Alkiza

Gipuzkoako udalerria

Alkiza Gipuzkoako erdialdean eta Tolosaldeako eskualdearen iparmendebaldean kokaturik dagoen landa-udalerri euskalduna da.

Alkiza
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Alkiza, Euskal Herria.JPG
Alkizako irudi orokorra.

Alkizar armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Tolosaldea
Izen ofiziala Alkiza
Alkatea Juan Ignacio Umenez Urrezola
Posta kodea 20494
INE kodea 20006
Herritarra alkizar
Kokapena
Koordenatuak 43° 10′ 21″ N, 2° 06′ 32″ W / 43.1725845°N,2.1089901°W / 43.1725845; -2.1089901Koordenatuak: 43° 10′ 21″ N, 2° 06′ 32″ W / 43.1725845°N,2.1089901°W / 43.1725845; -2.1089901
Alkiza hemen kokatua: Gipuzkoa
Alkiza
Alkiza
Alkiza (Gipuzkoa)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 11,87 km2
Distantzia 25 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 346 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -4)
% 51,66 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 48,34
Dentsitatea 29,15 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 39,19
Zahartze tasa[1] % 18,62
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 123,46
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 82,98 (2011)
Genero desoreka[1] % -2,36 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 8,44 (2013)
Kultura
Euskaldunak[1] % 85,05 (2010)
Euskararen erabilera[2] % 65,7 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1731. urtea
Webgunea http://www.alkiza.eus/

346 biztanle zituen 2016. urtean. Donostiatik 27 kilometrora dago. Alkizarrei "oiloak" ezizenaz deitzen zaie. 1731z gero da udalerri, lehengotik Tolosaren eta Donostiaren menpe egon zelarik. Herriko plaza non eskola, udaletxea, frontoia eta eliza dauden 340 m-ko altitudean dago[3].

Plazaz gain Alkizak bost bailara edo auzo ditu: Aldapa (Larraul aldera dagoena), Arana (Anoetako errepideko zelaigunea), Azaldegi (Asteasuko errepidearen aldebietan), Hernio (Hernio mazioaren magalean) eta Sakamidra (Anoetako Goi-bailararekin mugakide).


Geografia fisikoaAldatu

Alkiza Hernio-Gazume mazizoaren ekialdean kokatzen da. Udalerriaren lurrak aldapatsuak dira eta Arana bailaran kokatzen dira lur-sailik zelaienak.

Klima atlantikoa du. Itsas aldetiko etorritako hodeitza Hernio-Gazumeren kontra itsatsita gelditzea ez da ez-ohikoa ipar-mendebaldeko haizea dabilenean eta eguraldi hezea izatea ondorioa.

Hernio-Gazume kareharrizko formazioa denez, egitura karstiko ugari daude Alkizako lurretan; kobak, leizeak eta dolinak esaterako. Halaber, erreketako batzuk lehor egoten dira euri asko egin ezean. Horixe bera gertatzen da Amixuri ur-jauziarekin.

Leize Haundia 2/Sabe-saia konplexua[4] da Alkizako egitura karstiko inportanteena. Bi leize horiek osatzen duten sistemak 340 m-ko sakonera, 2 km-ko galeriak eta erreka bat ditu bere barnean.

Bi dira Alkizako erreka nagusiak. Mandabe errekak Arana bailara zeharkatzen du eta Anoetan urak Orian isurtzen ditu. Aranguren erreka Aldapa bailaran zehar doa eta Asteasu errekan isurtzen ditu urak. Erreka horri Arraiaga esaten zaio Egurrolako zubitik behera.

Herniozabal (1.010m), Herniotxiki (820 m.), Enaizpuru (731 m), Alluts (687 m) eta Beleburu (619 m) mendebaldean eta Mendiola (431 m) ekialdean dira gailurrik aipagarrienak.

Alkizako lurretan kokatzen da Hernio-Gazume Kontserbazio Bereziko Eremuko lurren laurdena.

MugakideakAldatu

Iparraldean Larraul eta Asteasu, hegoaldean Hernialde, Tolosa, Albiztur eta Bidania-Goiatz, ekialdean Anoeta eta mendebalean Errezil udalerriak mugakide ditu.

Alkiza Anoeta eta Asteasurekin lotuta dago GI-3630 errepidearen bidez. Asteasuko adarra 1952an inaguratu zen eta Anoetakoa 1957an. Ordura arte, herri- eta baserri-bideek lotzen zuten Alkiza inguruko herriekin.

DemografiaAldatu

Alkizako biztanleria
 
Datu-iturria: www.ine.es

PolitikaAldatu

Alkizako udal hauteskundeak
Alderdi politikoa 2019[5] 2015[6] 2011[7] 2007[8] 2003[9] 1999[10] 1995[11] 1991[12] 1987[13] 1983[14] 1979[15]
Alkizako Abertzale Ezkertiarrak (AAE) % 97,01 7 % 98,64 7 % 100 7 % 97,32 7 % 93,29 7 % 100 7 % 100 7 - - - - - - - -
PSE_EE % 2,99 0
Alderdi Popularra (PP) % 1,36 0 % 0,00 0 % 2,45 0 % 2,68 0 - - - - - - - - - - - -
Euskadiko Ezkerra (EE) - - - - - - - - - - - - % 100 7 % 100 7 %67,82 5 - -
Alkizako Herriaren Talde (AEH) - - - - - - - - - - - - - - - - % 32,18 2 % 100 7

EuskaraAldatu

Alkizako Felipe Legarra[16] (Ahotsak[17][18] proiekturako).

Alkizan[19] Tolosaldeko euskara[20] hitz egiten da, gipuzkeraren aldaera dena.

 
UEMAn dauden eta egon litezkeen herriak. (Iturria: Berria)

Herritar gehienak euskaldunak dira. Alkiza Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kide da 2019ko abenduaz gero. 2010eko datuen arabera Alkizan euskaldunak %85 dira, eta euskararen erabilera % 65,7.

Alkiza Ahotsak.eus atarianAldatu

Ugari dira (gutxienez 8 hizlari) Ahotsak.eus atarian Akizako hizkeraz jaso ahal izan dituzten elkarrizketak.

Ondasun nabarmenakAldatu

  • Lete baserria monumentu izendatua dago, Sailkatutako Kultura Ondasuna. Erdi Aroko jatorria du eta garai horretakoak dira erdi puntuko arku bat eta behe-solairuko horma-atal gotikoaren zati batzuk, baita XVI. mendeko zurezko zutoinak eta habeak ere. Gaur egungo baserria XVIII. mendeko eraikin barrokoa da.
  • Herritik kanpo, bestetik, Koldobika Jauregi eskultoreak aurrera daraman Ur Mara Museoa dago.
  • Fagus Alkiza Interpretazio Zentroa. Basoko biodibertsitatea: larreak, pago motzak... Bestalde, interpretazio zentro honetan, alkizarrek beren historian zehar ingurunearekin izandako harremana ezagutarazi nahi da. Horretarako, bilduriko ondasun kulturalak bertan ikusgai egongo dira: txondorra, karobiak…
  • Hernio-Gazume Kontserbazio Bereziko Eremua (KBE). 1997an Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak Natura 2000 sarekoa sartu zuten guneak dituen interes handiko habitatak eta flora- eta fauna-espezieengatik. Geroago 2004an, Europako Batzordea Batasunaren Garrantzizko Leku (BGL) izendatu zuen. Eta 2013an, Eusko Jaurlaritzak, Hernio-Gazume Kontserbazio Bereziko Eremu (KBE) izendatu zuen.[21]

Alkizar ezagunakAldatu

Argazki galeriaAldatu

 
Alkizako eliza.
 
Alkiza herriguneko irudi panoramikoa.

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e f g Euskal Herriari Begira Udalbiltza.
  2. «UEMA-Atlasa» Euskararen erabilera (UEMA).
  3. Aranburu Ugartemendia, Pello Joxe (2006) Alkizako auzo eta hiribilduaren azteketa historikoa (1348 - 1950) autore - editore 39  ISBN 84-606-3058-7.
  4. (Gaztelaniaz) Galan, Carlos & Villota, Jaime (1970) Complejo Leize-Aundia - Sabe-Saiako Leizia Munibe XXII, 3-4 zk. 175-182 or..
  5. www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-02-25.
  6. Alkizako udal hauteskundeak 2015.
  7. Alkizako udal hauteskundeak 2011.
  8. Alkizako udal hauteskundeak 2007.
  9. Alkizako udal hauteskundeak 2003.
  10. Alkizako udal hauteskundeak 1999.
  11. Alkizako udal hauteskundeak 1995.
  12. Alkizako udal hauteskundeak 1991.
  13. Alkizako udal hauteskundeak 1987.
  14. Alkizako udal hauteskundeak 1983.
  15. Alkizako udal hauteskundeak 1979.
  16. «Legarra Saizar, Felipe - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-05.
  17. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-05.
  18. «Soldadutzan erdaraz ikasi behar - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-05.
  19. «Alkiza - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-05.
  20. «Tolosaldekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-05.
  21. Hernio-Gazume KBE – FAGUS . Noiz kontsultatua: 2019-02-23.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa