Aguilar Kodes

Nafarroa Garaiko udalerria

Aguilar Kodes[1] Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Lizarrako merindadekoa. 94 biztanle zituen 2014. urteko erroldan.

Aguilar Kodes
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Aguilar de Codés. Navarra. Spanien.jpg
Aguilar Kodesen ikuspegi orokorra.

Aguilar Kodesko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Lizarrako merindadea
Eskualdea Vianaldea
Izen ofiziala Escudo de Aguilar de Codes.svg Aguilar de Codés
Alkatea Amparo Labeaga Díaz de Zerio (AIAC, indep.)
Posta kodea 31xxx
INE kodea 31008
Herritarra aguilartar[1]
Kokapena
Koordenatuak 42° 36′ 46″ N, 2° 23′ 21″ W / 42.6128°N,2.3892°W / 42.6128; -2.3892Koordenatuak: 42° 36′ 46″ N, 2° 23′ 21″ W / 42.6128°N,2.3892°W / 42.6128; -2.3892
Azalera 18,6 km2
Garaiera 731 metro
Distantzia 84,5 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 94 biztanle
Dentsitatea 5,05 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[2]
Red Arrow Down.svg -% 9,09
Zahartze tasa[2] % 44
Ugalkortasun tasa[2] ‰ 153,85
Ekonomia
Jarduera tasa[2] % 0 (2011)
Genero desoreka[2] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[2] % 7,55 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 1,83 (2010)
Euskararen erabilera % 0,0 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.aguilardecodes.es/

IzenaAldatu

Euskaltzaindiaren 1979ko Euskal Herriko udalen izendegia bi forma eman zituen herriarentzat, Agilar eta Arranotegi: bata, grafia euskaratua; eta bestea, asmakuntza.[3] Hala ere, Nafarroa Garaiko herrien izenak arautu dituen Euskaltzaindiaren 155. arauak Aguilar Kodes finkatu zuen euskara baturako araututako izentzat, 2008an.[4]

GeografiaAldatu

Aguilar Kodes Lizarrako merindadearen mendebaldeko muturrean dago, Arabarekiko mugan.

 
Aguilar Kodesen ikuspegia

Herrigunearen kanpoaldean, Viana eta Kanpezu batzen dituen errepidetik gertu, eta itsasoaren mailatik 736 metrora, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak jarritako meteorologia estazioa dago.[5]

Udalerri mugakideakAldatu

Aguilar Kodesek mugakide ditu Cabredo eta Genevilla eta Arabako Santikurutze Kanpezu, iparraldean; Azuelo, ekialdean; Aras, Viana eta Arabako Oion, hegoaldean; eta Lapoblación eta Marañón, mendebaldean.

AuzoakAldatu

Herriak auzo hauek ditu: Kale Nagusia, Solana, Auzo Berria, Etxe Merkeak eta Gurutzeko kalea

HistoriaAldatu

Lehen Karlistaldian hainbat borroka izan ziren herriaren inguruetan, eta Tomas Zumalakarregik zuzendutako gizonek herrian hartu behar izan zuten babesa behin baino gehiagotan.

EkonomiaAldatu

Parke eolikoaAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Nafarroako parke eolikoak»

Aguilar Kodes eta Azuelo udalerrien artean, Las Llanas de Codés izeneko gunean, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak eraikitako bi parke eoliko daude, Codés Aguilar eta Codés Azuelo izenekoak. Lehenak 50,00 megawatteko potentzia dauka; eta bigarrenak, 43,20 megawattekoa. Parkeen jabea Acciona Energia da gaur egun.

DemografiaAldatu

Aguilar Kodesko biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko hiru etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %2,73 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

PolitikaAldatu

UdaletxeaAldatu

  • HELBIDEA: Herriko Plaza, z. g.

AlkateakAldatu

Hauek izan dira Aguilar Kodesko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia
1979 1983 Independenteak[6]
1983 1987 AP/PDP/UL[6]
1987 1991 PSN[6]
1991 1995 Kudeaketa batzordea[6]
1995 1999 Kudeaketa batzordea[6]
1999 2003
2003 2007 UPN[6]
Amparo Labeaga Diaz de Cerio 2007 2011 Agrupacion Independiente Aguilar de Codes[6]
Amparo Labeaga Diaz de Cerio 2011 2015 Agrupacion Independiente Aguilar de Codes[6]
Carlos Diaz de Cerio Perez[6] 2015 2019 Independenteak
Jesus Angel Amescua Martinez de Rituerto[6] 2019 Jardunean Agrupacion Independiente Aguilar de Codes[7]

AzpiegiturakAldatu

GarraioakAldatu

La Estellesa autobus konpainiak Aguilar Kodes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu ditu Aguilar Kodesko noranzkoan, eta lau zerbitzu kontrako noranzkoan. Linearen ibilbidea honako hau da:

ZerbitzuakAldatu

Aguilar Kodes Kodes Mendizerrako Zerbitzuen Mankomunitateko kidea da. Erakundearen egoitza nagusia Aguilar Kodesen bertan dago, Plaza Nagusian.

EuskaraAldatu

Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Aguilar Kodes eremu ez-euskaldunean dago. Hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, herritarren % 2,04k zekiten euskaraz hitz egiten.

JaiakAldatu

 
Gurutzearen Kofradiaren prozesioa, 1937. urtean. Indalecio Ojangurenen argazkia.

Aguilar Kodesko jaiak Santa Barbararen eta San Kristobalen omenez ospatzen dira. Erromeriak antolatzen dituzte izen bereko baselizetara.

Ondasun nabarmenakAldatu

  • Gurutze Santuaren parrokia
  • San Bartolome baseliza
  • San Kristobal baseliza
  • San Jose baseliza

ErreferentziakAldatu

  1. a b Euskaltzaindia: 155. araua: Nafarroako udal izendegia.
  2. a b c d e f Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  3. Euskal herriko udalen izendegia. Euskaltzaindia D.L. 2011 ISBN 978-84-95438-74-4 PMC 796264874 . Noiz kontsultatua: 2020-05-10.
  4. «Aguilar Kodes» EODA (Euskaltzaindia) . Noiz kontsultatua: 2020-05-10.
  5. Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.
  6. a b c d e f g h i j (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es . Noiz kontsultatua: 2020-04-09.
  7. «LIZARRAKO ESKUALDEKO HAUTESKUNDE BATZORDEA Aurkeztutako hautagai-zerrendak» NAO 78. zenbakia, 2019ko apirilaren 24a, asteazkena . Noiz kontsultatua: 2020-04-30.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa