Hezkuntza

irakaskuntzaren bidezko ezagutzen, balioen eta tekniken ikasketa

Hezkuntza ezagutzak, baloreak, ohiturak, pertsonen sozializazioa eta jokatzeko moduak transmititzen dituen bi norabideetako gizarte-prozesua eta horren emaitza da. Hezkuntza sozializazio eta kontzientziazio kultural, moral eta konduktualaren prozesu bezala ere uler daiteke. Horrela, belaunaldi berrietako gizabanakoek aurreko belaunaldikoen ikuspuntuak, jokamoldeak eta ezagutzak ikasi edo bereganatzen dituzte, horiek une historikora edo kulturalera egokituz. Hezkuntza sistema, biztanlea hezitzea ahalbidetzen duen hainbat osagairekin osatutako egitura da. Eskolak, unibertsitateak, bibliotekak, irakasleak, besteak beste, sistema honen parte dira.

HelburuakAldatu

Gaur egungo hezkuntzaren helburua honako hauek dira:

  • Sentso-motorrean, aldarrikapen ludiko eta estetikoan, kiroletan eta artean, hazkunde sozio-afektiboan eta balore etikoetan haurren hazkunde prozesua hobetzea.
  • Gizabanakoaren sormena garatzea
  • Integrazio sozialean, taldeko elkarbizitzan, solidaritatean eta kooperazioan, eta ingurumenaren kontserbazioan ohiturak estimulatu.
  • Instituzio eta familiaren arteko lotura indartu.
  • Eremu biologiko, nutrizionak, familiar edo ingurugiroan sortutako desberdintasun fisikoak, psikikoak eta sozialak; programa berezien eta komunitateko beste erakunde batzuekin artikulatutako ekintzen bitartez, hauek prebenitu eta artatu.[1]

KudeaketaAldatu

Estatua da  hezkuntza sistemaren gestio eta erregulazioaren  erantzule. Hezkuntza Ministerioaren edo antzeko organismoen bitartez, gobernatzaileak, lurralde bakoitzeko hezkuntzaren garapenerako oinarriak finkatzen dituzte. Modu honetan ikasketa programak zehaztuko dira eta oinarrizko hezkuntzako praktikak finkatuko dira, besteak beste.

Hezuntza sisteman, Estatua ez da bakarrik aritzen. Estatu mailan kudeatzen diren instituzioak existitzen dira (hezkuntza publiko moduan ezagutzen dena). Baina hezkuntza zerbitzua eskaintzen duten eta korrituak bilatzen duten sektore pribatuak ere badaude. Hezkuntza sisteman,  eskola publikoak eta eskola pribatuak, unibertsitate publikoak eta unibertsitate pribatuak eta abar elkarbizitzen dira.

Hezkuntzarako sarbidea giza eskubideen parte denez, Estatuak, pertsona guztiek parte hartzen dutela bermatu behar du. Herritar guztiek derrigorrezko hezkuntza osatzeko, hezitzeko eta gizartean egoki moldatzeko eskabide superiorretarako aukera izan behar dute.

[2]

Hezkuntzaren oinarriakAldatu

Hezkuntza, lau oinarrizko ikasketetan egituratzen da (Jacques Delors):

- Ezagutzen ikasi: Ikasketa mota honek, garrantzi gehiago ematen dio materiaren erabilpenari, sailkatutako ezagupenei baino. Gizakion bizitzarako medio eta xede kontsideratu daiteke. Duintasunarekin bizitzeko, trebetasun profesionalak garatzeko eta besteekin komunikatzeko; pertsona bakoitzak inguruko munduan ulertzean oinarritzen da.

- Egiten ikasi: Ikasleak, hainbat interakzio eta taldean lan egitera trebatzen ditu. Honen helburua, beraien ingurunean modu positiboan eragitea da.

- Batera bizitzen ikasi: Besteekin kooperatzen eta bizitzen irakastean datza. Independentzia ezberdinak osatzeko, ulermena eta tolerantzia beharrezkoak dira.

-Izaten ikasi: Hezkuntzak pertsona bakoitzaren garapen globalean lagundu behar du.

Hezkuntza motakAldatu

Hiru hezkuntza mota daude: Formala, ez formala eta informala.

  • Hezkuntza formala: Parte-hartzea, ikasketa ziurtagirien bitartez, eskolei, institutuei, unibertsitateei eta moduluei egiten die erreferentzia, non parte-hartzea, Ikasketa ziurtagirien bitartez ezagutzen den.
  • Hezkuntza ez formala: Ikasketa curriculum partikular batengatik zuzentzen ez diren kurtso, akademia eta instituzioak; Hezitzeko intentzioa dutenak baina ziurtagirien bitartez aintzatetsi ez direnak.
  • Hezkuntza informala: Eremu sozialean jasotzen dena. Heziketa, bizitzan zehar eskuratzen da; hezkuntzarako intentziorik gabe.

[3]

Hezkuntza eta instrukzioaAldatu

 
Nahitaezko Hezkuntza urteen mapa munduan. Kolore ilunek urte gehiago irudikatzen dute eta argiek, urte gutxiago.

Instrukzioak edozein ezagutzari egiten dio erreferentzia. Pertsona batek edozein hezitzailerik gabe ikas dezake. Beste alde batetik, hezkuntzak, prezeptuak, ariketak eta pertsonen gaitasun intelektualen, kulturalen, fisikoen eta moralen adibideak garatzeko balio du .

Behin kontzeptuak zehaztuta, desberdintasunak agerikoak dira. Hezkuntzak gizabanakoaren pertsonalitate guztia barne hartzen du.

Esfortzua, ohitura eta metodoa izan dira mendeetan zehar norbait izatera iristeko bete beharreko zereginak (Montesquieu). Premisa hauetatik abiatuz, Locke bezalako pentsalari handiek argi zuten hezteko, ez dela irakurketan eta diktaketetan bakarrik oinarritu behar, baizik eta, behaketan eta errespetuan.

Heztea askatasunerako bidea bada, instrukzioa funtzio sozial bat betetzeko behar dugun irakaskuntzaren ezagutzan bihurtzen da.

Badirudi hezkuntza gaur egun, ikasleak ikasi behar duen edukietan oinarritzen dela, gerora begira demostratu ahal izateko, azterketa baten bidez dakiena nahiz eta memoriaz izan.

Hezkuntza prozesu ebolutibo eta konstantea da, non gizakiaren jokaera moldatzen du ezagutza eta esperientzien bidez. Honakoa, formal edo informala eta kontzientea edo inkontzientea izan daiteke.

EbaluazioaAldatu

Ebaluzioa modu sistematiko eta objektiboan, pertinentzia, eraginkortasuna, efizientzia eta hezkieta jardueraren inpaktua determinatzen duen prozesua da eta erabakiak zehaztu ahal izateko informazioaren bilketan datza. Honen ikuspuntutik, ebaluazioa ez da inoiz amaitzen, egiten den ekintza bakoitza ebaluatu behar baita. Era berean esan daiteke, ebaluazioa ikaskuntza esanguratsuan aldez aurretik helburuen betetze-maila ikertzera bultzatzen duen prozesua dela.

Ikasketarako erreminta administratiboa eta etengabeko jarduerak zein planifikazioa, programazioa eta etorkizuneko erabakien hartzea hobetzera orientatutako prozesu eratzailea osatzen du.

Ebaluazioak, jasotako ezaguerak neurtzea baimentzen du, eta jarritako aurreikuspenak betetzeko helburuarekin, ikasleek izandako aurrerapenen informazioa proportzionatzen du

Hezkuntza ebaluazioa, prozesu sistematiko eta bideratua da. Bertan, elementu multzo batek esku hartzen du: formazio profesionalaren entsegu edo practica, proiektu integratzaile bat, eskola batekoantzerki emanaldia, ikasketa informatikoak, entsegu frogak, etab. Elementu hauek, subjektuak planteatutako helburuak ea betetzen dituen determinatzen du; horrela, bere jarreran aldaketa esanguratsuak izateko.

Ikasleak helburu bezala izateaz gain, kontuan hartzen ditu irakasle eta irakasle ez diren langileak, curriculum-a, baliabideak, planak, programak, proiektuak, estrategia metologikoak eta helburu moduan, integralki ebaluatzea duten instituzioak.

Ebaluazioa, portaera eta errendimendu aldaketei bideratutako prozesu dinamiko, jarraia eta sistematiko bezala kontzeptualizatu daiteke. Horien bitartez, helburuen arabera egindako lorpenak egiaztatzen dira.

[4]

Definizio alternatiboaAldatu

Ebaluazioetarako hainbat sailkapen daude, baina aplikatzeko unean, hauek bereizten dira:

  • Hasierako ebaluazio: ikasle batek duen oinarrizko informazio mailatik goragoko batera pasatzeaz arduratzen da.
  • Ebaluazio hezitzailea: ikaskuntza-irakaskuntza prozesua egiaztatzea du helburu, beti ere ebaluazio gehigarria aurkeztu baino lehen.
  • Ebaluazio gehigarria: unitate tematiko bat amaitzean edo denbora jakin batean aplikatzen da. Neurgarria izatearen ezaugarria du, ebaluazio mota honetan izena ematen duen ikasle bakoitzari zenbaki bat ematen zaio eskala jakin batean, modu objektiboan zein subjektiboan.

HistoriaAldatu

Hezkuntza, helduek gazteak gizarterako ezagupen eta trebetasunekin entrenatzen zituztenean hasi zen. Gizartean tradizionalki, modu oralean lortu da; edo imitazioaren bitartez. Istorioen narrazioak ezagupenak, baloreak eta trebetasunak hurrengo belaunaldira pasatu zituzten. Kulturek, berain ezagupenak eta trebetasunak, imitazioaz gain, beste modu batzuetan erraz ikasi zitezkeela munduan zehar zabaltzen zen bitartean, hezkuntza formala hasi zen garatzen.

Antzinako Aroaren hasieran, Indiako, Txinako, Egiptoko eta Hebreako kulturaren kontzepzio eta praktikak kokatu behar dira.

Hezkuntza garaikidean, Estatuak kontrolatutako gaur egungo hezkuntza sistema ordenatuak jaiotzen dira.

[5] [6]

Euskal Herriko hezkuntzaren historiaAldatu

Zalantzarik gabe Euskal Herriko Unibertsitatearen sorrerak eta garapenak zuzenean eragin dute Euskal Herriko hezkuntzaren historiaren ikerketa bilakaeran (baita euskaraz burutu izan den ekoizpen historiografikoan), hain zuzen Pedagogiako ikasketen bultzadaz eta, bereziki, Euskal Herriko hezkuntzaren historiari buruz eskaini izan diren doktorego ikastaro eta doktorego tesien eraginez. Dena den, Euskal Herriko hezkuntzaren historiak baditu ezaugarri orokor batzuk.

  • Aro garaikideak piztu du bereziki historialarien interesa, XIX. mendeak batik bat, nahiz XX. mendeak geroz eta indar gehiago hartzen joan
  • Ikerketa gehienak Hego Euskal Herrian zentratzen dira, Iparraldeko egoera askoz ere ilunagoa agertzen delarik
  • Ekoizpen gune nagusiak Hegoaldean kokatzen dira
  • Hezkuntza-politikaren eremua da Euskal Herriko hezkuntzaren historiari begira burutu den ikerketa jardueraren ardatz nagusia
  • Esparru berrietara ireki da (haurtzaroa, alfabetatzea, generoa, etab.)
  • Bistakoak dira ere azkeneko urte hauetan berrikuntza metodologikoaren alde eman diren urratsak.

[7]

Hezkuntza ereduak munduanAldatu

FinlandiaAldatu

Bere ikasleak oso ongi formatuta lortzen dituen hezkuntza sistema famatunetakoa, munduan osoarentzat erreferentzia den Finlandia da. Pisak atera dituen azken informeei esker jakinarazi dute.

Esan genezake, hurrengo pilare hauek sostengatzen dituela:

  • Hezkuntza doakoa eta ume guztie dute sarbidea
  • Derrigorrezkoa da 7 urtetik 16 urterarte
  • Ez dira ez liburuak, ez jangela, ez eskola garraioa ordaintzen
  • Behar bereziak dituzten ikasleak babesten dira; hezkuntza pertsonalizatzen da eta ume bakoitzaren ikaste erritmoa errespetatzen da.
  • Eskola orduak motzagoak dira
  • Ez dira ia etxerako lanik bidaltzen
  • Lehen hezkuntzan 3/4 egun klase izaten dituzte astean
  • Ikasleek ez dute ez notarik ez azterketarik izaten 11 urte bete arte.
  • Irakasleak, profesionalak eta oso ongi baloratuak daude

[8]

EspainiaAldatu

Espainiako hezkuntza sistema, bost hezkuntza mailatan osatzen da:

  • Haur Hezkuntza (0-6 urte)
  • Lehen Hezkuntza (6-12 urte)
  • Bigarren Hezkuntza (12-16 urte)
  • Batxilergoa (2 ikasturte)
  • Goi mailako Hezkuntza

EzaugarriakAldatu

[9]

Estatu BatuakAldatu

  • AEBko hezkuntza sistema, gehienetan, publikoa da; gobernuaren hiru mailen kontrolpean: federala, estatala eta tokikoa.
  • Haur Hezkuntza derrigorrezkoa da
  • Haurtzaindegiaren lehen urtea ez da derrigorrezkoa
  • Eskola garaiak 12 urte irauten du
  • Lehen Hezkuntzaren iraupena 6 urtetakoa da
  • Bigarren Hezkuntzaren iraupena 6 urtetakoa da
  • Klaseak irailean hasten dira
  • Ikasturte batek bi seihileko irauten du: Irailetik abendura eta urtarriletik ekainera
  • Bigarren Hezkuntzako ikasleek, lau edo bost irakasgai dituzte
  • Bigarren hezkuntzan ,ikasketa epeak ordu batekoak edo bi ordutakoak dira
  • Eskolak, eskolaz kanpoko jarduerak eskaintzen ditu: Banda, orkestra, korua, dantza, klubak, kirolak, antzerkia, batzarrak...
  • Batxilergoa bukatu ondoren, goi mailako eskoletara joaten dira; hau da, unibertsitatera
  • Unibertsitatea ordaindu behar dute
  • Unibertsitateetan, ikasle onei bekak ematen dizkiete[10]

Euskal HerriaAldatu

Hezkuntza Euskal Herrian nolakoa den ikusteko Euskal Herrian bi hezkuntza sistema oso bestelakoak daudela jakin behar da, Espainia eta Frantziakoa. Espainiako estatuaren barne dauden Hego Euskal Herriako EAE eta Nafarroak hezkuntzaren gainean arauak sortzeko eskumena dute. Bertan euskarak ofizialtasun estatusa dauka EAE osoan eta Nafarroako iparraldeko zenbait lurraldetan. Ipar Euskal Herrian, ordea, Frantziako estatuak ez ditu hezkuntza eskuduntzak bertako erakunde politikoekin partekatzen eta frantsesa da hizkuntza ofizial bakarra.

  • Haurtzaindegia eta Haur Hezkuntza
  • Lehen Hezkuntza
  • Bigarren Hezkuntza
  • Unibertsitatea
  • Lanbide Heziketa

[11]

FrantziaAldatu

Lehenengo gradua

  • École maternelle (Haur Hezkuntza) (3 urterekin)
  • École élémentaire (Lehen Hezkuntza)

Bigarren gradua

  • Collège y Lycée (Bigarren Hezkuntza)
  • Lycée professionnel (Lanbide Heziketa)
  • Reforma en el Lycée général.


- Irakaskuntza publikoan %80.a eskolarizatzen da

- Estatuak erakunde pribatuen zati bat finantzatzen du kontzertuen bidez (kontratuak)

[12]

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

  1. (Gaztelaniaz) Educación. 2020-05-03 . Noiz kontsultatua: 2020-05-04.
  2. (Gaztelaniaz) «Definición de sistema educativo — Definicion.de» Definición.de . Noiz kontsultatua: 2020-05-04.
  3. (Gaztelaniaz) Educación. 2020-05-03 . Noiz kontsultatua: 2020-05-04.
  4. (Gaztelaniaz) Educación. 2020-05-03 . Noiz kontsultatua: 2020-05-04.
  5. (Gaztelaniaz) Educación. 2020-05-03 . Noiz kontsultatua: 2020-05-04.
  6. (Gaztelaniaz) Historia de la educación. 2020-05-06 . Noiz kontsultatua: 2020-05-06.
  7. (Ingelesez) «Euskal Herriko Hezkuntzaren Historia. Historiografia - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus . Noiz kontsultatua: 2020-05-07.
  8. (Gaztelaniaz) «Definición de sistema educativo — Definicion.de» Definición.de . Noiz kontsultatua: 2020-05-04.
  9. (Gaztelaniaz) Sistema educativo de España. 2020-04-10 . Noiz kontsultatua: 2020-05-05.
  10. (Gaztelaniaz) Sistema educativo de Estados Unidos. 2020-04-23 . Noiz kontsultatua: 2020-05-05.
  11. Hezkuntza Euskal Herrian. 2020-03-12 . Noiz kontsultatua: 2020-05-05.
  12. (Gaztelaniaz) Sistema educativo de Francia. 2020-01-14 . Noiz kontsultatua: 2020-05-06.