Ireki menu nagusia

Larrako Mendiguneko paisaia karstikoa.

Karst, edo paisaia karstikoa, topografia mota bat da, arroka disolbagarriz (kareharriz, dolomitaz edo igeltsuz) osatua dagoena. Ezaugarri nagusia lurpeko ur-sistemak dira, erliebe forma ugari eratzen dituena: dolinak, leizeak, arroilak, ageriko hustubiderik gabeko depresio itxiak (arro endorreikoak), lur azpiko ibaiak, ertz bertikaleko erliebe zutak eta beste ugari. Espeleologiaren ikerketa eremu nagusia da, eta bertan ikertzen diren diziplinei karstaren zientziak esaten zaie.

Eduki-taula

Hitzaren jatorri geografikoaAldatu

Hitza, Karst eskualdetik dator, Italiako ipar-ekialdeko muturrean dagoena. Eskualde hau, Eslovenia eta Kroaziako mendebaldean ere dago. Eskualde hau, kareharriz jositako tokia da eta bertan, asko aurreratu zen karstari dagokionez, (ikus Karst Research Institute Postojnakoa)

Higadura karstikoaren prozesuaAldatu

Uretan disolbatutako gatzak, baldintza zehatz batzuetan, berriz kristalizatu daitezke. Adibide bezala, leizezulo baten sabaitik tantak erortzen hasten badira, estalaktitak eta estalagmitak sortzen dira, edo, barrunbe baten barnean geratzen badira, geodak sor daitezke.

Beste forma karstiko asko ere badago, lurrazalean edo lurrazpiko barrunbetan sortzen diren arabera. Lehenengo kasuan, exokarstikoak deitzen dira eta, bigarrenean, endokarstikoak.

Eremu exokarstikoetan ur-xurgatze formak sortzen direla kontsideratzen da, eta eremu endokarstikoan, ur-zirkulazio formak:

  • Eremu endokarstikoan:

Konduktu freatikoak, tamaina ertain edo handiko lurpeko konduktuak, horizontalki garatzen dira. Urak sekzio osoa betetzen duelarik presio-tutu deitzen dira.

Alde freatikoan ur igorpen formak ere aurkitu ditzakegu:

Euskal HerriaAldatu

Nafarroan ipar-mendebaldean Larrako Mendigunea karst eremua topa dezakegu, eta probintzia hori eta Gipuzkoaren artean Aralar mendilerroa ere.

Kareharrizko mendilerroakAldatu

Kareharria disolbatu egiten da, neurri batean euriaren eraginez, eta paisaia bereziak eratzen ditu. Horrez gain, haitzuloak edo leizeak sortzen dira harriaren barnean osatzen diren zuloetan.

Kareharrizko mendilerroetan osatzen diren erliebe mota garrantzitsu hauek 1.300 m-tik gorako gailurrak dituzte Euskal Herrian

Iberiar penintsulaAldatu

Espainian, erliebe mota hau, oso ugaria da kareharrizko Espainia delakoan.

Iberiar penintsulako paisaia karstikoen adibide batzuk honako hauek dira: Torcal de Antequera (Malagako probintzia), Monasterio de piedra (Zaragozako probintzian edota Cuencako probintziako Hiri Sorgindua).

Igeltsu gaineko moldatu karstikoak, Ebroren Haranean daude, Sorbasen (Almeriako probintzian, edo baita Mundo Ibaia eta Osinaren Kalareen Natura Parkean ere, azken hau, Albaceteko probintzian.

EuropaAldatu

Europan Italiaren ipar-mendebaldean, Eslovenia edota Kroazian karst eremuak topa daitezke. Irlandako mendebaldean The Burren eremu ospetsua kokatzen da.

ErreferentziakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Karst