Ireki menu nagusia

Luzaide[2] Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Nafarroa Beherearekiko mugakidea. Zangozako merindadearen ipar-mendebaldeko muturrean dago, Nafarroako hiriburu Iruñetik 65 kilometrora. 380 biztanle zituen 2014. urtean.

Luzaide
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Valcarlos.jpg

Luzaideko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Zangozako merindadea
Eskualdea Auñamendiko eskualdea
Izen ofiziala Escudo de Baztan.svg Luzaide / Valcarlos1
Alkatea Fernando Alzón Aldabe
(Luzaidegatik)
Posta kodea 31.660
INE kodea 31248
Herritarra luzaidar
Kokapena
Koordenatuak 43° 05′ 35″ N, 1° 18′ 04″ W / 43.093055555556°N,1.3011111111111°W / 43.093055555556; -1.3011111111111Koordenatuak: 43° 05′ 35″ N, 1° 18′ 04″ W / 43.093055555556°N,1.3011111111111°W / 43.093055555556; -1.3011111111111
Luzaide hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Luzaide
Luzaide
Luzaide (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 44,82 km2
Garaiera 365 metro
Distantzia 64 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 380 biztanle
% 57,29 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 42,71
Dentsitatea 8,48 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Red Arrow Down.svg -% 15,4
Zahartze tasa[1] % 23,08
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 13,16
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 75,51 (2011)
Genero desoreka[1] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 2,16 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 65,52 (2010)
Euskararen erabilera % 34,4 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.luzaide-valcarlos.net/hasiera.php www.luzaide-valcarlos.net
Oharrak 1- Euskaltzaindiaren onomastika datutegia.

Eduki-taula

GeografiaAldatu

Ingurune naturala eta klimaAldatu

Luzaiden, itsas mailatik 320 metro gorago, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.[3]

Udalerri mugakideakAldatu

Mugakide ditu mendebaldean Banka, iparraldean Lasa (Baigorri), ekialdean Arnegi (Donibane Garazi) eta hegoaldean Orreaga. Azken horrekin Ibañeta mendateak lotzen du.

AuzoakAldatu

Udalerriak zazpi auzo ditu:

EkonomiaAldatu

Abeltzaintza, nekazaritza (zuhainak) eta basogintza (pagoa). Zurgintza, eraikuntza eta zerbitzuak (turismoaren inguruan sorturiko merkataritza eta ostalaritza).

HistoriaAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Sorginkeria Luzaiden»

DemografiaAldatu

Luzaideko biztanleria
 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 75 etorkin bizi ziren herrian, biztanleen % 17,81 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren gainetik).

PolitikaAldatu

Udal hauteskundeakAldatu

 
Luzaideko udaletxea
 
Herrigunea

2007tik Luzaideko alkatea Luzaidegatik taldeko Fernando Alzón Aldabe da. Urte horretan Udaletxeko zazpi zinegotzietatik bost lortu zituen, gehiengo osoa. Baliogabeko botoak hamabost izan ziren (emandako guztien %5,17) eta boto zuriak bost (%1,82). Abstentzioa %21,20koa izan zen.

Luzaideko Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Luzaidegatik 179 5
Nafarroa Bai 91 2

2011ko udal hauteskundeetan Luzaidegatik izan zen aurkeztutako zerrenda bakarra; 160 boto eta 7 zinegotziak. Alkatetza berriro Alzónen eskuetan geratu zen[4].

UdaletxeaAldatu

  • HELBIDEA: Elizalde kalea, z/g

Alkateen zerrendaAldatu

2003-2007 Juanjo Camino Camino Aralar
2007-2011 Fernando Alzón Aldabe Luzaidegatik
2011-2015 Fernando Alzón Aldabe Luzaidegatik

AzpiegiturakAldatu

La Estellesa autobus konpainiak Luzaide Iruñearekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

KulturaAldatu

EuskaraAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Nafar-lapurtera»

Gaur egun luzaidarren % 65 dira euskaldunak dira, eta Koldo Zuazok bertako hizkera nafar-lapurteraren sortaldeko euskaran sailkatzen du, bertzeak bertze Baigorri eta Donibane Garaziko aldaerekin lotuta.

 
Luzaideko bolantak dantzan.

BolantakAldatu

Luzaideko folklorearen ikur nagusia bolantak dira, ikusgarri eta dotore jantzitako dantzariak alegia, Pazko Igandean agerraldia egiten dutenak. Festa honen jatorria inauterietatik dator, eta egindako dantzek "bolant-iantzak" izena hartzen dute, jauziak, kalapita-iantzak eta makilarienak barne.

Pertsonaia artean ziratepekoak, gorriak, zapuriak, makilariak eta bolantak eurak dira, eta hauen guzien atzetik "atxo ta tupinak" joaten dira.

Jantziei dagokienez, txapel gorria, espartinak, atorra zuria eta kotoizko prakak, urrezko eskubandak, kaskabiloak eta zinta hori eta gorriak eramaten dituzte bolantek.

Ondasun nabarmenakAldatu

Santiago Apostoluaren parrokia, antzinako eliza baten hondarren gainean eraiki zen, herriko etxe gehienak bezala. Izan ere, Konbentzio Gerran, 1793an, frantsesek herriari su eman zioten. Gaur egungo eliza modernoaren portikodun fatxada hiru arkuz osaturik dago. Oinarri karratukoa da eta piramide itxurako estaldura dauka.

Elizaren barruan, estilo pizkundetarreko zilarrezko XVI. mendeko gurutzea dago.

Luzaidar ospetsuakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

BibliografiaAldatu

Kanpo loturakAldatu