Luzaide

Nafarroa Garaiko udalerria

Luzaide[2] ([lus̻aiðe]) Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Nafarroa Beherearekiko mugakidea. Zangozako merindadearen ipar-mendebaldeko muturrean dago, Nafarroako hiriburu Iruñetik 65 kilometrora. 380 biztanle zituen 2014. urtean.

Luzaide
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Valcarlos.jpg
Flag of None.svg
Bandera

Luzaideko armarria
Armarria


Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
MerindadeaZangozako merindadea
EskualdeaAuñamendiko eskualdea
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
Izen ofizialaEscudo de Baztan.svg Luzaide / Valcarlos1
AlkateaFernando Alzón Aldabe
(Luzaidegatik)
Posta kodea31.660
INE kodea31248
Herritarraluzaidar
Geografia
Koordenatuak43°05′35″N 1°18′04″W / 43.093055555556°N 1.3011111111111°W / 43.093055555556; -1.301111111111143°05′35″N 1°18′04″W / 43.093055555556°N 1.3011111111111°W / 43.093055555556; -1.3011111111111
Azalera44,82 km²
Garaiera365 metro
Distantzia64 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria323 (2020: Red Arrow Down.svg −6)
Dentsitatea8,48 biztanle/km²
Zahartzea[1]% 23,08
Ugalkortasuna[1]‰ 13,16
Ekonomia
Jarduera[1]% 75,51 (2011)
Desberdintasuna[1]% 0 (2011)
Langabezia[1]% 2,16 (2013)
Euskara
Euskaldunak% 65,52 (2010)
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.luzaide-valcarlos.net/hasiera.php www.luzaide-valcarlos.net
Oharrak1- Euskaltzaindiaren onomastika datutegia.

GeografiaAldatu

Ingurune naturala eta klimaAldatu

Luzaiden, itsas mailatik 320 metro gorago, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.[3]

Udalerri mugakideakAldatu

Mugakide ditu mendebaldean Banka, iparraldean Lasa (Baigorri), ekialdean Arnegi (Donibane Garazi) eta hegoaldean Orreaga. Azken horrekin Ibañeta mendateak lotzen du.

AuzoakAldatu

Udalerriak zazpi auzo ditu:

EkonomiaAldatu

Abeltzaintza, nekazaritza (zuhainak) eta basogintza (pagoa). Zurgintza, eraikuntza eta zerbitzuak (turismoaren inguruan sorturiko merkataritza eta ostalaritza).

HistoriaAldatu

Gehiago jakiteko, irakurri: «Sorginkeria Luzaiden»

1406an, Karlos III.a erregearen ediktu baten bidez, Bortuz Bestaldeko Lurraldetik banandu zen, eta Zangozako Merindadearekin bat egin.[4]

DemografiaAldatu

Luzaideko biztanleria

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 75 etorkin bizi ziren herrian, biztanleen % 17,81 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren gainetik).

PolitikaAldatu

Udal hauteskundeakAldatu

 
Luzaideko udaletxea
 
Herrigunea

2007tik Luzaideko alkatea Luzaidegatik taldeko Fernando Alzón Aldabe da. Urte horretan Udaletxeko zazpi zinegotzietatik bost lortu zituen, gehiengo osoa. Baliogabeko botoak hamabost izan ziren (emandako guztien %5,17) eta boto zuriak bost (%1,82). Abstentzioa %21,20koa izan zen.

Luzaideko Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Luzaidegatik 179 5
Nafarroa Bai 91 2

2011ko udal hauteskundeetan Luzaidegatik izan zen aurkeztutako zerrenda bakarra; 160 boto eta 7 zinegotziak. Alkatetza berriro Alzónen eskuetan geratu zen[5].

UdaletxeaAldatu

  • HELBIDEA: Elizalde kalea, z/g

Alkateen zerrendaAldatu

2003-2007 Juanjo Camino Camino Aralar
2007-2011 Fernando Alzón Aldabe Luzaidegatik
2011-2015 Fernando Alzón Aldabe Luzaidegatik

AzpiegiturakAldatu

La Estellesa autobus konpainiak Luzaide Iruñearekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

KulturaAldatu

EuskaraAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Nafar-lapurtera»

Gaur egun luzaidarren % 65 dira euskaldunak dira, eta Koldo Zuazok bertako hizkera nafar-lapurteraren sortaldeko euskaran sailkatzen du, bertzeak bertze Baigorri eta Donibane Garaziko aldaerekin lotuta.

 
Luzaideko bolantak dantzan.

BolantakAldatu

Luzaideko folklorearen ikur nagusia bolantak dira, ikusgarri eta dotore jantzitako dantzariak alegia, Pazko Igandean agerraldia egiten dutenak. Festa honen jatorria inauterietatik dator, eta egindako dantzek "bolant-iantzak" izena hartzen dute, jauziak, kalapita-iantzak eta makilarienak barne.

Pertsonaia artean ziratepekoak, gorriak, zapuriak, makilariak eta bolantak eurak dira, eta hauen guzien atzetik "atxo ta tupinak" joaten dira.

Jantziei dagokienez, txapel gorria, espartinak, atorra zuria eta kotoizko prakak, urrezko eskubandak, kaskabiloak eta zinta hori eta gorriak eramaten dituzte bolantek.

Ondasun nabarmenakAldatu

Santiago Apostoluaren parrokia, antzinako eliza baten hondarren gainean eraiki zen, herriko etxe gehienak bezala. Izan ere, Konbentzio Gerran, 1793an, frantsesek herriari su eman zioten. Gaur egungo eliza modernoaren portikodun fatxada hiru arkuz osaturik dago. Oinarri karratukoa da eta piramide itxurako estaldura dauka.

Elizaren barruan, estilo pizkundetarreko zilarrezko XVI. mendeko gurutzea dago.

Luzaidar ospetsuakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

BibliografiaAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa