Zirauki

Nafarroa Garaiko udalerria

Zirauki[3][a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Lizarrako merindadean eta Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 29,1 kilometrora. Altuera 343 eta 880 metro artekoa da, eta 41,47 km²-ko azalera hartzen du. 2021 urtean 488 biztanle zituen.

Zirauki
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Zirauki Bideatik - Cirauqui desde El Camino.jpg
Zirauki eta larreak Donejakue bidetik
Zirauki bandera
Bandera

Zirauki armarria
Armarria


Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
MerindadeaEscudo de Estella.svg Lizarra
EskualdeaIzarbeibar-Novenera
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
BarrutiaLizarra
Izen ofizialaZiraukiko bandera.svg Cirauqui / Zirauki
Alkatea
(2019-2023)
Julio Laita Zabalza
(Asanbleario Independentea)
Posta kodea31131
INE kodea31074
Herritarraziraukiar
Geografia
Koordenatuak42°39′34″N 1°53′55″W / 42.65931578°N 1.89873129°W / 42.65931578; -1.8987312942°39′34″N 1°53′55″W / 42.65931578°N 1.89873129°W / 42.65931578; -1.89873129
Azalera41,47 km²
Garaiera343-880 metro
Distantzia29,1 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria488 (2021: Green Arrow Up.svg 8)
alt_left 233 (%47.7)254 (%52) alt_right
Dentsitatea11,77 biztanle/km²
Zahartzea[1]% 20,94
Ugalkortasuna[1]‰ 62,5
Ekonomia
Jarduera[1]% 77,42 (2011)
Desberdintasuna[1]% 0 (2011)
Langabezia[1]% 8,39 (2013)
Euskara
Eremuaeremu mistoa
Euskaldunak[1][2]% 11,90 (2018: Green Arrow Up.svg %4,02)
Datu gehigarriak
Sorrera1842 (independentzia)
Webguneawww.zirauki.eus

Zirauki leku enblematikoa da Donejakue bidean. Mañeruibarreko mendebaldea menderatzen duen muino baten gainean kokatua, bere udalerrian zubi eta galtzada erromatar baten aztarnak daude, Andeloseko hiribilduko erromatarrek eraikitako sistema hidrauliko konplexuaren zati den presaz gain, egungo Mendigorrian dagoena. Hiriguneak Erdi Aroko egitura du, karrika estu eta aldapatsuekin, pasabide eta guzti. Azken urteotan, garrantzia hartzen joan da Mañeru ibarreko hiriburu historikoaren aurrean, eta Mañeruibarraren de facto buru bihurtu da.

Bertako biztanleak ziraukiarrak dira.


Donibanetik Muszla Jakuba.svg  Donejakue bidea
Nafar bidea
Donejakuera
Mañeru
(2,6 km)
 Font Awesome 5 solid chevron-left.svg  Zirauki  Font Awesome 5 solid chevron-right.svg  Lorka
(5,1 km)


IzenaAldatu

Zirauki toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]

  • Ciroquin (1035)
  • Cirauqui (1264)
  • Çirauqui (1315)
  • Çirauqui (1350)
  • Cirauqui (1366)
  • Cirauqui (1534)
  • Cirauqui (1802)
  • Zirauki (1925)
  • Zirauki (1974)
  • Zirauki (1995)

EtimologiaAldatu

Zirauki zalantzazko esanahia duen izena da. Mikel Belaskok dioen bezala, Koldo Mitxelenak "ziraun" (anguis fragilis) hitzarekin lotu du izena, autore batzuek "sugegorri" hitzarekin erabiltzen dutena. Hala ere, Julio Caro Barojak "Ciroqui" jatorrizko hipotetiko bati buruz diptongazioa baino lehen egindako iruzkina ez da egokia.

EzaugarriakAldatu

ArmarriaAldatu

Ziraukiko armarriak honako blasoi hau du:[5]

« Armarri kuartelatua: lehen eta laugarren hondo urdin batez eta aurrean bi ilargierdi artekatuz osatua dago; bigarren eta laugarren hondo gorri batez eta aurrean bi urrezko txeuroiz, urrezko hiru bihotzekin, haien artean. Punta, hondo zuri batez eta arkume batez osatuta dago. »

BanderaAldatu

Ziraukiko banderak Ziraukiko armarria dauka hondo urdin baten gainean.

GeografiaAldatu

Zirauki Mañeruibarreko herri bat da, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

MugakideakAldatu

Inguru naturala eta kokapenaAldatu

Herria, Nafarroa erdialdean kokatzen da, Lizarrako merindadearen ekialdeko muturrean. A-12 autobian eta NA-1110 errepidean kokatzen da Gares-Lizarra norabidean, Garestik zazpi kilometrora.

Udalerrian Abian, Anitz, Urbe eta Ugao herri hustuak daude.

Klima eta landarediaAldatu

Ziraukiko klima mediterraneoa da oro har, nahiz eta udalerriaren iparraldean klima azpimediterranoaren ezaugarri batzuk ere badituen. Urteko batez besteko tenperaturak aldakorrak dira kokagunearen arabera, baina 12 eta 14 gradu artekoak izaten dira. Prezipitazioak 400 eta 500 mm ingurukoak izaten dira herrigunean, eta 800 mm edo gehiagokoak Ziraukiko mendiguneetan. Urteroko egun euritsuak 80 izaten dira batez beste.

Iparralde eta mendebaldean, klima azpimediterranoari dagozkion landare eta zuhaitz espezieak aurki daitezke. Jatorrizko landareditik 310 hektarea arte baino ez dira kontserbatzen. Herrigunetik gertu zegoen arte eta haritzez osatutako 145 hektareako basoa, 1940ko hamarkadan desagertu zen. Birlandaturiko pinuek 52 hektarea hartzen zituzten XX. mendearen amaieran.

Estazio meteorologikoaAldatu

Ziraukin ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[6]

      Datu klimatikoak (Gares, 1981-2020)      
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 18.5 24.0 26.5 29.0 36.5 40.0 41.5 43.0 38.0 32.0 27.0 21.0 43.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 9.7 11.6 15.4 17.0 21.8 26.6 29.6 29.6 25.3 19.6 13.3 9.9 19.1
Batez besteko tenperatura (ºC) 5.4 6.4 9.6 11.5 15.6 19.8 22.5 22.6 19.1 14.4 9.0 5.9 13.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 1.1 1.3 3.8 5.9 9.3 13.0 15.5 15.6 12.8 9.1 4.6 1.8 7.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -7.0 -10.0 -8.5 -3.0 -0.5 2.0 7.0 5.0 3.0 -0.5 -6.5 -10.0 -10.0
Batez besteko prezipitazioa (mm) 44.2 38.7 51.6 59.5 53.1 45.6 27.0 26.3 38.6 60.3 55.4 57.2 547.5
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 39.0 29.0 33.6 62.0 42.2 38.5 33.0 85.0 61.5 46.0 59.0 39.0 85.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 11.6 10.3 8.8 11.2 11.1 7.2 5.4 4.9 7.8 10.5 11.5 12.8 113.0
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.3 1.4 0.9 0.2 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.2 1.2 5.1
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7]

HistoriaAldatu

Erromatarren Nafarroako egonaldiak eragin handia izan zuen Ziraukin, eta historialarien ustetan, gaur egungo San Roman baselizaren aurrekariak, erromatarren garaikoak izan daitezke. Galtzada eta zubi baten aztarnak kontserbatzen dira, biak jatorri erromatarrekoak eta Erdi Aroan aldatuak; zubiak jatorrizko trazadurari eusten dio eraikuntzaren behealdean. Toki horretatik dator, halaber, erromatarren garaiko aro botibo bat, Losa jainkoari eskainitako inskripzio batekin.

Erdi AroaAldatu

1045ean, Gartzia IV.a Santxitz Donemiliaga Kukulako monasterioari eman zion hiria eta Ugaoko San Migel monasterioa. Caxal San Juan de la Peñako krobikak dioenaren arabera, Ramiro II.a Aragoiko erregeak Leongo eta Gaztelako Alfontso VII.a enperadoreari mairuen eta Gartzia IV.a Santxitz nafar erregearen aurkako laguntza eskatu zion Caxal mandataria nahita harrapatu zuten Zirauki eta "Ochorem" artean, Garesetik gertu.

Antso VII.a Azkarra nafar erregeak Egidio edo Gil jaunaren, Joan Bidaurre anaiaren, jaso zuen herri hau 1205ean, Genbe eta Argiñanoren truke, Gesalatz ibarrean, erregeak berarentzat eta bere ondorengoentzat eman ziona.

Herri honek Iratxeko eta Irantzuko monasterioek lursailak izan zituzten. 1272an, Joan Sanoitz Monteagudokoa jaunaren zerga edo kanona jaso zuen, Ekoien eta Ziraukin erositako jaraunspen guztia eta mendiaren erdia, Martin Enekoitz Subidakoaren semeena, jauregi eta heredamendu lau bat izan ezik, 50 kahitze gari eta 21 kahitze eta 2 ordio lapurretengatik.

1307an erregeak Ziraukiri agindu zion bere foruak eta ohiturak gordeko zizkiola. Filipe II.a Nafarroakoa erregeak Iruñeko katedralari eman zion 1320an elizaren patronatua. Herri honetako errotak erregeak eman zizkion Martin Semenoitz Beortegiri 1369an. Barnealdeko bideko Donejakuerako erromesak Iruñea-Lizarra ibilbidean igarotzen ziren herri horretatik. Herria igaro ondoren, erreka bat gainditu eta Urbe herri hustura jaisten ziren.

Herria Karlos III.a Nafarroakoak eman zien 1425. urtean bere sasi-alabari, Joana andreari, eta haren senar Luis II.a Beaumontekoa jaunari, Leringo kondea eta Nafarroako Kondestableari. Dohaintza ezkontza zela eta egin zen, eta Ziraukiz gain, Lerin, Eslaba, Zare eta Sesma bertze hiribildu nafar batzuk ere eman zitzaizkien.[8]

Aro ModernoaAldatu

1511n Ziraukik 35 kahitze gari ordaintzen zituen petxako. Hiribildua, beraz, Leringo kondeen ondarea zen. 1634ko exekuzio batean, Kondestableari urtean 492 gari-lapurreta eta 184 garagar-lapurreta ordaintzen zizkiola jasotzen da, baita kuartelen gaineko zergagatik 34 200 mirari eta alkabala bakoitzeko 2160 mirari ere. Gainera, urtean 2310 mirari ordaindu behar zituen Anizko parrokiagatik.[9]

Aro GaraikideaAldatu

1811ko urriaren amaieran, Iberiar Penintsulako gerrapean, Frantzisko Espotz Mina jaunaren gerrillarien dibisioa Ziraukira etorri zen, Zangozatik. Gerrilariek Aragoin preso hartutako preso frantses asko gidatzen zituzten, eta Gipuzkoarantz abiatzen ziren haiek ontziratzera. Espotz Minak, Abbé jenerala, 4000 infante eta 300 zaldiko zutabe batekin, Ziraukin harrapatzen edo Altsasun bidea ixten saiatzen ari zela jakinik, Gregorio Krutxaga jauna bidali zuen, denbora irabazteko asmoz, lehen bi batailoiekin frantziar zutabea igarotzea zailtzeko, eta berak, hirugarren eta laugarren batailoiekin, Bakaikurantz jarraitu zuen. Krutxagak, lehenik, Ziraukin geldiarazi zituen frantsesak, eta, ondoren, Iturgoien eta Errezurantz abiatu zen, non berriro geldiarazi baitzituen. 1811ko urtarrilean,Espotz jaunak, Gregorio Krutxaga jaunaren agindupean, gerrillariak abiatu zituen infanteria-taldea Ziraukitik igaro zen, Zangozatik zetorrena eta Gesalatz ibarrerantz zihoana, non Espotz Minarekin eta partitzeko zalduneriarekin elkartu behar baitziren.

1839ko uztailaren 23an, Lehen Karlistaldiaren azkenetan, Leonek zuzendutako liberalek Zirauki erasotu zuten, baina karlistek eutsi egin zioten. Liberalak datoz hondamendia suntsitzera, bidean aurkitzen duten guztia.

Zirauki hiribildu izan zen, Leringo konderrikoa, harik eta toki-administrazioaren erreforma liberala egin zen arte, XIX. mendearen lehen erdian. Ordura arte, Leringo kondea zen (1802an Albako dukeari zegokion titulua) alkate nagusia izendatzen zuena, eta gazteena ere bai, baina hiribilduak proposatuta. Aipatutako administrazio-erreformarekin udal independente gisa geratu zen. 1850ean bi eskola zituen, bata mutikoena, 100 joaten ziren bertara, eta haien maisuak 2400 erreal eta ehun gari-lapurreta jasotzen zituen urtean; bestea, neskatoena, 99 joaten ziren eta ehun lapurreta eta 400 erreal besterik ez zituzten jasotzen. Bi irin-errota eta beste bi olio-errota zituen.

1855eko maiatzaren 1eko desamortizazioari buruzko legea betez, 1864an herri honetan saldu ziren Leorlatz, Burgario, Iturtxuria, Iturrandotz, Iguste, Ur bealdea, Dehesa, Mondabil, Gabiderio eta Kanpanandia korralizak; 1862an, San Roman kaleko 32. zenbakiko etxea eta ogi-labe egosi bat, Erdi kaleko 28. zenbakian.[10]

Bigarren Karlistaldian, karlistek 1873ko uztailean bereganatu zuten Zirauki. Primo de Rivera jeneralaren bateria liberalek gogor bonbardatu zuten herria San Kristobal baselizatik, 1875eko otsailaren 11n eta hurrengo egunetan. Karlistek posizioa hartu zutenean, bertako jendeak errepresaliak egin zituen presoengan, eta errepresalia horiek Quesadako kontra-erasoaldian izan ziren handik gutxira.

XX. mendearen hasieran, udalerriak eusten zion Ospitale bat zuen, antzina-antzinatik zegoena, eta alkohol-fabrika bat.[11]

DemografiaAldatu

2021 urteko erroldaren arabera 488 biztanle zituen Ziraukik.[12]

1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011 2021
1498 1710 1752 1366 1508 1376 1321 1202 1156 1137 1069 1059 959 635 534 470 456 506 488

EkonomiaAldatu

Jarduera ekonomiko nagusia industria da, biztanleriaren %65ek egiten du lan horretan. Igeltsua ekoizten duen lantegia eta nekazaritzarekin zerikusia duten industria txikiak nagusi dira: ardogintza kooperatiba, barazkien kontserba lantegia, olio enpresa eta okela industria txikia. Biztanleriaren gainontzekoa nekazaritzan aritzen da.

PolitikaAldatu

Ziraukiko udaletxea herrigunean dago, eta idazkaria, era berean, Girgillaoko, Artazuko eta Mañeruko udaletako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Julio Laita Zabalza da, Hautagaitza Asanbleario Independenteko hautagai gisa aurkeztu zena.

HauteskundeakAldatu

Udal hauteskundeakAldatu

Alderdia Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Hautagaitza Asanbleario Independentea - - 3 3 2 5 4 7 5 7 7
Ziraukiko Talde Independentea - 5 4 - 5 2 3 - 2 - -
San Isidro - - - 4 - - - - - - -
Independenteak - 1 - - - - - - - - -
Nafarroako Alderdi Sozialista - 1 - - - - - - - - -

Foru hauteskundeakAldatu

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Euskal Herria Bildu 102 34,93 2
 Navarra Suma 66 22,60 -
 Geroa Bai 58 19,86 18
 Nafarroako Alderdi Sozialista 40 13,70 32
 Ahal Dugu 15 5,14 28
 Izquierda-Ezkerra 7 2,40 4
2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Euskal Herria Bildu 104 34,44 ?
 Nafar Herriaren Batasuna 58 19,21 ?
 Ahal Dugu 43 14,24 ?
 Geroa Bai 43 14,24 ?
 Nafarroako Alderdi Sozialista 19 6,29 ?
 Izquierda-Ezkerra 11 3,64 ?
 Nafarroako Alderdi Popularra 6 1,99 ?
 Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 3 0,99 ?
 Herritarrak - Herritarron Alderdia 3 0,99 ?
 Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia 2 0,66 ?
 Solidaritate eta Autogestio Internazionalista 2 0,66 ?
 Libertate Nafarra 1 0,33 ?
 Equo 1 0,33 ?

UdalaAldatu

Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.

  • HELBIDEA: Konstituzio Plaza, 1

Egungo banaketaAldatu

Ziraukiko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Julio Laita Zabalza da, Hautagaitza Asanbleario Independentea zerrendakoa. Zinegotziak 6 daude:[13]

  • Maria Angeles Rodriguez Bricio (Hautagaitza Asanbleario Independentea)
  • Aritz Apesteguia Esparza (Hautagaitza Asanbleario Independentea)
  • Oihane Delgado Zabala (Hautagaitza Asanbleario Independentea)
  • Edurne Crelgo Hermoso (Hautagaitza Asanbleario Independentea)
  • Jose Joaquin Sierra Hermoso (Hautagaitza Asanbleario Independentea)
  • Ivan Cuellar Urdiain (Hautagaitza Asanbleario Independentea)

AlkateakAldatu

Hauek izan dira Ziraukiko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[14]
? 1979 1983 ?
? 1983 1991 Ziraukiko Talde Independentea
? 1991 1995 San Isidro
? 1995 1999 Ziraukiko Talde Independentea
? 1999 2003 Hautagaitza Asanbleario Independentea
Pedro Apeztegia Arraitza 2003 2007 Hautagaitza Asanbleario Independentea
Victoriano Goldaraz Carmona[15][16] 2007 2019 Hautagaitza Asanbleario Independentea
Julio Laita Zabalza[15][17] 2019 jardunean Hautagaitza Asanbleario Independentea

GarraioaAldatu

La Estellesa autobus konpainiak Aguilar Kodes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka Aguilar Kodesko norantzan eta lau zerbitzu kontrako norabidean. Linearen ibilbidea honakoa da:

Bestalde, konpainia beraren Sartaguda eta Iruñea bitarteko lineak ere geltokia dauka herrian. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

HirigintzaAldatu

Herriak Erdi Aroko trazadura du, eta muino baten hegalean multzo estu bat osatzen du, zeharkako kaleek zeharkatutako eraztun zentrokidetan antolatuta, Erdi Aroan zirkularki lotzen zuten harresi-lerrotik abiatuta. Harlanduxkako eta adreiluzko eraikuntzak dira nagusi, garai askotako hargintzako markoak dituztenak, baina itxura uniformea dutenak.

KulturaAldatu

EuskaraAldatu

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Zirauki ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[18]

Koldo Zuazok, 2010ean, Zirauki ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[19]

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Zirauki eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 7,98k zekien euskaraz, 2010ean % 7,88 eta 2018n % 11,90k.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Zirauki) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.[20]

2009ko urtarriletik, udalerriaren izen ofiziala Cirauqui / Zirauki da.[21]

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

JaiakAldatu

Ziraukik Gurutzearen egunaren inguruan ospatzen ditu jaiak irailaren 14a, meza, bigantxak eta mozorro lehiaketa izaten dira. "Jai txikiak" bertzalde maiatzaren 1ean ospatzen dira, San Kristobalgo erromeriarekin batera. Santuaren irudia izen bereko parrokiatik atera eta herriko baselizaraino joaten dira ziraukiarrak.

Anizko Andre Mariaren baselizarako erromeria abuztuaren 15ean izaten da eta San Romanen omenezko jaiak azaroaren 18aren inguruan. Ospakizuneko ekitaldi nagusia meza ostean izaten da, parrokiatik gaztainak jaurtitzen direlarik. Egunaren amaieran, sua pizten da. Gaztaina jaurtiketa eta suaren piztea, egun batzuk beranduago errepikatzen da, zehazki azaroaren 25ean, Santa Katalinaren omenezko jaietan.

Lizarrako merindadeko herri askok bezala, Ziraukik San Isidro eguna ospatzen du, nekazarien patroia. Egun horretan 30 minutu irauten duen prozesioa antolatzen da, parrokiatik Ziraukiko zelaietara. Bertan herriko abadeak, zelaiak bedeinkatu ostean, herrigunera itzultzen dira ziraukiarrak. Horrez gain, San Blas eta San Gregorio. Inauterietan, herritarrak kalera irten eta Santa Agataren omenezko euskal abestiak kantatzen dituzte.

Ondasun nabarmenakAldatu

Ikus zerrenda: «Ziraukiko kultura ondasunak»

Ziraukiar ospetsuakAldatu

IrudiakAldatu

OharrakAldatu

  1. /s̻iɾáuki/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza bigarren silaban

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e f Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. Nafarroako Gobernua. (2018). Nafarroako Datu Soziolinguistikoak. Euskarabidea, 50-55 or..
  3. Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
  4. «Zirauki - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
  5. Otazu Ripa, Jesús Lorenzo. (D.L. 1990). Heraldica municipal, merindad de Estella. Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0040-3. PMC 932583344. (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
  6. Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Gares» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
  7. Garesko estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
  8. Nafarroako Entziklopedia Handia | ZIRAUKI. (Noiz kontsultatua: 2022-08-10).
  9. Florencio., Idoate,. (1979). Rincones de la historia de Navarra. Editorial Aramburu ISBN 84-85000-04-8. PMC 7960252. (Noiz kontsultatua: 2022-08-10).
  10. Rafael., Gómez Chaparro,. (1967). La Desamortización civil en Navarra. Universidad de Navarra PMC 802017897. (Noiz kontsultatua: 2022-08-10).
  11. (Gaztelaniaz) «ZIRAUKI - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-08-10).
  12. «Zirauki» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
  13. «UDALA» Ziraukiko Udala (Noiz kontsultatua: 2022-08-08).
  14. (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).
  15. a b (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-05-02).
  16. (Gaztelaniaz) «NUESTROS ALCALDES – Victoriano Goldáraz – Cirauqui – “Valoraremos si construir o dar uso municipal a la cooperativa”» Revista Calle Mayor 2016-07-08 (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).
  17. (Gaztelaniaz) «Ziraukiko Udala» Ziraukiko Udala (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).
  18. Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  19. Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
  20. Euskarakultur.com webguneko albistea.
  21. Nafarroako gobernuak 2009ko Urtarrilaren 19an kaleratutako dekretua.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu