Ireki menu nagusia

Azpeitia Gipuzkoako erdialdeko udalerri bat da, Urola Erdia eskualdekoa. 69,39 km² ditu, eta 14.812 biztanle zituen 2016. urtean. Urola ibaiak zeharkatzen du eta Izarraitz mendilerroaren magalean dago.

Azpeitia
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Azpeitia.JPG
Azpeitia udalerriaren ikuspegi orokorra.

Azpeitiko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Urola Erdia
Izen ofiziala Azpeitia
Alkatea Eneko Etxeberria Bereziartua
Posta kodea 20.730
INE kodea 20018
Herritarra azpeitiar
Kokapena
Koordenatuak 43° 10′ 55″ N, 2° 15′ 55″ W / 43.181944444444°N,2.2652777777778°W / 43.181944444444; -2.2652777777778Koordenatuak: 43° 10′ 55″ N, 2° 15′ 55″ W / 43.181944444444°N,2.2652777777778°W / 43.181944444444; -2.2652777777778
Azpeitia hemen kokatua: Gipuzkoa
Azpeitia
Azpeitia
Azpeitia (Gipuzkoa)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 69,39 km2
Garaiera 80 metro
Distantzia 41 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 14.812 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -10)
% 50,32 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 49,68
Dentsitatea 213,46 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 4,7
Zahartze tasa[1] % 11,69
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 47,91
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 77,28 (2011)
Genero desoreka[1] % 11,25 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 11,59 (2013)
Kultura
Euskaldunak[1] % 81,94 (2010)
Euskararen erabilera[2] % 59,8 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1310. urtea
Webgunea http://www.azpeitia.eus

San Ignazio Loiolakoa Azpeitiko Loiola auzoan jaio zen. Hantxe dago Loiolako Santutegia, XVII. mendean Ignazioren omenez eraikitako barroko estiloko basilika.

IzenaAldatu

Azpeitia izena, dirudienez, honela osatu zen: haitz + behe + ti. Hau da, jatorriz «haitzaren behealdean dagoen tokia» esan nahi du segur aski.[3]

Azpeitia izenaren bukaerako –a artikulua da. Hortaz, udalerriaren izen osoa erabiltzean honakoa da bidea: Azpeitia, Azpeitiarekin, Azpeitian...; baina Azpeitiko, Azpeititik, Azpeitira... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Azpeiti maitea, Azpeiti osoan, Gure Azpeiti hau...[4]

GeografiaAldatu

MugakideakAldatu

Mugakide ditu iparraldean Zestoa; ekialdean Errezil eta Beizama; hegoaldean Ezkio, Itsaso eta Beasain; hego-mendebaldean Zumarraga; mendebaldean Azkoitia; eta ipar-mendebaldean Deba.

AuzoakAldatu

Herriguneaz gain Azpeitiak hainbat auzo ditu eta horietako hiruk dute estatistiketan izaera ofiziala:

Horietaz gain badira beste auzo hauek:

UrtegiaAldatu

Herrian Ibai-Eder urtegia dago, eskualdeko ur horniduraren bide nagusia dena.

EkonomiaAldatu

Abeltzaintza (esnea eta haragia) eta industria (altzarigintza, zurgintza, metalurgia tailerrak) dira udalerriko ekonomi jarduera nagusiak.

DemografiaAldatu

Biztanleriaren bilakaera
 

PolitikaAldatu

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Bildu koalizioko Eneko Etxeberria hautatu zuten alkate.

2015eko udal hauteskundeetan Bilduk zinegotzi bat galdu zuen eta EAJk bi irabazi, baina lehenak gehiengoa izateari eutsi zion. Horrela, Eneko Etxeberriak alkate izaten jarraitu zuen. 2018ko urtarrilean jakinarazi zuen ez zela 2019ko hauteskundeetara aurkeztuko eta urte horretako ekainean utziko zuela kargua, bi agintaldiren ostean.[5]

2019ko udal hauteskundeetan bi alderdiek zinegotzi kopuru berdina mantenduta zuten eta, beraz, EH Bilduk gehiengo osoa berretsi zuen. Nagore Alkorta izango da Azpeitiko alkatea 2019-2022 agintaldian.[6]

Azpeitiko udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24a

2011ko maiatzaren 22a

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euskal Herria Bildu*
10 / 17
3.760 (% 53,45)
11 / 17
4.333 (% 55,85)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
7 / 17
2.984 (% 42,42)
5 / 17
2.219 (% 28,60)
Hamaikabat (H1!)
1 / 17
483 (% 6,23)
*2011ko hauteskundeetan Bildu gisa aurkeztu zen koalizioa.
Datuen iturria: 2015eko eta 2011ko udal hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean

AzpiegiturakAldatu

EuskaraAldatu

Azpeitiko hiztunen testigantzekin osatutako bideoa, Euskal Herriko Ahotsak[7][8] proiekturako egina ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.
 
Arantzazura erromeria Azpeitian (1923)

Azpeitian gipuzkeraz hitz egiten da; eta, euskalki horren barruan, Urolaldeko hizkeran[9][10]. Goierriko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia osatzen du Urolaldekoak, baina hizkera honetan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Eremu lauagoa delako eta, batez ere, Eibar-Elgoibar aldeko industriak eraginda, estuagoa eta sarriagoa izan da hartu-emana. Lexikoan azaltzen da argien lotura, baina lexikoan ez ezik, hizkuntzaren beste sail batzuetan ere ageri da mendebaleko euskararen eragina Urolaldean.

2016eko EUSTATen datuen arabera, azpeitiarren %83,69 euskalduna da, %6,77 ia euskalduna, eta %9,54 erdalduna. Datu horiek nahiko egonkor mantendu dira 1986. urtetik. Dena den, 2001az geroztik, erdaldunen igoera arin bat nabari da.[11] Kaleko erabilerari dagokionez, 2016an eginiko kale neurketaren arabera, herritarren %81,80 aritzen da euskaraz kalean. Zifra horrek ere beherakada bat izan du. Izan ere, 2006ko neuretan %86koa izan zen portzentajea.

Azpeitia UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kidea da, 2008az geroztik, mankomunitate hori osatzen duten beste 85 udalerrirekin batera. Gaur egun, Josu Labaka Azpeitiko Udaleko zinegotzia da UEMAko lehendakaria.

Ondasun nabarmenakAldatu

Azpeitiar ospetsuakAldatu

IruditegiaAldatu

Hiri senidetuakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e f g   Euskal Herriari Begira Udalbiltza .
  2.   «UEMA-Atlasa» Euskararen erabilera (UEMA) .
  3. Robert LAWRENCE TRASK: The history of Basque, Routledge, 1997. Ikus 337. orrialdea.
  4. Euskaltzaindia: 140. araua: Gipuzkoako herri izendegia.
  5.   «Eneko Etxeberria ez da aurkeztuko 2019ko udal hauteskundeetara», Uztarria .
  6.   «EH Bilduk gehiengo osoa berretsi du udal hauteskundeetan», Uztarria .
  7.   Ahotsak Ahozko Ondarea (2010-10-28) Azkoitiko ahotsak . Noiz kontsultatua: 2018-06-01 .
  8.   «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-06-01 .
  9.   «Urolaldekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-05-30 .
  10.   «Azpeitia - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-05-30 .
  11. Euskararen Datu Basea

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Azpeitia  
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa