Ireki menu nagusia

Orreagako kolegiata, Orreagako Santa Maria Errege Kolegiata, Orreagako monasterioa edo Andre Mariarena Orreagako erdigune nagusia da, Done Jakue bidean dagoen geldigune historiko garrantzitsua.

Orreagako kolegiata
World Heritage Logo global.svg UNESCOren gizateriaren ondarea
Kultura ondasuna
Nafar bidea Nafar bidea
2012 Roncesvalles 01 Iglesia.JPG
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Nafarroa
Herria Orreaga
Koordenatuak 43° 00′ 35″ N, 1° 19′ 12″ W / 43.0097°N,1.32004°W / 43.0097; -1.32004Koordenatuak: 43° 00′ 35″ N, 1° 19′ 12″ W / 43.0097°N,1.32004°W / 43.0097; -1.32004
Historia eta erabilera
Izenaren jatorria Maria
Arkitektura
Estiloa arkitektura gotikoa
Gizateriaren ondarea
Erreferentzia 669-154
Eskualdea[I] Europa eta Ipar Amerika
Izen-ematea bilkura)
BIC RI-53-0000446
154
  1. UNESCOk egindako sailkapenaren arabera

XIII. mendean eraikia lehen aldiz, historian zehar hainbat atal gehitu izan diote. Gaur egun hiru gune nagusitan banatzen da, sarrerako zabalgunetik hasita.

HistoriaAldatu

Ibañetako igarobidea Iberiar Penintsula eta Europaren arteko ibilbide natural bat da. Bertatik igaro ziren zelta, erromatar, bisigodo eta karolingiarrak, adibidez. Donejakue bidearen sorrera eta garapenarekin, puntu garrantzitsua izan zen Orreaga, behin Pirinioak jaitsita[1].

Orreagako kolegiataren sorrerari buruzko datu guztiak eztabaidagarriak dira, ondoren eraldatu diren aktak daudelako. Bertsio ezagunaren arabera 1127an Alfontso I.a Nafarroakoak instituzio ospitalario bat eratu zuen Donejakue Bidean, iparraldetik zetozen erromesak lagundu asmoz[2]. Antso Larrosa Iruñeko apezpikuari eskatu zion eraikina sortzea. Beste iturri batzuen arabera, 1090ean bazegoen bertan komunitate erlijiosio bat[3]. Dena delakoarekin, badakigu 1199an Martin Guerra izeneko priore bat zegoela bertan. 1203an Inozentzio III.ak bi bulda eman zizkion kolegiatari. Eskatzaileak fratribus ecclesie Sáncte Marie case Dei Rochideuallis... canónica uita professis gisa agertzen dira[2]. Lehenengoan, Inozentzio II.ak 1137an esandakoa errepikatzen du[1]

Gartzea IV.a Remiritz Berrezarlearen eskariz, bidaiariak jasotzeko gune garrantzitsu bilakatu zuen. Hurrengo mendeak Antso VII.a Nafarroakoak lekua eraldatu zuen, Andre Mariaren Eliza sortuz. 1212an bertan utzi zituen Antso VII.ak Navas de Tolosako guduaren ostean, ustez Muhammad an-Nasir erregeari kendutako kateak. 1215 eta 1221 artean eraiki zen gaur egun dagoen eliza, nahiz eta ez dagoen dokumentu zehatzik datarekin.

XIII. mende osoan zehar hainbat gatazka izan ziren Orreagako kolegiatan priorearen aukerakeren eta botere banaketaren inguruan.[1] XIII. eta XVI. mendeen artean instituzio boteretsua izan zen Orreagako kolegiata, eta ikerlariak bidaltzen zituen Boloniako Unibertsitatean ikastera[4].

1445, 1468 eta 1626an hainbat uste izan zituen Kolegiatak. XVII. mendearen hasieran egoera oso txarrean zegoen, eta berreraikuntza prozesua hasi zen, batez ere eliza eta klaustroarena. Barnealde gotikoa ezkutatu eta itxura barrokoa eman zitzaion.

EraikinaAldatu

Lehen guneaAldatu

Priore etxea, museoa eta liburutegia ditugu.

Bigarren guneaAldatu

Klaustroa eta Andre Mariaren Eliza gotikoa ditugu bertan. Parisko Notre-Dame katedralaren estiloan eginikoa da, baina eskala txikiagoan. 1209an hasi zen eraikitzen.

Bestela, hainbat solairutan zabalduta daude "benefiziodunen etxeak" direnak.

Hirugarren guneaAldatu

Hemen XIX. mendean egindako ospitalea dago, gaur egun aterpetxea dena.

ElizaAldatu

Agirietan azal­tzen denez, An­tso Azkarrari esker egina izan zen eliza eta hiru habeartetakoa da. Erdikoa albokoen gainetik igo­tzen da eta burual­de pentagonala­ du eta leihate galantak horma nagusietan. Ez da oso handia; 25 m ditu luzean eta 18 m zabalean eta 15 m garaieran. Bost tartetako habearteak, txandaka diametro desberdineko zutabeez bereiziak daude (0,94 m eta 0,72 m); berauek, kapitelak bitarteko, sei zatiko gangetako nerbioak zutitzen dituzte, hormetan ezarritako zutabe­txoen bidez. Harriz­koak diruditen gangak, itxuraz atal­ak diruditen arren, adreiluz­koak dira.

Torres Balbásen iri­tzian, jabego frantsesen eraikin gotikoetan –Paris al­dekoetan, batez ere– jakituna zen ar­kitek­toa fran­tses bat izango zen egilea dirudienez, zeren eta Orreagako elizak jarrai­tzen ditu XIII. mendearen hasierako katedralen ereduak, hala nola, Sens, Noyon, Senlis, Bourges eta Pariskoak. Horien antzera, tarte bakoi­tzak lau ar­kuko triforio lerden bat du, eta bere gainean arrosa-leiho zabalak ireki­tzen dira; Jouy‑le‑Moustier-en eta Marey‑Marly‑en gerta­tzen den bezala. Parisko katedralean bezala, honen euskarriak zutabe zilindrikoak dira. Nafarroan, lehenengo al­diz ikusiko dugu gangen zama kanpora bota­tzen duten arbotanteak dituen eliza.

Orreagako ereduaAldatu

Gogoan hartzekoa da Orreagak duela Penin­tsulan ikusi zen lehen fran­tses gotikoa, eta Leon, Burgos eta Toledoko katedralik bikainenak ondorengo estiloari dagoz­kionak direla, “gotiko dirdira­tsu” deritzonari, alegia.

Orreagako eliza “eskola egina”[5] izango zen, Zangozako Santiagon imitazio bat aur­ki­tzen baita. Eliza horren barrual­de erromanikoa al­datu egin zen, al­de ba­tzuetan zir­kulu-formako ebakidura duten oinarriak ezarriz, haien gainean gangen nerbioak, angeluzuzenez­ko tarteak –sei zatitakoak, Orreagan bezala– jaso­tzeko biz­karra finkaturiko zutabeak zutitzen direla. Horien baoetan, idi-begiak aur­ki­tzen ditugu, baita mainel eta trazeria xumez­ko beste ba­tzuk ere.

IruditegiaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b c (Gaztelaniaz) Vaquero, Eloísa Ramírez (1993) «La comunidad regular de Santa María de Roncesvalles (siglos XII-XIX)» Príncipe de Viana (199) ISSN 0032-8472 . Noiz kontsultatua: 2017-09-05.
  2. a b Funtsak: Colección diplomática de Santa María de Roncesvalles (1127-1300) . Noiz kontsultatua: 2017-09-05.
  3. Torres Balbás, Leopoldo. "La iglesia de la hospedería de Roncesvalles." Príncipe de Viana XX (1945): 371-403.
  4. Tamburri Bariáin,, Pascual (1997) «Presencia institucional de Roncesvalles en Bolonia» Hispania Sacra : revista de historia eclesiástica Madrid (49): 363-408 . Noiz kontsultatua: 2017-09-05.
  5. A. M. N. IV. libk. 107. or.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo loturakAldatu