabarmentzen. Izan ere, euskararen erabilera arautzen duten probintzia-legearen xedapenak zorrotz betetzera mugatu zen. Bost minutuko iraupena duen Arin-arin saioa euskaraz eman zen, albiste nagusiak eta kultura indigenaren zenbait gai laburtuz.

AlbisteakAldatu

Nafarroako albisteen lehen edizioa egunero emititzen da (astelehenetik ostiralera), 14: 05etik 14: 20ra, eta bigarrena 20: 30etik 20: 40ra. Azken hori Nafarroa hurbiletik programari lotuta dago. Hogei minutuko programa honek herri eta auzoetako geografia periferikoari buruzko gaiak jorratzen ditu.

Informazio-zabalkundea lurralde-astekariaren txostenarekin osatzen da. Larunbatetan izaten da ikusgai, 19: 30etik 20: 00etara, La 2an. Txosten formatuan sakon garatu diren albisteak eskaintzen ditu.

KirolaAldatu

TVEren Nafarroako Lurralde Zentroak bere baliabideen zati handi bat kirol-jarduerara bideratzen du. Astelehenero, 19: 00etatik 20: 00etara, Deportivo izeneko aldizkaria emititzen du La 2k. Programa honek asteburuko kirol ekitaldiak aztertzen ditu. Orduan, arrisku-kirolen programa ematen da. Atzerrian grabatutako saioa da, Nafarroan egiten diren kirol ikusgarrienei buruzkoa: izotz eskalada, ur lasterren jaitsiera, urpekaritza, parapentea... Emanaldi bera euskaraz egiten da asteazkenetan, 19: 00etan.

Asteartero, urtarrila eta ekaina bitartean eta urria eta abendua bitartean, Uharteko Euskal Jaialdi Berriaren errebantxa partidak jokatuko dira.

Asteazkenetan, Arrantza denboraldiaren barruan, titulu hori duen programa bat emititzen da. Programa honek kanaberaren, kirolaren eta urpekaritzaren teknikak eta modalitateak errepasatzen ditu.

Azkenik, ostiraletan, 19: 00etan, denboraldian zehar, Bigarren B Mailako partidak eskaintzen dira.

HedapenaAldatu

Informazioarekin eta kirolarekin batera, Nafarroako telebista publikoak osasun programak, gaurkotasunari buruzko elkarrizketak, naturari eta aisialdiari buruzko dokumentalak eta kultur aldizkariak ere eskaintzen ditu.

JaiegunakAldatu

Nafarroako TVEk ere jai eta ekitaldi garrantzitsuak estaltzen ditu. Kamerek, San Xabierren Jaia, Tuterako Aingeruaren Erorketa, Vianako Printzearen Premiazio Zeremonia eta Xabierko San Frantziskoren Jaian Urrezko Domina hartzen dituzte. Sanfermin: txupinazotik Pobre de mi.

Euskal telebistaAldatu

 
Eitb katearen logotipoa

1979ko abenduaren 18an onartutako Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuaren 19. artikuluak ahalmena ematen dio Eusko Jaurlaritzari "bere helburuak lortzeko, bere telebista, irratia eta prentsa arautzeko, sortzeko eta mantentzeko, eta, oro har, komunikabide sozial guztiak".


Euskal Telebista bi katetan sendotu da. Kanal horiek lehentasuna dute euskal publikoarentzat, eta, gainera, herrialdeko ikus-entzunezko ekoizlerik handiena da. Etxe honetan espezialitate guztietako profesionalak daude: zuzendariak, ekoizleak, gidoilariak, aktoreak, aurkezleak...

Lehen urratsak: 1980ko hamarkadako aldaketaAldatu

1979ko abenduaren 18an onartutako Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuaren 19. artikuluak ahalmena ematen dio Eusko Jaurlaritzari "bere helburuak lortzeko, bere telebista, irratia eta prentsa arautzeko, sortzeko eta mantentzeko, eta, oro har, komunikabide sozial guztiak". Horren alde, Gasteizko Gobernuak euskal jabetzako irrati eta telebista egitura bat ezarri zuen 1982an: Euskal Irrati Telebista, EITB.

Administrazio zentrala erabaki horren aurka agertu zen. Bere ustez, autonomia-erkidegoek ez zuten telebistak sortzeko ahalmenik, arlo horretako oinarrizko arauarekin bat etorriz, 1980ko Irrati eta Telebistaren Estatutuarekin, alegia. Aitzitik, autonomia-erkidegoek kudeatutako estatuko "hirugarren kateak" arautzea aurreikusita zegoen, horiek baitziren estaldura nazionaleko bi kate nagusiak. Interpretazio horren arabera, beraz, ez zen aurreratu Administrazioaren kontroletik kanpo "laugarren telebista-kanalak" egongo zirenik.

Hala ere, Eusko Jaurlaritzak Gernikako Estatutua defendatu zuen maila goreneko arau gisa, kronologikoki Irrati eta Telebistaren Legea baino lehen, eta bere artikuluak berariaz ezartzen zuen Euskal Autonomia Erkidegoko gizarte-komunikazioko oinarrizko arauak Espainiako Konstituzioaren mende zeudela zuzenean.

Sortzen ari zen autonomiatik telebistaren monopolioari aurre egin zitzaion. Estatuak eta bere menpeko erakundeek sustatutako boikot bati erantzuteko izan zen erronka. Administrazioak ez zien transmisio-maiztasunik eman zentro berriei, eta kate berria abiarazteko Estatu Batuetatik inportatutako taldeek ez zuten beharrezko lizentziarik jaso; aldi berean, RTVEk ez zituen banatu nahi izan transmisio nazionaletarako estekak, ETBri aholkularitza teknikoa eta pertsonala kendu zion, eta Irratiaren Europar Batasunera batzea eragotzi zion. Ondorioz, Iurreta katea finka pribatuen sare bihurtu zen.

Zailtasun legalek eta materialek euskal irrati eta telebistaren sorrera eta garapena oztopatu zuten.

Lehen helburuakAldatu

Gizartearen sentsibilitatea bertako eta kulturalki eraginkorrak ziren komunikabideen alde zegoen. Euskarak presentzia handiagoa izango luke komunikabideetan testigantzetan baino. Euskaltzaindiak 1979an egindako inkesta batek erakutsi zuen euskaldunen % 90ek ezinbestekotzat edo gomendagarritzat jotzen zuela euskarazko telebista kate bat martxan jartzea. Euskaraz hitz egiten ez zutenen % 84,4k ideia bera zuten. Klase politiko nagusi berriaren nahia baino gehiago, jakina, euskal irrati eta telebistaren premia soziala zen. Baina hasieran ia denak ados egon baziren ere, askoz zailagoa izan zen adostasun horri forma eta edukia ematea.

"Euskal hizkuntza eta kultura" sustatzeko eta telebista komertzialaren lehiakortasuna alde batera uzteko helburuarekin sortu da ETB. Jatorrian, ia ez zitzaion baliorik eman ikusle kopuruari, ezta publizitate fakturazioari ere. Bai, ordea, eragin politikoari eta aurrerapen kulturalari. Bestalde, ETBk ikus-entzunezkoen euskal industria egonkor eta lehiakor bat sortzeko zeregina zuen.

Hala ere, hasierako ideia horiek, asmo onekoak izan arren, egia bihurtu ziren. Lehenik eta behin, baliabideen eskasiak programazioa kanpoko produkzio edo albistegi bikoiztuetara murriztu zuelako eta horrek ETBren funtzio kulturala arriskuan jarri zuelako. Eta, bigarrenik, audientziaren presioak, ikus-entzunezko merkatuaren arauek eta publizitatetik diru-sarrerak lortzeko beharrak euskal telebista lehiaren eremura bultzatu zuten, ikus-entzule asko erakartzeko kontsumoko telebista-programen diseinuaren bidez.

Azken batean, eskatutako ikus-entzunezko egiturari dagokionez, maila ertain eta baxuko ekoizpen etxe asko sortu ziren ETBren itzalpean, baita profesional independenteen talde txiki bat ere, gutxieneko baldintzetan ekoizteko baliabiderik gabe. Hasieran konpondu ziren proiektu handiak atzeratu egin ziren garai hobeak iritsi ziren arte.

Ministroaren borroka. Euskal erakundearen arkitektura ez zen asko aldatu Espainiako ereduari dagokionez; izan ere, kontseilari ordezkariaren izendapena Gobernuaren esku utzi zen, Administrazio Kontseiluak ez zuen erabakitzeko ahalmenik, eta gizarte-eragileak presentzia esanguratsurik gabe geratu ziren. Ildo horretan, euskal telebistak titulartasun publikoko komunikabide guztiek pairatzen dituzten baldintzak pairatu ditu. Altxor publikoarekiko mendekotasuna.

EITB sortu aurretik egindako bilera batean, Rafael Arias-Salgadok, garai hartan RTVEko zuzendaria zenak, Ramon Labaien Kultura sailburuari euskal telebistaren asmoaz galdetu zion. Tolosako burloiak boutade (txantxa) honekin erantzun zuen: "Gola? Oso erraza: espainiarra bezain txarra izatea.

Oraina eta etorkizunaAldatu

Aitortu behar da Euskal Telebista bi kateetan oinarritzen dela, eta euskaldunek bi kanal horiek lehenesten dituztela, guztiak kontuan hartu gabe. Herri honetako ikus-entzunezko ekoiztetxe garrantzitsuena ere bihurtu da. Etxe honetan espezialitate guztietako profesionalak daude: zuzendariak, ekoizleak, gidoilariak, aktoreak, aurkezleak...

Telebista publikoa ekonomikoki zorpetuta badago ere, informazio eguneratua eta kalitatezkoa emateaz gain, errentagarria ere bada hizkuntzari, kulturari eta nortasunari ematen dien bultzadagatik.

Lerro hauek idazten diren bitartean, EITB digitalizazio plan bat lantzen ari da. Plan hori amaitu ondoren, EITBk bost bulego oso eta interkonektatu izango ditu, euskal kulturaren eremuko hiri nagusietan kokatuta (Baiona, Bilbo, Donostia, Iruñea eta Gasteiz).

Lehenengo urratsa Gasteizen irrati eta telebista digitaleko instalazio berri bat irekitzea da. Parte hartu DIGIBat programan, non taldeko hedabide guztiak bilduko diren.

Era berean, bost milioi euro bideratuko dira Donostiako Miramon Ekoizpen Zentroa digitalizatzeko.

EITBren egoitza eta Iurretako albiste zentroa Bilbao Exhibition Centrek 2004an utzitako lurraldera lekualdatuko dira.

Une horretan, EITB bere historiako atal berri batean murgilduko da.

ETB 1Aldatu

Euskal telebistaren abentura 1982ko abenduaren 31n hasi zen. Urteberriko kanpaiekin batera, Elene Lizarraldek Euskal Telebista kate berria martxan jarriko zuela iragarri zuen. Ondoren, Carlos Garaikoetxea presidenteak hartu zuen.

Une hunkigarria izan zen. Denok ikusi genuen amets hau egia bihurturik belaunaldiz belaunaldi. Eta bagenekien etxe berria lehen mailako erreferente kultural eta informatibo bihurtuko zela euskal gizartearentzat. Eta denborak baieztatu egin du orduan iragarritakoa. Eta frogatu du posible dela bere homologoen bertute guztiak eta akatsak konbinatuko dituen euskal telebistako irrati bat sortzea, zergatik ez?

 
ETBko lehen katearen logotipoa

Tokian tokiko guztia eta unibertsala aldatzen ditu.

ETB 1 Euskal Herriko errealitatean errotutako komunikabidea da. Zifrek ez dute zalantzarik uzten. Euskal Herriko Unibertsitateak finantzatutako ikerketa batek erakutsi zuen telebista-emankizunen% 72,2k, 1998ko udaberriko programazioan, euskararekin zerikusia zutela. Gainera, prime time-an, ehuneko hori% 78,3ra igo zen.

Tokikotasunari buruzko aipamen nabarmen hori, ordea, guztiz kontrakoa gertatu zen, sarritan berekoikeria kulturala leporatu zioten telebista-kate batean. Egia da denboraldi batzuetan ezaguna izan zenak, bere aldaera guztietan, azalpen gehiegizkoa izan zuela. Horrela, euskal telebista kateak, bere irudi lausoarekin, "Granja Electrónica" izena hartu behar izan zuen, ETB 2k ez bezala.

Era berean, ikusleen adina bi muturretan zegoen: haurrak, beti leialak, eta adinekoak, kirol eskaintza zabalak eragindako zuzenketa guztiekin.

Hala ere, 90eko hamarkadaren amaieratik, ETB 1ek bilakaera bat izan du bi alderdietan, indigenen gaiekiko konpromisoa galdu gabe, eta bere "betiko" ikusleei hutsik egin gabe. Bere irudia modernizatu du, eta, aldi berean, askotariko eduki arriskutsuagoetara eta abangoardiako edukietara zabaldu du. Horrek audientzia gaztetzea ekarri du.

Aldi berean, Iurreta telebista-instalazioa mundu globalizatu bateko herritarren interes eta kezken, errealitate mestizoagoen eta arreta ematen dion herrialdearen nortasunaren bozeramaile bihurtu da.

Eta ETB jabetza publikoko edozein informazio-baliabideren konnotazio ideologikoetatik kanpo ez badago ere, ez dugu ahaztu behar esparru horretan hartu duen bidea oso garrantzitsua izan dela.

EuskaraAldatu

Ez dugu alde batera utzi behar ETBk gaur egiten ari garenari egin dion eta egiten ari den ekarpena. "Euskara salbatzeko telebista" baten beharraz ohartarazi zutenean, agian, erakundearen sortzaileak erabat txundituta geratu ziren, baina egia da gauzak beste modu batera gerta zitezkeela ETB gabe. Euskara, familiaren altxor preziatua, etxeko hormetan gordea eta askotan plaza publikoetan isildua, 1983tik aurrera familian sartu zen leiho katodiko batetik eta, elkarren eraginez, leihoa handik mundu osora zabaldu zen. Zentzu horretan, esan daiteke ETB 1ek euskara beste hizkuntza batzuekin parekatu zuela gure inguruko beste gizarte batzuetako erabilera mediatikoarekin.

ETB 1ek euskara zaharra elementu bizia eta egunerokoa den toki ezkutuetara eramaten du, eta, horrela, euskal kultura Euskal Autonomia Erkidegoko mugetatik haratago mantentzeko funtzio nagusia betetzen du.

Zerbitzu publikoa eta eduki-aldaketa

ETB 1 bere katekidea baino zerbitzu publikoko kanal bat gehiago izan da ETB 2. Izan ere, ETB 2k merkataritza arloan lehiatzeko eta Espainiako antena handien entzule kopuruaren aurka borrokatzeko deialdia jaso du. ETB 1en bokazio publiko horrek zehaztasunari eta abstraktuari eragiten die, bai eta politika orokorreko eztabaida handiei eta herri txiki horietan gertatzen denari ere, errentagarritasun-irizpideen arabera soilik gidatzen direnei interesatuko ez litzaiekeelako.

Lehen kanal publikoaren programazioa lau ardatzetan oinarritzen da: haurrak, kirola, aldizkariak eta dokumentalak. Lau atal horiek ETBren sarearen % 65 inguru hartzen dute. Eta horietan guztietan, urteetan zehar, euskal telebista-kulturaren ondarea aberastu duten programak egin dira. Denok bizi ditugu informazio-, prestakuntza- eta entretenimendu-une asko euskal telebista-kulturarekin. Bai Horixe, Bi eta Bat, Goenkale, Kirolez Kirol, Gaur Egun, Superbat, Betizu, Sorginen Laratza, Euskal Herria lau haizeeta... Euskara izan da ETB 1ean irekitako telebista eta kanal anitzeko proposamen baten euskarria.

ETB 2Aldatu

1986ko maiatzaren 31n Euskal Telebisa katearen bigarren katea kaleratu zen. Eta ezustekoa izan zen bai bertakoentzat bai atzerritarrentzat, EITBko zuzendari nagusiak -une horretan Jose Maria Gorordo- proiektua isilpean gauzatu ahal izan baitzuen. Izan ere, gobernu nazionalak, jakin izan balu, proiektua geldiarazteko abian jarriko lituzkeen oztopoak eta oztopoak saihestu nahi zituzten.

 
ETB 2ko katearen logotipoa

Kalkulua zuzena izan zen, eta gertaerek arrazoi bat eman zioten: mehatxatzen bazuten ere, eta saiatzen baziren ere, polizia ixten saiatzen baziren, ETB 2 sortzeko legearen hutsuneak erabiliz legeztatu zitekeen. Hala adierazi zuen Konstituzio Auzitegiak kasua inhibitu zuenean.

ETB 2 sortzeko arrazoiak ezberdinak izan ziren: ekonomikoak, teknikoak eta soziologikoak. Lehen kateak lehen hiru urteetan izan zuen ikusle kopurua ez zen nahikoa izan, eta horrek oso eragin txikia izan zuen publizitateko diru-sarreretan. Bestalde, urte batzuk barru telebista-eduki berritzaileez beteko ziren kanal pribatu asko iritsiko zirela iragarri zen; ikuspegi horren aurrean, beharrezkoa zen ETBk aurrera egitea, bere espainierazko espazioa sortuz. Azkenik, ez da ahaztu behar Euskal Herriko errealitate soziolinguistikoak, hasieran behintzat, euskal herritar hispanohiztunen identifikazioa eskatzen zuela, euskaldun guztien telebista izango zena.

Lehen etapa: 1986-1989 aldaketaAldatu

Hasieran ETB 2ren estrategiak zorion handiz tentatu zuen eta berehala audientziaren babesa jaso zuen. Telesail eta filmez gain, hamaika errepikapenekin, tokiko ekoizpenen arazoa esperientzia handiko komunikatzaileak kontratatuz konpondu zen. Izan ere, programa horietarako aurrekontu txiki bat zegoen, baina hori aurkezleen erakargarritasunak finkatzen zuen: José María Iñigo (Iñigo en directo), Andrés Aberasturi (Cuarto creciente) edo Fernando García Tola (La muga).

Ondoren, 1988tik aurrera, tokiko ekoizpenen kapituluak bere eremua eta espektroa zabaldu zituen. Ondoren Antxon Urrusolo iritsi zen Miramonera, lurraldeko TVEko enfant terriblea; Jose Luis Moreno, FORTAko (Telebisio Autonomoen Federazioa) saio nagusia izan zen Entre amigos programarekin; Iñaki Gabilondo, ostegunetako programarekin; edo Ramon Garcia gaztea, Tal para cual programarekin debuta egin zuena. ETBk milioi bat ikusle baino gehiago zituen egunero 1989 amaieran. Hori izan da marka!

Bigarren etapa: laurogeita hamarreko aldaketaAldatu

90eko hamarkadaren hasieran telebista pribatua merkaturatu zenean, lehiakortasuna asko gogortu zen. ETBk, oro har, bere audientziaren% 25 galdu zuen ordutegi nagusian. Berehalako erantzuna telebista kalera atera, lurraldea egin eta ikuslearen eremura hurbiltzea izan zen. Hau da, Telecinco, Antena 3 edo Canal + eta antzeko kanalek ezin izan zuten toki hauetara iritsi. Mikel Lejarzak sendotu zituen albiste taldeak. Orduan, Mikel Lejarza izan zen Espainiako ikus-entzunezko panoramaren gakoa.

Baina sektore pribatuaren eraginik txarrena ETB 2an eta TVEn komertzialengatik lehiatzera bultzatu izana izan zen. Funtsik gabeko lehiaketak ugaritu egin ziren, prentsa arrosa eta talk showak indarrean jarri ziren, eta Felix Linaresek eta bere taldeak zinemaren aldeko apustu handia egin zuten: Instinto básico filma estreinatu zenean, kateak audientziari dagokionez puntu gorena lortu zuen.

Oro har, gainerako kanalen programazioaren mimetismoa sustatu zen, Estatuko programa arrakastatsuenen "Euskal" bertsioak.

Iñaki Zarraoak Gerente Nagusi gisa jardun zuen bere agintaldiaren amaieran, eta Andoni Ortuzarren agintaldiaren hasieran, tokiko fikzioaren ekoizpenaren aldeko apustu indartsu eta interesgarria izan zen. Are gehiago, ETBko profesionalen artean euskal zinema eta antzerkia sustatzeko interesik ez dagoelako, frustrazio orokorra dela eta. Maite telesailarekin hasi ziren, ondoren Señorío de Larrea, Entre dos fuegos, Platos sucios, Alquilados, Campus... bezalako ekoizpenekin jarraitzeko. Aldiz, audientzia indizeek erakusten dute ETB 2ko audientziak fideltasunez jarraitzen dituela bere dokumentalak, lehiaketak, aldizkari arrosak, elkarrizketa programak eta filmak.

Profesionalak eta audientzia aldatzeaAldatu

Badirudi ETB 2, 17 urteko bizitza erabilgarriarekin,% 20-25 inguruko audientzia mailarekin finkatu dela. Edukietan eta helburuetan, beste kanal nazional batzuekin lehiatzen da, eta hemen nabarmentzen diren profesional askok Madrilen amaitzen dute: Antxon Urrusolo, Patricia Gaztañaga, Emma García, Yolanda Alzola, Carlos Sobera, Patxi Alonso, Anne Igartiburu, Ramón García...

2002ko abuztuan, ETB 2k inoizko emaitzarik onenak lortu zituen, Euskal Herriko telebista katerik ikusiena bihurtuz, Telecinco, TVE 1 eta Antena 3 gaindituz. Urte horretan zehar,% 18,4ko marrazo marka lortu zuen. Kopuru hori kuotaren% 20ra igo zen udan.

ETB3Aldatu

 
ETB 3ko katearen logotipoa

Euskal Irrati Telebistako (EITB) hirugarren telebista katea da, Euskal Herriko (Espainia) komunikazio erakunde publiko autonomoa. Kanalak euskara hutsean emititzen du eta bere programazioa ikusle gazteei eta haurrei zuzenduta dago. ETB3 2008an urriaren 10ean jarri zen airean, Radio Euskadiren hogeita bosgarren urteurrenarekin bat eginez, eta Canal Vasco, behin-behinean maiztasuna okupatzen zuen ETBren nazioarteko katea ordezkatuz, TDTn.

Kanalaren eskaintza haur eta gazteentzat da, animazio eta gazte fikziozko serie anitzak eskainiz. Era berean, izaera kulturaleko espazioak emititzen ditu, bai espazio informatiboak eta dokumentalak, bai Hirutxulo bezalako produkzio propioko programak. Kateak publiko gaztea Euskal Herriko telebista publikoari atxikitzea du helburu, Kataluniako Canal Super 3 bezalako gai bereko beste kate batzuen antzeko eskaintza batekin.

Haur eta gazteei soilik zuzendutako kate bihurtu aurretik, Gaztea Klip (musika espazioa, bideoklipekin), Mundua Gaur (aktualitateko programa, ETB2 programaren euskarazko bertsioa: MUNDO.HOY) bezalako programa orokorrak emititzen zituen. Aitzol Zubizarreta, bi kanaletan), Hitzetik hortzera (bertsolaritza programa), baita Euskadiko Abesbatzen Programa-Lehiaketa: Oh ... Happy Day!.

ETB3 euskal telebista publikoaren TDT eskaintzaren parte da, eta aurretik Canal Vascok Euskal Telebista Mux-en betetzen zuen lekua hartzen du.

Nabarmentzekoa da Betizu programa, 2011an Hiru3-k ordezkatu zuena.

ETB4Aldatu

 
ETB 4ko katearen logotipoa

Euskal Irrati Telebistako (EITB) laugarren telebista katea da, Euskal Herriko (Espainia) komunikazio erakunde publiko autonomoa. Programazio elebiduna duen erakundearen telebista zerbitzu bakarra da gaur egun, euskaraz zein gaztelaniaz espazioak dituena. Bere programazioa entretenimendua da, eta ETBko beste sare batzuetako saioen fikzioa, kirola eta saioak berreskuratzen ditu.

Kanalak 2009an airera ateratzeko asmoa zuen, ETB Sat nazioarteko katea ordezkatu zuen TDTri esleitutako seinalean, behin-behinean espazioa okupatzen ari zena. Hala ere, Euroguneko krisi ekonomikoak ezarritako aurrekontu murrizketak direla eta, data zehatza zehaztu gabe 20112 amaierara arte atzeratzea erabaki zen. Horren ordez, ETBK Sat 2011ko irailean emititu zen; behin-behineko kanala, ordezkatutako ETB Sat programazioaren arabera, eskuragarri zeudenean kirol programa espezifikoak biltzen zituen. 2014ko urriaren 29an, Dibidendu Digitala egin eta egun batzuetara, ETBK Sat-ek ETB4 ordezkatu zuen aldez aurretik jakinarazi gabe.

Hego Euskal Herrian ikusten diren kate pribatuakAldatu

Gure antenek 1991n Espainiako lehen bi telebista kate pribatuek igorritako seinalea jaso zuten. Bi kanal berri hauek Antena 3 eta Telecinco izan ziren. Jaso zuten harrera kontraesankorra izan zen: jendea pozik zegoen azkenean kanal publikoen monopolio-kontrola hautsi zelako, baina, aldi berean, etsita eta harrituta zeuden kanal berrien transmisioen kalitate txarra ikusita.

Urteetan zehar, bi telebista-kateek argi eta garbi emititu zuten eta, jakina, kodetutako kanalek, hasiera batean entretenimenduan oinarritutako eskaintza hau heldu eta sendotu zuten, orain ia genero espektro osoa hartzen duena.

EskaintzaAldatu

Espainiako lehen bi telebista kate pribatuek 1991n jaso zuten gure antenek igorritako seinalea. Bi kanal berri hauek Antena 3 eta Telecinco izan ziren. Jaso zuten harrera kontraesankorra izan zen: jendea pozik zegoen azkenean kanal publikoen monopolio-kontrola hautsi zelako, baina, aldi berean, etsita eta harrituta zeuden kanal berrien transmisioen kalitate txarra ikusita.

Urteetan zehar, bi telebista-kateek argi eta garbi emititu zuten eta, jakina, kodetutako kanalek, hasiera batean entretenimenduan oinarritutako eskaintza hau heldu eta sendotu zuten, orain ia genero espektro osoa hartzen duena.

TelecincoAldatu
 
Telecinco katearen logotipoa

Pribatizazioa ireki aurreko urteetan, eztabaida handia egon zen Espainian telebista ereduen inguruan. Publikoa grinaz defendatu zutenek esan zuten kate berriek zabarkeria, harrokeria eta arazo komertzialak baino ez zituztela ekarriko.

Telecinco de Silvio Berlusconi iragarpen hori betetzeko prest iritsi zen gure artera. Lehen urteetan entzuleen artean leku bat izan zuen; oso profil baxuko gaiak eskaintzen zituzten, baina erakargarriak ziren asko eskatzen ez zuen entzule batentzat. Hala ere, urteetan zehar Telecincok telebistako negozio-eredu lehiakorrago eta adimentsuago baterantz eboluzionatu du pixkanaka.

Euskal Autonomia Erkidegoarekin eta Nafarroarekin deskonexioak daude astelehenetik ostiralera, 10 minutuko albiste berri bat eskainiz. Deskonexio horiez gain, larunbat gauetan pilota partida bat oparitzeko beste deskonexio bat ere badago.

Telecinco euskal telebista katerik baloratuena da. Bere batez besteko ikusle kopurua % 34 ingurukoa da eta liderra da Euskal Autonomia Erkidegoko hiru probintzietan (2002ko datuak).

Antena3Aldatu
 
Antena 3 katearen logotipoa

Telebista pribatuko "familia" kate nagusia eta ahizpa pobrea da. Lehen hamar urteetan, bere kapital-eraketak aldaketa garrantzitsuak izan zituen, azkenean Telefonicak kontrola hartu zuen arte. Borondatea duen katea da, profesional onak eta fitxaketa handiak dituena, baina TVE eta Telecinco "erraldoiekin" lehiatzeko aukera gutxi dituena.

Kanal pribatuetatik, Antena 3 da lurraldeko informazioari denbora gehien eskaintzen dion kanala: astelehenetik ostiralera, 13: 30etik 14: 00etara.

% 22,1eko bataz besteko audientzia du eta EAEren laugarren tokian dago, Telecinco, ETB2 eta TVE1 kateen atzetik. Araban hirugarrena da, ETB 2ren aurretik.

Canal +Aldatu
 
Canal + logotipoa

Ordainpeko telebista Juan Cuetoren zuzendaritzapean atera zen, hiriburu espainiar eta frantsesarekin. Juan Cueto, telebistako kritikaren maisua eta intelektual ona, Espainiako Telebistak zigortu zuen monopolio-erreinu osoan. Beraz, arraroa zen Canal + hiru base komertzialetan oinarritzea: futbola, tauromakia eta pornografia. Egia da, hala ere, bere parrillan ezkutatuta benetako perla dokumental eta zinematografikoak, komedia-saioak eta zuzeneko albisteak aurki ditzakegula.

Satelite bidezko telebistaren alde Canal Satelite Digital plataformaren bidez egin duen apustuaren ondorioz, Prisak kapital mugatuko Canal + katearekin geratu da. Via Digital lehiakide bakarrarekin, ia erabat xurgatua, badirudi Polanco handia bere negozio txiki kodetua gabe geratu dela. Ez dago batere argi zein izango den "plusaren" etorkizuna.

Canal + Donostiako Zinemaldiaren babesle nagusia da 90eko hamarkadatik; izan ere, Zinemaldiaren estaldura zabala eskaintzen du urtez urte.

Tokiko telebistakAldatu

Bertako lehen euskal telebista Ondarroa Televisión izan zen, 1985eko abenduaren 6an estreinatu zena. Hasierako gertaera horren ondoren, udalerriko telebista-kate txiki batzuk etorri ziren, egitura profesionalik gabeak eta lege-estaldurarik gabeak.

EAEko tokiko telebistaren hazkundea enpresa-kontzentrazio handiaren erritmoan garatu da. Gaur egun, tokiko hogeita hamar telebista kate baino gehiago daude Baskoniako kontinentean.

Hurbileko informazioa aldatzeaAldatu

Bertako lehen euskal telebista Ondarroa Televisión izan zen, 1985eko abenduaren 6an estreinatu zena. Hasierako gertaera honen ondoren, udal-mugartean egitura profesionalik eta lege-estaldurarik gabeko telebista-kate txiki batzuk etorri ziren. Gertuko informazioan soilik aritzen ziren telebista estazioak ziren, eta, baliabide pobreenekin ere, audientzia irabazten zuten eskualdean.

1995ean Lurreko Tokiko Telebistaren Legean aldarrikatu zenetik, tokiko telebistak babes handia izan du, landa-eremuko komunikazio-talde handienetako batzuk sartu baitira. Inperio mediatiko hauen etorrerarekin, tokiko telebistaren kudeaketa profesionalizatu zen, bere edukia aberastu zen, eta, hirietan behintzat, tokiko telebista, hasieratik jasan zuen egoera eta tentsioaren eraginpean egon zen.

Euskal Herriko paisaiaAldatu

Euskal tokiko telebistaren hazkundea enpresa-kontzentrazio handiaren erritmoan garatu da. Gaur egun, hogeita hamar telebista-kate lokal baino gehiago daude Baskonia penintsulan, gehienak Gipuzkoan. "Cake", funtsean, hiru enpresa nazionalen artean banatzen da, zeinek ikusle-kopuru handia jasotzen baitute hirigune handienetan: une, Localia eta Local Media.

Grupo Correok kontrolatzen ditu, Uneren bidez, Canal 6 Navarro, Alava 7, TeleDonosti eta Bilbovisión-en akzioak.

 
El País-en logoa

Prisa taldea, El País, As eta Cinco Días egunkarien eta SER katearen jabea da. Espainiako Localia TV izeneko tokiko telebista sare bat ere badu. "Kate-kate" bat nazioan.

Gure artean Localia TV: Canal 4 Iruñean, Nafarroa; Canal Gasteiz eta Alto Nervión TV Araban, eta Localia TV G

Lege-eremu berriakAldatu

Espainiako tokiko telebistak legez kanpo emititu zuen, 1995eko Legeak legearen garapena espero zuen bitartean. Hala ere, Tokiko Telebistaren Lege honi egindako zuzenketa 2003ko urtarrilean sartu zen indarrean. Aldaketa honek, hedabide korporazio handien mugimenduak mugatzen ditu.

Aldaketa horren arabera, "Kanalak sortzea eta tokiko telebista-emankizuna kontrolatzea autonomia-erkidegoen erantzukizuna da, kanalak sortzea eta emititzea autonomia-erkidego bateko baino gehiagoko lurraldeak edo udalerriek ematen dutenean izan ezik; kasu horretan, Estatuko Administrazio Orokorraren erantzukizuna da".

Kanal bidezko emanaldiei dagokienez, autonomia-erkidegoek ahalmen horri eusten diote emanaldiek udalerri bati baino gehiagori eragiten dioten kasuetan.

Bestalde, kate pribatu nazional bateko akziodunek ezin izango dute beste telebista mota batean parte hartu, autonomikoa edo tokikoa izan. Murrizketa horiek Prisani eta Grupo Correo Prensa Españolari eragiten diete nagusiki, interes handikoak baitira bi aldeentzat.

Tokiko telebistaren etorkizuna jokoan dago, lizentzia eta kapital murrizketengatik eta arrazoi teknologikoengatik. Izan ere, xedapen batek teknologia digitala erabiltzera behartzen ditu irrati eta telebista estazio guztiak, beranduenez 2012ko urtarrilaren 1ean. Kate xumeenek ezin izango dute beren gain hartu sistema berri hau ezartzeak ekar dezakeen finantza-kostua.

Ondorioz, trantsizio batean gaude. Eta trantsizio honen amaiera tokiko telebista panorama hauen jatorrian ezagutzen genuenaren oso bestelakoa izango da.

Zuzena eta berehalakoaAldatu

Ikus-entzunezko proposamenez betetako merkatu batean, hurbileko informazioak tokiko kateen biziraupena ahalbidetzen du. Denbora-pasarako ekoizpenak, filmak edo komedia-saioak sakrifikatu gabe, tokiko telebistak berehalakotasunagatik bereizten dira: beste edozein kanal baino lehen gertatzen dena ikusten dugu, zertaz hitz egiten den entzuten dugu eta kalean, gure inguruan, gertatzen dena ezagutzen dugu. Eguneroko bizitza, garraioa, eskola, lana, azokak, osasuna, kirol-jarduerak, jarduera artistikoak, politikoak, sozialak, kulturalak... Ikuslearen inguruan garatzen diren jarduera horiek guztiak automatikoki islatzen dira tokiko kanaletan.

Horrela, telebista hiriaren parte bihurtzen da: egunero herritar asko biltzen dituen kale edo plaza. Ez bakarrik politikariak edo egungo pertsonaiak, baita arrazoi batengatik edo besteagatik zerbait esan edo erakutsi behar duten pertsona anonimoak ere.

Tokiko telebistak arrakasta du telebista orokorrak huts egiten duen eremuetan: distantzia laburra, xehetasuna, zuzeneko elkarrizketa, albistearen iturriaren hurbiltasuna... Telebista beste modu batera baloratzen ikasi dugu tokiko telebistarekin, bere intimitateagatik baloratua.

Gipuzkoa Donostian; Televisión Txingudi, Irun eta Canal Bizkaia Bizkaian.

Gotzain-batzarreko irrati-organoa, COPE, Iruñeko Popular TVn sartu da.

Toki Hedabideen, Telebilbao eta Televitoriaren elkarte nazionala apalagoa da. Elkarte hau Teledonostiren jatorria ere izan zen.

Azkenik, Madrilen TVLk Gran Bilbao Televisión eta Gasteizko MX ditu. Hauek, bereziki, lehiaketetan oinarritutako programazioa dute.

Gainera, Euskaltel telekomunikazio operadoreak akzioak ditu Tele 7, CanalBizkaia eta Canal Gasteizen.

Satelitea eta digitalakAldatu

Telekomunikazioen iraultzak telebista-kateen eskaintza gero eta zabalagoa jarri du gure esku. Hori oso erakargarria da kontsumorako, baina erronka kultural handia ere bada. Izan ere, informazioaren partzuergo handien mende dagoen ikus-entzunezko merkatu globalean leku gutxi dago bertako edukietarako.

Digitalizazioa da etorkizuna. Hemendik aurrera, uhin hertziarrek lurreko digitalari lekua egingo diote. Eraldaketa tekniko horrek irudi-banku eta ehunka kanal jarriko ditu gure esku. Arazoa, beraz, produktu horiek eskuratzeko baliabideak izatea izango da, bai eta aukeratzeko eta aukeratzen jakiteko gako kulturalak izatea ere.

Telekomunikazioen aro berria

Teknologia berrien sorrerari esker, kable eta satelite bidezko transmisioak gehitu zaizkio sare konbentzionalari uhin hertziarren bidez, eta lurreko uhinak digitalizatu dira.

Telekomunikazioen iraultzak gure esku utzi du telebista kateen eskaintza gero eta handiagoa. Hori oso erakargarria da kontsumorako, baina erronka kultural handia ere bada. Izan ere, informazioaren partzuergo handien mende dagoen ikus-entzunezko merkatu globalean leku gutxi dago bertako edukietarako.

Hamaika telebistaAldatu

 
Hamaika Telebistaren egoitza

Euskarazko telebista kateetako bat da. Egoitza nagusia Bilbon, Donostian eta Iruñean dago, eta batez ere Euskal Herriko aktualitatea lantzen du. Telebista kate handiekin alderatuta aurrekontu askoz txikiagoa izanik, Hamaikak bere espazioa bilatzen du telebista eredu gazteak, biziak, hirikoak eta parte hartzaileak izateko. Hedabideak euskaraz zabaltzeko helburuarekin sortu zen 2006an. Kable bidez eta digitalki ikus daiteke, baita antenaren bidez edo Android eta iOS sistemetako gailu eramangarrietan ere. Oro har, informazio ezkerretik lantzen dute, ezaugarri hauek lortzeko helburuarekin: euskalduna eta euskalduna, gertukoa eta euskalduna, bateratua eta zabala, independentea, parte hartzailea, aurrerakoia eta berritzailea. Edukia doako lizentziapean askatzen du (CreativeCommons-Attribution-ShareAlike, CC-BY-SA).

Bere webgunearen arabera, helburu nagusia Tokiko Telebista Digitalerako lizentziak lortzea eta eskualde bakoitzean euskarazko telebista bermatzea da. Hori dela eta, Euskadiko Tokiko Telebista Sarea sortu du, lehendik zeuden telebista sareekin lankidetzan.

Goiena telebistaAldatu

 
Goiena komunikabideko bulegoak

Goiena Komunikazio Taldea Debagoienean (Gipuzkoa) 2000. urtean sortutako euskal komunikazio taldea da. Enpresa hau Debagoieneko euskara elkarteek sortu zuten ibarreko euskarazko komunikabideak indartu eta garatzeko helburuarekin. Elkarteek kooperatiba bat sortu zuten bertan, eskualdeko kontseilua eta Auzitegi Goreneko langileak integratzeko helburuarekin.

Urte hauetan guztietan paperean garapen handia lortu du, bere produktuak astean bi egunetan (Top eta Point) merkaturatzen ditu. Telebista (Goiena Telebista) eskualde osora hedatu da eta seinalea Deba Garaiko auzoan ez ezik, Euskal Autonomia Erkidego osoan ere emititzen da, Lurreko Telebista Digitala Digitala eta zuntz optikoaren bidez. Goiena.eus eskualde ataria Interneten jarri da martxan. Horrez gain, Goienak Arrasateko Udalaren jabetzako Arrasate Irratia ere kudeatzen du.

TeledonostiAldatu

Teledonosti (lehen La 10 Teledonosti) 1994an Donostian sortutako telebista katea izan zen. Errotaburu auzoaren ondoko Zuatzu Negozio Parkeko Ulia eraikineko instalazioetatik igorri zen. Donostiako eta inguruetako udalerrietan ikusi zen, baina geroago, LTDari esker, Gipuzkoa osoan ere ikusi ahal izan zen. 2020an, Teledonostik operazioak utzi zituen. Vocento Espainiako komunikabideen taldeko kide zen.

TelebilbaoAldatu

TeleBilbao, 1992an sortua, Bizkaiko tokiko telebista kate garrantzitsuenetako bat da. Bere egoitza nagusia Bilboko Ametzola auzoan dago, Aita Larramendi kalean 3. Bere programazioa mugakide diren eremuetako ekintzetara mugatzen da; Albistegiak, kirol kateak, tertulia, sare sozialak, musika ... dira bere 21 langileak posible egiten dituzten gaiak.

Local Media Espainian sortutako lehen tokiko kanala da eta 10 urte baino gehiagoko esperientzia du. Bere eraikinak Espainiako hiriburu garrantzitsuenetan banatuta daude eta hainbat kanal garrantzitsuk osatzen dute, tartean TeleBilbaon.

Ez duzu TeleBilbao ikusteko kateak ordaindu beharrik, doako kanala baita. Gaur egun, LTDan ere eskuragarri dago eduki zahar berarekin.

Canal GasteizAldatu

Canal Gasteiz, Televisión enpresaren izen komertziala zen, Gasteizen, Araban, Euskal Autonomia Erkidegoko (Espainia) kokatua. Sozietate anonimo baten izaera juridikoa zuen. Konpainiak Gipuzkoa Telebista eta Canal Bizkaiaren akziodun berak zituen.

Canal Gasteiz Arabako tokiko foru telebista zen, eta bere programazioa lurreko olatuetan zein Euskaltel kable bidezko telebistako paketeetan emititzen zuen. TDT bidez ere emititzen zuen Arabako lurralde osoan.

2008 amaieran, Localia Televisión marka desagertu eta Pretesa ixtearekin batera, lotutako telebista batzuek izen komertziala aldatzea aukeratu zuten. Horien artean, Localia Gasteiz, Canal Gasteiz izena hartzen duena. Aldaketak ia ez zuen kanalaren bilakaeran eraginik izan, proiektuarekin jarraitu zuen kanpoko programazio baten aldeko apustua egin baitzuten eta tokiko produkzioa ez zen aldatu.

Azken urteotan, bere emisioak ez direnak Contenalia eduki banatzailearen parte ziren.

2012ko otsailean amaitu zituen emankizunak.

Navarra TelevisionAldatu

Navarra Televisión (NATV) Nafarroako telebista autonomiko autonomiko nagusia da. Lurreko Telebista Digitaleko bi kanal autonomoren funtzionamendua esleitu dio konpainiak Nafarroako Erkidegoan (Espainia).

Ohiko emisioak 2012ko maiatzaren 14an hasi zituen TDTn. Izaera orokorreko programazioak oinarrizko ardatzetako informazioa du, eskualde mailan ez ezik, nazioan eta nazioartean ere. Horretarako, egoitza nagusia du Iruñean. Nafarroako Telebistaz gain, enpresa honek bigarren kate bat du, Navarra Televisión 2, eduki informatiboak, zerbitzu publikoa eta euskaraz dituena.

Kanal hau Canal 6 Navarra eta Popular TV batu ondoren jaio zen, 1 Canal 4 Navarra kanal pribatua ere itxi ondoren eskualde mailako kate indartsu baten bila. Fusio horri esker, sortutako taldeak Nafarroako Foru Komunitateak bere lurraldean emititzen duten eskualdeko telebistetarako laguntza gisa eskaintzen duen diru guztia du. Aldaketa hori bat egin baino aste batzuk lehenago jakinarazi zen. Etapa berri honetan, eskualde mailako kate bat merezi duten edukien eta euskarazko informazioaren aldeko apustua egingo du Canal 6 Navarra, Canal 4 Navarra eta Popular TV Navarra taldeetako profesionalek osatutako taldeari esker. Aldaketa hau 2012ko maiatzaren 14an, astelehena, 14: 00etan izango da indarrean, Canal 6 Navarraren logotipoa Nafarroa Telebista berrian desagertuko denean.

IrratiakAldatu

Euskal Herrian irratiak egindako ibilbidearen historiak hiru errealitate politiko eta administratibo desberdinetatik abiatu behar du: iparraldeko eta Frantziako emisioak, Nafarroa eta bere administrazio eraketa politikoa, espazio erradioelektrikoaren erabileraren kudeaketa eta Euskal Autonomia. Komunitatea autonomia politikoagatik eta komunikabideen garapenean egiten duen lanik erabakigarriena dela eta. Horrek guztiak baldintzatu eta konfiguratu ditu emisioaren hiru garapen lerroak, bere bilakaera historikoa eta gaur egungo egoera, oso ezaugarri desberdinekin.

Irratian euskararen historiaz askoz ere gehiago esan daiteke. Istorio honek 1980ko hamarkadako etorkizunari begiratzen dio, batez ere EITBren hedabide publikoak agertu zirenean, baina komenigarria litzateke istorio honen historia lasaiago eta zehatzago aztertzea, Euskal Herrian irrati-difusioaren fenomeno zabalduaren barruan. mendean XX. mendeko bigarren hamarkadan sortu zenetik. Lan handia dugu egiteko, eta lan hau ziur aski ikerketa zorrotzagoetarako eta metodologia eta zientzia gehiagorako abiapuntua izango da.

 
eitb

EiTBAldatu

Eusko Irratia (ei; Euskal Irrati Telebista) Euskal Irrati Telebista (EITB) irrati-difusio publikoko taldearen produkzio eta emisio entitatea izan zen, eta bere operazio-eremua Euskal Autonomia Erkidegoa eta mugakide diren beste batzuk hartzen ditu, hala nola Nafarroa. 1982ko udan sortu zen, sozietate anonimoaren figura juridikoarekin, 2020ko urtarrilaren 1era arte, Eusko Jaurlaritzak uztailaren 14an onartu eta azaroan Merkataritza Erregistroan inskribatu ondoren, EITB Media SAU sozietate berrian sartu zenean, taldea osatzen duten gainerako enpresekin batera, EITB erakunde publikoa izan ezik. Jarduera egonkorra izan zuen lehen enpresa izan zen, telebista-emanaldi erregularren hasiera 1983ra arte atzeratu baitzen.

Sozietate-egitura berriaAldatu

2020ko uztailaren 14an, Eusko Jaurlaritzak Euskal Irrati Telebistaren sozietate-egituraren aldaketa onartu zuen. Aldaketa horretan EITB erakunde publikoak bere horretan jarraitzen du, eta sozietate anonimoaren formula juridikoa zuten gainerako enpresa guztiek (Eusko Irratia, Radio Vitoria, Euskal Telebista eta EITBNET) bat egiten dute, sozietate bakar batean, EITB Media S.A.U. izenekoa, sozietate anonimo publikoa. Izapide burokratikoak urte horretako azaroan amaitu ziren, eta enpresa berrien eskritura Merkataritza Erregistroan egin zen, 2020ko urtarrilaren 1era arteko atzeraeraginezko ondorioekin.

Euskal Telebista da enpresa berria sortzeko gainerako enpresek bat egiten duten sozietatea, langile gehien dituen sozietatea, aktibo gehien dituen sozietatea, kontratu gehien dituen sozietatea... beraz, sozietate-egituraren egokitzapen juridikoaren ondorioetarako, errazagoa zen horrela planteatzea. Arduradunek emandako justifikazioa taldearen eraginkortasuna hobetzearena izan zen.

Operatutako kateakAldatu

Eusko Irratiak sei irrati kate ditu Euskal Herri osoari edo lurralde euskaldunaren zati jakin batzuei zuzenduta. Horiek guztiak entzun daitezke, harrera analogikoaren bidez, jatorrizko eskualdean maiztasun desberdinak dituzten irratien bidez (am eta FM modulazioak), bai eta digitalki ere, mundu osoko webgune ofizialaren bidez edo satelite bidez (soilik Hispasat Amerikan).

Euskadi IrratiaAldatu
 
Euskadi irratia logotipoa

Euskadi Irratia (gaztelaniaz Radio Euskadi) EITB Media enpresa publikoak zuzentzen duen irrati orokorra da, Eusko Jaurlaritzaren menpekoa. Erabat euskaraz emititzen du, eta zerbitzua gaztelaniaz Radio Euskadi ahizpa kateak eskaintzen du.

Miramonen (Donostia) EITBren instalazioetan du egoitza, taldeko beste hedabideekin espazioa partekatuz. Egungo Euskadi Irratia 1983an bizi izan zen birfundazioaren emaitza da, Gernikako Autonomia Estatutuaren arabera eta ofizialki 1982ko azaroaren 23an hasi zituen emankizunak. 2020ko urtarrilaren 1az geroztik sozietate anonimoak funtzionatzen du. EITBko hedabideak. Enpresa hau, Euskal Irrati Telebistarekin (EITB) batera, Espainiako Euskal Autonomia Erkidegoko komunikazio organo publikoaren parte da.

Radio EuskadiAldatu
 
Radio euskadi logotipoa

Radio Euskadi enpresa publiko baten parte den irrati orokorra da, Eusko Jaurlaritzaren menpekoa, EITB Media S.A.U. Euskal Irrati Telebistarekin (EITB) batera, Espainiako Euskal Autonomia Erkidegoko komunikazio organo publikoa osatzen duena. Gaztelania hutsean emititzen du zerbitzua euskaraz Euskadi Irratia kateak eskaintzen duen bitartean.

Bilbon du egoitza, EITBk 2007ko apirilean Bizkaiko hiriburuko Azoka zaharreko 7. eta 8. pabiloietan inauguratu zituen instalazio nagusien parte da, taldeko gainerako komunikabide guztiekin espazioa partekatuz. Egungo Radio Euskadi 1983an birfundatzearen emaitza da, Gernikako Autonomia Estatutuaren arabera. 2020ko urtarrilaren 1etik EITB Media S.A.U. sozietate anonimo berriaren parte da.

EITBMusikaAldatu
 
eitb musikaren logotipoa

EITB Musika Euskal Irrati Telebistari (EITB) Euskal Herriko komunikazio erakunde autonomoaren hiru musika irratietako bat da. Besteak EITB Euskal Kantak eta Gaztea dira. Emankizuna euskaraz eta gaztelaniaz egiten da. 2001eko ekainean sortu zen.

Bere programazioa nagusientzako helduentzako musika garaikidearen irrati formula batek osatzen du batez ere, baita musika klasikoko programek, Euskal Herriko musika jaialdien birbidalketek eta EITB taldeko audio liburutegien parte diren bestelako kultur eta musika edukiek ere. irratiak.

Hasieran EITB Irratia izena zuen, hitzaldiak, eztabaidak eta mahai inguruak ere ematen ziren garaia.

Radio VitoriaAldatu
 
Radio Vitoriaren logotipoa

Radio Vitoria EITB Media S.A.U. komunikazio enpresa publikoaren irratietako bat da. hau da, Euskal Irrati Telebistarekin batera, Eusko Jaurlaritzaren komunikazio talde publikoa osatzen du 2020. urteaz geroztik. Gasteiztik, Arabatik, Euskal Herrian ematen du Arabako lurralde osorako.

Radio Vitoria 1934an sortu zuen Francisco Hernández Peñak eta 1982an eskuratu zuen Eusko Jaurlaritzak gero EITB komunikazio taldeko irrati konpainiak izango zirenaren enbrioia izateko. Bere programazioa komertziala eta askotarikoa da, batez ere informazio politiko eta ekonomikoak, kirolak, kulturak, umoreak eta entretenimenduak osatzen dute, Gasteiz eta Arabarekin lotuta.

2000. urtean bere instalazioen kokapena aldatu zen, ekipamendu teknikoa erabat berrituz eta Euskal Telebistako korrespontsala, taldeko telebista euskal hiriburuan, barne.

GazteaAldatu

Gaztea (jatorriz Euskadi Gaztea, "Euskadi gaztea", eta gero Egaztea) Euskal Irrati Telebistari (EITB) Euskal Herriko komunikazio erakunde autonomo publikoari dagozkion hiru irrati musikalen (edo irrati formulen) bat da. Besteak EITB Musika eta EITB Euskal Kantak dira. Emankizuna euskara hutsean dago eta publiko gazteari zuzenduta dago.

 
Gaztea irratia logotipoa

1990eko martxoaren 21ean sortu zen. Orduz geroztik, Edurne Ormazábalek zuzendu zuen baina gaur egun Jon Lamarkak zuzentzen du. Bere batez besteko audientzia 98.000-99.000 entzule da Euskal Herrian eta inguruko probintzietan 2008ko Komunikabideen Ikerketa Nagusiko Olatuan eta 104.000 entzule 2009ko Olatuan argitaratutako datuen arabera, CIES ikerketatik ateratako datuen arabera.

2010eko lehen hedabideen azterketa orokorraren arabera, Gaztea-k, bere ahizpekin batera, Euskadi Irratia eta EITB Musika-k, 183.000 entzule erregistratu zituzten astelehenetik ostiralera, Gaztea bere lehiakidearen aldean Euskadiko liderra izan den euskarazko lehen geltokia bihurtuz. Los 40. Gazteak 89.000 entzule lortu zituen Grupo PRISA geltokiko 84.000ren aldean.

Beste irrati batzukAldatu

Txolarre IrratiaAldatu

Tolosaldeko (Gipuzkoa) euskal irrati lokal bakarra da. 2000ko abenduaren 26an eskaini zuen lehen emisioa.

Irratia iturri propioetatik ateratako dirua, udalaren diru-laguntzak, publizitatea eta bazkideen laguntza da. 2003ko apirilean egoera ekonomiko larria zela eta, irratiko arduradunek sinadurak bildu zituzten lanean jarraitzeko asmoarekin.

Arrate IrratiaAldatu

Arrate Irratiak batez ere inguruko herrien berri ematen du. Eliza katolikoak sortutako irrati gisa, egunero meza eskaintzen dute goizeko bederatzietan eta arrosarioa arratsaldeko zazpi eta erdietan.

Agur ezagunak, leku desberdinetako musika (euskara tradizionala, mexikarra, musika klasikoa ...) eta tokian tokiko albisteak (Eibar, Ermua, Mallabia, Markina-Xemein, Bergara, Soraluze, Deba, Mutriku, Urola Kosta, Zaldibar) , Elgoibar. ..). Albiste orokorragoak eskaintzeko, Euskadi Irratian sartu zen.

Gainera, astelehen eta asteazken gauetan 20: 20an herri kirolak eztabaidatzen dira bertan. Lehenik eta behin, astean tokiko atleta ospetsu batekin hitz egiten dute eta gero Aitor Aizpurua "Olarrea" Azkoitiko herri kirolen berri ematen du (eztabaidatutako proben emaitzak eta jokatuko diren proben egutegia)

Irrati Ttan TtakunAldatu

Ttan ttakun irratia (ttan ttakun izena txalapartaren onomatopeiatik dator) Radio Vasca Libre de San Sebastián da.

1995ean jaio zen Egiako Gazte Lokaleko lantegi gisa, baina geroago sortu zen Donostiako irrati libre bakarra. Bere kokapena Egia auzoko Carmen kaleko Tokiko Gaztetxean dago. Irratia asanblada moduan antolatzen da hileko lehen asteartean, 20: 00etan geltoki berean bilera irekiekin. Uneko programazio programazioa 17 irratsaiok osatzen dute, 24 orduko zuzeneko irratsaioak, entseguak eta musika estilo bati eskainitako musika tarteak. Irrati saioei dagokienez, aldizkari mota desberdinak, aktualitatea, sukaldaritza, teknologia berriak eta musika estilo zehatza ditugu. Seinalea Donostia gehienera iristen da (zulo beltz batzuk izan ezik: Altza, Bidebieta) 106.8 FMan eta inguruko herrietara ere iristen da (Zarautz, Hernani, etab.). Azken urteetan, irratia nitxo bihurtu da udal antena publikoan. Modu honetan, birtransmisio arazoak gainditzea lortu du, eta orain Donostia osora eta inguru guztietara iristen da, eta maiztasuna ere aldatu da: gaur egun 107.2 FM-n emititzen du.

Irratiak webgune bat du, eta saio batzuk egin ondoren, hura kargatu eta berehala entzun dezakezu, zuzeneko irratia Internet bidez entzuteko.

Irratiak urtean zehar hainbat ekimen antolatzen ditu; bai irratia ezagutzera emateko, bai horrek dakartzan hainbat gasturi aurre egiteko. Horien artean aipagarriena Egiako Gazte Eszena kontzertu aretoan 9 urte daramatzaten Irrati Jaialdia da. Jaialdi hau urtarrileko bigarren asteburuan ospatzen da, aretoaren bi leku desberdinak aprobetxatuz, bi giro desberdin eskainiz, batetik Punk eta Rock doinuak eta bestetik Reggae, Dub, Funky edo Electronic doinu gehiago.

Bestalde, geltokiak urtean zehar hainbat jarduera ere egiten ditu. antolatu da. Irrati, kamiseta eta abarretarako metxeroak. fabrikatu eta saltzen ditu ere.

2014ko abenduaren 17an iragarri bezala, piratak Enbatarekin bat egitera zihoazen.

PrentsaAldatu

Euskaraz argitaratzen den prentsa da, paperezkoa zein ez. Euskal prentsa gehiena Euskal Herrian argitaratzen da (horren adibide nagusiak Berria eta Argia izanik), baina badira Euskal Herritik kanpora argitaratzen diren edo argitaratu diren euskal agerkariak ere, hala nola Euzko-Gogoa, Jokin Zaitegik 1950ean, Guatemalan, sortutako iritzi eta literatura aldizkaria.

Hala ere, bada euskal prentsa definitzeko beste modu sotilago bat, hots soilik hizkuntzari erreparatzen ez dion modu bat. Modu horren arabera, euskal prentsa euskaraz idatzita dagoena ez ezik "Gu gara euskal prentsa" izenez 1976an abiatutako mugimenduari lotuta datorrena da. Mugimendu hori Jakin, Anaitasuna, Zeruko Argia eta Goiz Argi aldizkariek jarri zuten martxan. Mugimendu horren ezaugarri bakarra ez zen euskara izan, baizik Euskal Herriaren izaera nazionala ere bai. Gauzak horrela bereizi beharra dago euskarazko prentsa eta euskal prentsa: euskarazko prentsa euskaraz argitaratutako guztia da, eta euskal prentsa aipatutako mugimendu hartatik eratorritakoa, harekin fidel jarraitzen duena hain justu.

Vocento informazio orokorreko multimedia komunikazio taldea da Espainian, 100 enpresa baino gehiagok osatzen dute. 2001eko irailean jaio zen Grupo Correo eta Prensa Españolaren arteko bat-egitearekin, nahiz eta 2003ko maiatzean Vocento izena lortu zuen, inspirazio latindarreko 2 eta «ahots» hitzetik eratorria.

Lehen agerpenakAldatu

VocentoAldatu
 
Vocento-ren logotipoa

Vocento taldeak 1910. urtean sortu zuen Ybarra anaiek sortutako El Pueblo Vasco egunkariarekin, 1938an El Correo Español-ekin bat egin zuena. 1940ko hamarkadan El Noticiero Bilbaíno-n partaidetza lortu zuen eta 1948an El Diario Vasco-ren gehiengoa erosita hasi zuen garapena. 1984. urtetik aurrera, Euskal Herritik kanpo hedapena El Diario Montañés-en (Santander) partaidetzak izan zituen. 1980ko hamarkadan ere sortu zen Komunikazio Sozialeko Komunikazioen Korporazioa, enpresa instrumentala, zeinaren bidez eskualdeko zortzi egunkari eskuratu zituen (Las Provincias, Errioxa, El Norte de Castilla ...). 1988an La Verdad (Murtzia), Hoy (Badajoz) eta Ideal (Granada) egunkariak eskuratu zituen. 1990ean Sur de Málaga egunkaria hartu zuen.

Bere aldetik, Prensa Española 1891an hasi zen, Blanco y Negro aldizkariarekin, eta 1903ra arte ez zen bere egunkari garrantzitsuena, ABC, agertu. Gaur egun XL Semanal: igande orokorra, lehen "El Semanal" izenarekin ezagutzen zena, igandero banatzen da Vocento Taldeko egunkari orokorrekin.

Vida VascaAldatu

Vida Vasca 1924 eta 1981 artean Bilbon, Espainian, argitaratutako aldizkari grafikoa zen urteko aldizkakotasuna eta gaztelaniaz idatzia.

 
Vida Vasca aldizkariaren azala

Hermes kalitatezko literatura aldizkari baten eredu izaten jarraitu duen bezala, Vida Vasca da euskal prentsako barietateen aldizkari grafikoaren paradigma. 1924an Bilbon ikusi zuen inprimatua lehen aldiz, baina Gerra Zibilak bere idazkera eta norabidea Gasteizera eraman zituen, Ramón González Fernández Ragónek zuzendu baitzuen. Heliodoro González ideologia monarkiko eta liberalaren editoreak arrastoa utzi zuen argitalpenaren estiloan. bere edukietan askotarikoa eta tradizionala zen, publizitatean ugaria, estetikoki erakargarria.

Guztia eta ia denak sartzen dira azpititulatutako Espainiako Eskualde aldizkarian (Euskal Probintzietako eta Nafarroako Turismoa), askotariko aldizkaria, orri batean guztiz informatzailea, hurrengoan zezenketak, paperaren bueltan poetikoa eta ia beti artistikoa. José Arrue eta Hombrados Oñatibia ilustratzaileen lana. Urtean behin argitaratzen zen eta banaketa optimoa zuen, doan, hiriko gizarte bizitza irakiten zegoen leku guztietan. 1981. urtera arte iraun zuen.

OraingoakAldatu

El CorreoAldatu

El Correo, lehen El Correo Español-El Pueblo Vasco izenarekin ezagutzen zena, Bilbon ordaindutako eguneko egunkari espainiarra da, Vocento Taldekoa. Eskualde mailako hamar edizio ditu, horietako sei Bizkaiko probintzian: Vizcaya, Margen Izquierda, Margen Derecha, Durangaldea, Costa, Nerbioi-Ibaizábal, Araba, Miranda de Ebro, Gipuzkoa eta Errioxa. Gaztelaniaz argitaratzen da batez ere ., euskarazko artikuluak eta osagarriak biltzen dituen arren.

 
El Correo aldizkariaren logotipoa

Egunkariaren lehen zenbakia, El Correo Español-El Pueblo Vasco izenburupean, 1938ko apirilaren 13an agertu zen, aurreko bi argitalpenen bateratze gisa: El Pueblo Vasco, Gabriel eta Emilio Ybarra anaiek 1910eko maiatzaren 1ean sortua. . de la Revilla, eta "The Spanish Daily Mail of the Traditionalist Spanish Falange and the JONS" .

1970eko hamarkadaz geroztik, El Correo ETAren ekintzen jomuga izan zen, hainbat aldiz bere instalazioen aurkako erasoak jasan zituen, Javier de Ybarra y Bergé bere gerentearen 1977an erailketa barne.

Bizkaian eta Araban gehien irakurtzen den egunkaria da, 2016an% 75eko merkatu kuota izan zuen. Zabalkundea Justifikatzeko Bulegoak emandako datuen arabera, eguneko batez besteko 137.725 ale ditu. Bestalde, ordaindutako informazio orokorrean gehien irakurtzen den zazpigarrena da Espainian, egunean 520.000 irakurle ditu.

DeiaAldatu

Deia egunkaria (gazteleraz, La Llamada) 1977an sortutako euskal egunkaria da, euskal ideologia nazionalista duena. Izaera elebiduna, batez ere gaztelaniaz idatzia nahiz eta euskarazko artikuluak ere biltzen dituen, Editorial Iparraguirre S.A.ren oinarrizko produktua da. (EISA). Hasierako helburua Euskal Herri osoa estaltzea zen arren, gaur egun Noticias de Bizkaiarena gehitzen dio izenari, bere funtsezko merkatua Vizcaya baita, El Correoren ondoren irakurle kopuruaren bigarren egunkaria baita.3. Noticias Group, Diario de Noticias en Navarra, Noticias de Gipuzkoa Gipuzkoan eta Noticias de Álava Araban ere sartzen dira.

GaraAldatu
 
Gara aldizkariaren logotipoa

Gara (gaztelaniaz aomoa esan nahi duen euskarazko hitza) egunkari elebiduna da, batez ere gaztelaniaz idatzita badago ere euskaraz eta frantsesez artikuluak biltzen dituena, Donostian, Gipuzkoan argitaratutako artikuluak. Ideologia sozialistako egunkaria izatearen ezaugarria da, euskal ezker independentistarekin lotutako ildo editoriala duena. Bere logotipoaren ikonoa Jorge Oteizak diseinatu du.

BerriaAldatu

Berria Espainiako informazio orokorreko egunkaria da, euskaraz argitaratua.

 
Berria aldizkariaren logotipoa

2003an sortu zen Euskaldunon Egunkaria egunkariaren hutsunea betetzeko, 1 epailearen erabakiz itxia. Bere lehen zenbakia 2003ko ekainaren 21ean agertu zen.2 Inprimatutako egunkariaz eta webguneaz gain, telefono eta tabletarako aplikazio bat du, eta Astekaria izeneko beste bat, non larunbatetik ostiralera artikulu aipagarrienak hautatzen dituen.

Euskal Komunikabideen Elkartea konpainiak zuzentzen du. Egoitza sozial eta birakaria Gipuzkoako Andoáin herrian du, eta euskarazko lurralde guztietan saltzen da. Bilbon, Iruñean, Gasteizen eta Baionan ditu sukurtsalak. MIDAS (Minority Dailies Association) elkarteko kidea da. Gainera, ostiraletan probintziako hainbat astekari argitaratzen ditu, horien artean Gipuzkoako Hitza, Bizkaiko Hitza, Nafarroako Hitza eta Iparraldeko Hitza.

Zuzendaria Martxelo Otamendi da eta lerro editoriala ezkertiarra eta aurrerakoia da funtsean.

Euskal Iparraldeko hedabideakAldatu

PrentsaAldatu

Prentsa. Napoleonen Inperioko Landa, XIX. mendea aldizkarien mendea izan da. Laurogei izen inguru ezagutzen ditugu. Horietako 45 daude Baionako udal liburutegian. Gainerakoak Paueko eta Pariseko artxiboetan daude.

Irratia. Hemen funtzionatzen duen lehen irratia Eusko Irratia- La Voz de la Resistancia Vasca da. Euskaldunek ez zuten informazio zuzenik eta José Antonio Agirrek 1946an irrati bat sortzea erabaki zuen.

Telebista. ETB sortu zenetik, Iparraldeko euskaldunen% 80k Jaizkibeletik har zezaketen.

XVIII. mendeanAldatu

Iparraldean ezagutzen dugun aldizkari zaharrena "Maritime Maritime de Bayonne" deitzen da. 1757an sortu zen eta oso txikia da, 10x15 zentimetro eta bi orrialde besterik ez ditu. Noiz sortu zen, noiz itxi zuten, ez dakigu. Ale bakarra ezagutzen da. Itsasoko mundu berrira mugatu zen. Baionako Courrier-ek 1793ko irailaren 5ean argitaratu zuen 16 zenbakia, ezagutzen den zenbaki bakarra. Zenbat agertu zen? Noiz atera zen? Lau orrialde txikitan (21x15) iraultzaren gerren berri ematen du.

XIX. mendeanAldatu

Napoleonen Inperioko Landa, XIX. mendea aldizkarien mendea izan da. Laurogei izen inguru ezagutzen ditugu. Horietako 45 daude Baionako udal liburutegian. Gainerakoak Paueko eta Pariseko artxiboetan daude. Era guztietako aldizkariak: politikoak, ekonomikoak, literarioak.

Le Courrier de BayonneAldatu

Mende aberats hartako lehen egunkaria oposizioko egunkari politikoa izan zen, 1829an sortua, Le courrier de Bayonne et de la Péninsule (1829 33). Izenak dioen bezala, mugaz bestaldean gertatzen ari zena ere aipatu nahi nuen. Honen lehen arduraduna Martial Allemand Lavigerie izan zen, Aita Zuriak sortuko zituen kardinalaren aitona. Inprimagailua, Lamaignière. Egunkari honek, zenbait aldaketa izan arren, 1960ko hamarkada arte iraun zuen.

Isildu zen Louis Philippe erregean sartu zenean, baina beste izen bat hartzeko, Sentinelle de Bayonne. Bigarren Errepublikarekin, L'éclaireur des Pyrénées izena hartu zuen. Napoleon III.arekin bere izena kristaura itzuli zen eta hil zen arte "Le Courrier" (1853 1968) izan zen. Alemaniarrak iritsi zirenean, motz gelditu zen, askatasunik ez zegoela imajinatuz, egunean utzi eta berriro agertu zen.

Bitxia izan daiteke aldizkari batek 130 urte inguru irautea. Aipatu dezagun beste berezitasun bat ere, Jean Lamaignière-ko inprimagailu eta erredaktore-burua 1847an hil zenetik 1909ra arte aldizkaria Anna Lamagnière alargunaren esku egon zela, feminismoa aipatu ezin zen garaietan. Andre honek egunero 14 aldizkari irakurtzen ditu! Le Courrier hasieran astean hiru aldiz agertzen zen eta gero egunero, igandeak izan ezik.

Egunkari desberdinakAldatu

Le Journal des Basses Pyrénéés aldizkariaren 3 ale daude. Lehenak 1802ko martxoaren 4koa; Ez! Barkatu! 12 haizea République-ko 10 da, eguna iraultza bezala ematen du. Eliza barruan debekatzea debekatuta dagoela jakinarazi digu.

Journal de commerce et d'annonces de la ville de Bayonne-k bere seigarren zenbakia argitaratu zuen 1808ko abenduaren 18an. Honek gaur egungo aldizkariek baino itxura handiagoa du, mamiari dagokionez. Argitalpenak 1808-1810 artean iraun zuen.

Zer esanik ez 1808ko uztailaren 1ean Baionako Frantziako Merkataritza, literatura eta politika aldizkariaren 587 zenbakia argitaratu zuela. Baionan inprimatuta, Fernando VII erregearen propaganda aldizkaria izan zen Europan Espainiari buruz esandako "gezurrak" zuzentzeko. Editorea Alberto Lista zen, apaiz andaluziar "frantses hiztuna".

Egunkarien bizitzaAldatu

Iraupenari dagokionez, Donapaleun beti agertu den Le Journal de Saint Palais astekaria 1884az geroztik argitaratzen da, baita gerra garaian ere, baita 78 urte dituen Les Petites Affiches ere.

Le Courier-en ondoren beste aldizkari asko agertu ziren, gorriak edo zuriak, antiklerikalak edo elizakoak, bonapartistak, erregezaleak edo errepublikarrak.

La Semaine de Bayonne katolikoak 1868tik 1918ra iraungo balu, Le Phare kontserbadorea 1834tik 1847ra, Le Courrier de Biarritz 1872tik 1913ra, L'Avenir des Pyrénées et des Landes errepublikanoa 1873tik 1908ra. Gehienek izan zuten bizitza laburra. Laburbilduz, Le Démocrate Bayonnais txapeldun absolutua, zenbaki bakarrarekin!

Le Grelot Bayonnais (1890 94) eta Le Brûlot, (1893) literatura aldizkariak eskuz idatzi eta litografikoki inprimatu ziren. Bizitzaren iraupenari dagokionez, Le Courrier i: Eskualduna gertutik jarraitzen du. Etxeberry diputatu Bonapartistak sortua, hasiera batean frantsesez gehien hitz egiten zuena, euskara Hiriart Urruty zen nagusi. 1887tik 1944ra iraun zuen: gerran, alemanen alde agertu zen eta isildu behar izan zuten. Lafittek jendea sortu zuen bere irakurleentzat. 115 izen dituen euskal aldizkariak 115 urte dituela esan daiteke.

Elizak garai zailak bizi izan ditu: antiklerikalismoa, 1906an Eliza bere ontasun osoz desjabetu zuen legea. Aldetik. Salmentari dagokionez, tirada handiena izan zuen egunkaria izan zen; 1909an 6.000 ale inguru saldu zituen.

Egunkarien zirkulazioaAldatu

Apezpikutzak 1909an ikerketa bat egin zuenetik, datu interesgarriak ditugu. Horrela, 24.500 aldizkari saldu ziren 150.000 biztanle zituen Iparralde honetan, egunkariak eta astekariak barne. Horietatik 14.000 hemengoak dira, 7.000 Pauekoak eta Bordelekoak, 3.500 Parisekoak. Guztira, beraz, bere 6.000 aleekin, Eskualduna. Euskal astekariak Euskal Herrian irakurtzen diren aldizkari guztien% 74 argitaratzen du. Eta horri elizbarrutiko astekaria eta Elizbarrutitik gertu zegoen Baionako Semaine gehitzen badiogu,% 82ra iritsi ginen. Elizak Euskal Herrian izan zuen pisua ikus daiteke.

Baiona, Biarritz, Bokale eta Angelu itxura desberdina zuten. Bertan Le Courrier-en 1.500 aleetatik 1.400 saltzen ditu, Chronique de Bayonn-en (1904-1914) 1.500-1455, guztiak Echo des Basses Pyrénées (1908-1913) liberal moderatuaren ale guztiak (1300). Azpimarratzekoa da Bordeletik honako hauek baino egunkari gehiago erosi zirela: 1.910 Petite Gironde, 2.285 France Sud Ouest hirietan (3.155 eta 2.793 Iparraldean). Parisiarrak: Le Matin (748) Le Journal (740), La Croix (533) eta Petit Journal (440).

Euskara frantses kazetaritzanAldatu

Baziren euskara sartu zuten aldizkari frantsesak ere. Lehen Ariel, Agozti Xahordua (1844 52). Egunean 350 ale bota zituen: nahikoa zen bizitzea! (L'Adour batek 250 ale besterik ez zituen!). Arieli dagokionez, bi aldiz argitaratu zuen euskaraz, Üscal Herriko Gazeta.

Ariel bezala, ezkertiarrak Le Réveil Basque ziren (hori Pauen inprimatu zen, hain zuzen ere, baina Eskualduna Etxeberry parlamentariak sortu zuen horren aurka egiteko) eta Le Pays Basque - Eskual Herria (1898-1914), biak Vasco barne. Halako batean, Le Courrier-ek orrialde osoa euskaraz astero zuen. Euskal aldizkariak Iparralde osorako argitaratu ziren. Frantziako garaia Baiona eta Lapurdirentzat. Nafarroako Baja eta Zuberoari buruz gehiago jakiteko, irakurri Le Memorial en Pau.

IrratiaAldatu

Mende erdi daramate hedabideek teknika berriak erabiltzen Iparraldean: irratia eta telebista. Idatzita dagoen moduan, badute zer ikusirik Hegoaldearekin.

Eusko IrratiaAldatu

Iparraldean funtzionatzen duen lehen irratia Eusko Irratia La Voz de la Resistancia Vasca da. Euskaldunek ez zuten informazio zuzenik eta José Antonio Agirrek irrati bat sortzea erabaki zuen 1946an. Frantzian Estatuaren esku zegoen irratia demokraten eta kristauen laguna zen Georges Bidault kantzilerrarekin adiskidetu zen arren. Bigarren eskuko irrati igorlea itsasontziz iritsi zen Marsellara. Mugerrera eraman eta Jean Pierre Urrikarriet errektore abertzalearen etxean jarri zuten. Erredakzioa Donibane Lohizunen zegoen. Egunero editorial bat zegoen euskaraz eta gaztelaniaz, eta informazioa gaztelaniaz, Eusko Jaurlaritzaren OPE agentziak Parisetik posta bidez bidalitako berriekin.

Idazmakinatutako orriak Mugerrera ekarri eta han irakurtzen ziren gauez eta eguerdian berriro. Emankizunak ordu erdi iraun zuen. Egun batean Durañona DST zerbitzu sekretuetara deitu zuten. Ez gehiago, baina Ziburuko Bordagainen antena mugitu eta instalatzea erabaki zuten. Mitterrand, Mendes Franc Barne ministroa, 1954an atxilotu zuten: Francorekin merkataritza akordioak sinatu ziren ...

Côte euskal irratiaAldatu

Iparraldean 1961 arte ez zen beste irrati bat sortu. Francok Larrunen finkatu nahi zuen, baina Parisek eragotzi egin zuen. Radio Côte Basque sei astetan hasi zen emititzen 1961. udan. Ordu bat eskaini zitzaien euskaldunei, Piarres Larzabal eta Telesforo de Monzón entrenatzen aritu ziren, talde ederra haien inguruan. Azkenean igandean meza izan zuten, igandean beste ordu bat eta ostegunean ordu erdi haurrentzat. Euskarazko mezarako borrokak gogorrak izan ziren eta, askotan, kantuak bakarrik izaten ziren euskaraz. Emisio hauek arrakasta handia izan zuten, baina hilabete eta erdi besterik ez zuten iraun. 1963an ordu laurdenez eman zen; ordu erdi geroago eta bost minutu euskaraz.

Radio Atlantic 2000Aldatu

Ikuskizuna 1969an eman zen lauretan. Sud Ouest 1971n akordioaren parte zen, eta irratiak Radio Atlantic 2000 izena hartu zuen.

Iheslariak zirela eta, gero eta arazo gehiago zeuden muga zeharkatzeko. Mugaz gaindiko bezeroak galdu ziren eta publizitatea gutxitu egin zen, eta irratiak publizitateaz bizi zen bitartean, isildu egin zen. Bestalde, Antenne 2 Frantziako kateak esan zuen falangeak irrati hori kontrolatzen zuela, eta ospeak ez zuela ezertarako balio.

Radio Adour NavarraAldatu

Alexandre de la Cerdak Hegoaldetik Iparraldera igortzeko ideia bere egin zuen eta Loiolako Irrati Publikoarekin bat egin zuen: Radio Adour Nafarroa 1978ko uztailaren 8an hasi zen, 10: 00etatik 19: 30era, eta laster bigarren emankizuna, 18: 00etan 19: 00etan eta, frantsesez, euskarazko abestiekin.

Irrati libreak 1981ean hasi ziren sortzen Frantziako alde guztietan, legez kanpokoa izan arren. Adour Navar irratiak Muger-en instalatu zuen antena eta egun osoan zehar emititzen hasi zen Baionako estudioetatik. Arrakasta izan zuen, batetik, euskal abestiak eta musika entzuten zituelako eta, bestetik, bertako berriak eta gertaerak aipatu zituelako. Igandero meza banatzen zuen herriz herri herri guztietan.

Gure IrratiaAldatu

Abestiak euskaraz balira, emankizunak frantsesez ziren, garai hartako entzule gutxi ez bada. Euskaldun talde batek euskaraz bakarrik hitz egiten zuen irrati bat sortzea erabaki zuen eta, horrela, Gure Irratia Milafrangan jaio zen 1981eko Gabon gauean. Oso kritikatua izan zen, baita euskal mundutik ere, Adour Nafarroa oztopatu zuelako eta estu lan egin behar izateagatik. aldamenean berarekin, baina bidea egin zuen. Urteek arrazoiak eman dizkiete. Radio Adour Nafarroa isildu da eta Gure Irratiak bizirik dirau, 20 urteren ondoren. Irulegi Irratia Nafarroa Beheran eta Xiberoko Botza Gotaine Irabarn 1982an sortu ziren. Hiru euskal irratiek akordioa lortu dute eta zenbait emisio egiten ari dira, batez ere berriak. 2000. urtean entzule kopurua% 7,1 zen beren eskumenekin eta euskaldunetara mugatua, France Bleu Pays Basque Pariseko Radio Nacionaleko sukurtsalaren% 12 izanik.

Irrati boomAldatu

Irrati kateak 1981ean nonahi instalatu ziren 1981eko sukarrarekin: Baiona, Miarritze, Angelu, Kanbo, Maule, Donapaleu. Orain, hiru euskal kateez eta Frantziako estazio nazionalaz gain, Arrangoitz, La voix de l’Evangile protextanta, Uztaritzen Lapurdi Radio Katolikoa, Bonne Humeur Hazparn, Radio Star Donapaleun eta Radio Mendilili Maule daude. entzule gutxi zen uneetan. Euskaltzale talde batek erabaki zuen, euskara hutsez ari zen zen irrati bat sortzea eta horrela hasi zen Milafrangatik Gure Irratia 1981eko Eguberri gauean. Kritika asko izan zuen, euskal mundutik ere, Adour Nafarroak lan egin zuen eta, harekin eskuz esku ari dira behar zukeela, baina bere bidea egin zuen. Urteek arrazoi eman diete. Radio Adour Navarre irratia isildu da eta Gure Irratia beti bizi, 20 urteren buruan. Irulegi Irratia Nafarroa Beheran eta Xiberoko Botza Gotaine Irabarnen 1982an sortu ziren. Hiru irrati Euskaldunek akordio bat egina dute beren artean eta emankizun batzuk, bereziki berriak, elkarrekin egiten dituzte. Entzuleak 2000an% 7.1 ziren beren ahal soilekin eta euskaldunetara mugitzen, France Bleu Pays Basque k Parisko Irrati Nazionalaren adarrak% 12 egiten duelarik.

TelebistaAldatu

TDF-k (Frantziako telebista eta irrati erakundea) larrua bereganatu zuen, lehenik Parisen emanez eta ondoren Bordeletik egunero emisio labur bat eginez.

Minutuak euskaraz telebista frantseseanAldatu

Euskaraz, 1970ean, Iparralderako hilean bi ordu eta laurden irekitzen hasi ziren. Maite Barnetxe de Bidarray izan zen euskarazko lehen ikuskizun hauen egilea. Arrakasta bildu zuen hori ahalbidetzeko. Beti izan ditu arazoak astero ikuskizun bat izateko, ordu laurden hori ordu erdira arte luzatzeko, baina alferrik. Ordu laurden hori Bordelen ere muntatu zen.

Maite hil zen eta 1982an Baionan FR3 telebistako sukurtsala sortu zen Iparralderako egunero zazpi minutuko berri telesail bat egiteko; horrelako minutu bat euskaraz. Frantziako beste toki batzuetan programa berdin guztietako ikusle kopuru handiena du:% 60 zazpi edo bostetan, eta% 30 zortzitan.

Larunbatean zazpi minutuko aldizkari monografikoa irekitzen dute Akitania osorako, batzuetan frantsesezko euskarazko azpitituluekin. Hasierako audientzia% 11 zen, gaur egun% 33 baino gehiago.

Larunbat eguerdian Akitania osorako pilota ikuskizuna dago: «Finki».

Euskal telebistaAldatu

ETB sortu zenetik, Iparraldeko euskaldunen% 80k Jaizkibeletik har zezaketen. Pilotak, futbola eta bestelako kirol emanaldiak arrakasta handia izaten dute igandeko mezetan, lautik bat iparraldetik etorrita. Albiste gutxiago, Iparraldeko beste mundu batekoak direlako.

Ikusle kopuruaAldatu

SIADECOk 1996an egindako ikerketa baten arabera, euskaraz zekitenen% 87,3k jaso zezakeen ETB. Baina,% 55,5ek ikusi du, horietatik% 27,5 ordu erdi baino gutxiago, beste batzuk gehiago:% 25,6 ordu erdi eta bi ordu artean. Bi ordu baino% 2,6 gehiago.

ETB 1992ko urrian hasi zen Iparraldeko Iparraldeko atal berri bat igortzen Iparraldeko ordurako, Iparraldeko ordua. Egunero bost minutu irauten du. Geroztik behin baino gehiagotan aldatu da. 2002ko 20: 23ak ziren, Gaur albistegia emititu zenean. Hau guztiz euskaraz dago. Eguraldi aldaketa horiek erakusten dute Iparraldeari zein zaila zaion toki bat aurkitzea.

FR3k eta ETBk antzeko egunetan hasi zituzten emankizunak. Frantziako kultur erakundeak txalotua izan zuen FR3 frantsesaren emisioagatik. ETBren euskara inork ez du aipatu, Gure Irratia izan ezik. Horrek erakusten du zein zaila den Hegoaldean egiten dena interesatzea, baita Ipar Euskal munduan ere.

Igandeetan iparraldeko kirolak aipatzen dira 11: 30ean Your Kintzea saioan ordu laurdenez.

TVPIAldatu

Kanal berria 2001ean sortu zuen TVPIk (Euskal Herriko eta Landetako Telebistak), lehen kablearekin eta orain uhinekin. Egunero ordubetez emititzen du, batez ere uneko erreportajeekin. Gauean hiru aldiz ematen dute.

Iparraldeko berezitasuna: irratia bera legezkoa ez zen garaietan, Les informations téléphoniques izeneko hamabostean behin argitaratzen zen aldizkaria argitaratzen zen bi astetik behin. Egunero, eguneko berriak telefonoz entzuten ziren bizpahiru minutuz.

Internet ere hizketagai bihurtu zaigu, eta egunkari eta irrati batzuek erabiltzen dute dagoeneko. Modu honetan, hemengo berriak egun berean ezagutzen dira mundu osoan.

ErreferentziakAldatu

  1. (Gaztelaniaz) ASALE, RAE-; RAE. «periodismo | Diccionario de la lengua española» «Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  2. Rodríguez, Pepe. (1994). Periodismo de investigación: técnicas y estrategias. (1. ed. argitaraldia) Ediciones Paidós ISBN 84-493-0083-5. PMC 34583797. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  3. (Ingelesez) «10 Most Censored Countries» Committee to Protect Journalists Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  4. (Ingelesez) NW, 1615 L. St; Suite 800Washington; Inquiries, DC 20036USA202-419-4300 | Main202-857-8562 | Fax202-419-4372 | Media. «Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some» Pew Research Center Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  5. (Gaztelaniaz) «Definición de periodismo — Definicion.de» Definición.de Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  6. (Gaztelaniaz) «La RAE moderniza las definiciones de ‘periodista’ y ‘periodismo’» La Vanguardia 2019-01-09 Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  7. (Gaztelaniaz) «Brevísima historia del periodismo» MuyHistoria.es 2019-05-03 Noiz kontsultatua: 2021-05-26.
  8. a b c (Ingelesez) Lin8. (2017-12-19). «Historia de la imprenta, radio, TV e Internet» Medium Noiz kontsultatua: 2021-05-26.
  9. Ιωακειμίδου, Λητώ. (2017-02-06). «Μια πολυφωνική μελέτη της θεωρίας της λογοτεχνίας, Marc Angenot, Jean Bessiere, Douwe Fokkema, Eva Kushner (επιμ.), Θεωρία της λογοτεχνίας. Προβλήματα και προοπτικές, μτφρ. Τιτίκα Δημητρούλια» Σύγκριση 21: 180. doi:10.12681/comparison.72. ISSN 2241-1941. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  10. Txantiloi:Gaztelera Peñaranda U., Raúl. Géneros periodísticos: ¿Qué son y para qué sirven?. , 1 or. ISBN https://www.academia.edu/download/45360219/3_Generos_periodisticos_-_Que_son_y_para_que_sirven_Raul_Penaranda.pdf..
  11. «El aspecto objetivo de la noticia» El arte de conversar (Herder): 151–184. 2012-06-18 ISBN 978-84-254-2917-0. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  12. Nerio., Tello,. (1998). Periodismo actual : guía para la acción. Colihue ISBN 950-581-660-X. PMC 807102573. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  13. Nerio., Tello,. (1998). Periodismo actual : guía para la acción. Colihue ISBN 950-581-660-X. PMC 807102573. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  14. «Berria Estilo Liburua» www.berria.eus Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  15. «Introduction to Cognitive Interviewing» Cognitive Interviewing (SAGE Publications, Inc.): 2–11. ISBN 978-0-7619-2804-1. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  16. (Gaztelaniaz) Periodismo de Guerra • Definición y Qué es 2020. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  17. (Gaztelaniaz) Álvarez Díaz, Araceli. (2013). Periodismo social: la voz del tercer sector. Sociedad Latina de Comunicación Social distribuye, F. Drago Andocopias ISBN 978-84-15698-25-8. PMC 864340375. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  18. ISBN http://webs.ucm.es/info/emp/Numer_11/Sum/3-13.pdf..
  19. «High School Honeys and Hot Holes | Nerve.com» web.archive.org 2012-01-21 Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  20. «The Spanish-American War: American Wars and the Media in Primary Documents - Introduction» fs2.american.edu Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  21. Tubau, Iván. (1982). Teoría y práctica del periodismo cultural. A.T.E ISBN 84-7442-300-7. PMC 9481026. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  22. Espinoza Rivadeneira, Carlos Andrés. (2014). «Revista deportiva con las expresiones y el lenguaje que utiliza el periodismo deportivo en el fútbol ecuatoriano.» www.bibliotecasdelecuador.com Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  23. (Gaztelaniaz) «El periodismo ambiental es ‘vital’, aunque poco reconocido» ECOticias.com Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  24. ISBN 9789873396892...
  25. Rosenberg, Laura. (2018-12-28). «Identificación política y valores profesionales en tensión en la práctica periodística en dos salas de redacción de la ciudad de Buenos Aires» Austral Comunicación 7 (2): 201–228. doi:10.26422/aucom.2018.0702.ros. ISSN 2313-9129. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  26. Gras, Frédéric. (2011). «La definition du journaliste en ligne ou le sortilège du nombril» LEGICOM 46 (1): 113. doi:10.3917/legi.046.0113. ISSN 1244-9288. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  27. Redacción, Consejo de. (1974-09-30). «Los medios para la Formación Permanente» Revista de Fomento Social: 235–245. doi:10.32418/rfs.1974.115.3746. ISSN 2695-6462. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  28. Weissberg, Jean-Louis. (2009). «La fin d’un régime de croyance ?» La télévision (CNRS Éditions): 131–143. ISBN 978-2-271-06850-7. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  29. Carles., Marín,. (2008). Periodismo audiovisual : información, entretenimiento y tecnologías multimedia. Gedisa ISBN 978-84-9784-129-0. PMC 830624452. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  30. Pantoja Chaves, Antonio. (2007-01-15). «Prensa y Fotografía. Historia del fotoperiodismo en España» El Argonauta español (4) doi:10.4000/argonauta.1346. ISSN 1765-2901. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  31. Mariscal Ríos, Alicia María. (2014). «¿Vale siempre una imagen más que mil palabras?» Pragmalinguistica (22): 98–110. doi:10.25267/pragmalinguistica.2014.i22.06. ISSN 1133-682X. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  32. Coradini, Lisabete; Rebollo, Jorge Grau; Pavan, Maria Angela. (2017-12-28). «Dossiê: Antropologia e Investigação AudioVisual» Vivência: Revista de Antropologia 1 (50) doi:10.21680/2238-6009.2017v1n50id13357. ISSN 2238-6009. Noiz kontsultatua: 2021-05-20.
  33. (Gaztelaniaz) «Infografía: El gasto en publicidad en Internet superará al de TV en dos años» Statista Infografías Noiz kontsultatua: 2021-05-28.
  34. (Gaztelaniaz) Picazo, Cultura y ocio 05 12 2019 Sergi. «Grandes medios de comunicación: de quién son y a quién se deben» Opcions Noiz kontsultatua: 2021-05-26.
  35. (Gaztelaniaz) Picazo, Cultura y ocio 05 12 2019 Sergi. «Grandes medios de comunicación: de quién son y a quién se deben» Opcions Noiz kontsultatua: 2021-05-25.
  36. «Periodismo en América Latina - LANIC - Español» lanic.utexas.edu Noiz kontsultatua: 2021-05-25.
  37. «Kazetaritza eta hedabideak Euskal Herrian - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus Noiz kontsultatua: 2021-05-26.
  38. (Gaztelaniaz) Monografias.com, chenat. «Riesgos profesionales en el periodismo: Caso frontera del Táchira - Monografias.com» www.monografias.com Noiz kontsultatua: 2021-05-21.
  39. http://ojs.eusko-ikaskuntza.eus/index.php/mediatika/article/download/22/33
  40. https://ojs.ehu.eus/index.php/Zer/article/view/17441
  41. (Gaztelaniaz) «Más de 200 atentados y 95 asesinatos: 1980, cuatro décadas del año más sangriento de ETA» El Español 2020-10-11 Noiz kontsultatua: 2021-05-26.