Ireki menu nagusia

Bergara Gipuzkoako mendebaldeko udalerri bat da, Debagoiena eskualdekoa. 2008an 14.746 biztanle zituen. Udalerriaren zabalera 75,97 km² izanik, Gipuzkoako udalerririk handienetarikoa da. Deba ibaiak zeharkatzen du alderik alde. Auzo ugariz osatua dago (Osintxu, Angiozar, Ubera, Basalgo, Elorregi...), eta, etorkinen etorrerarekin, gero eta herri kosmopolitagoa da.

Bergara
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Bergara view 0001.jpg
Bergarako ikuspegia.

Bergarako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Debagoiena
Izen ofiziala Bergara
Posta kodea 20570 eta 20578 > 20580
INE kodea 20074
Herritarra bergarar[1]
Kokapena
Koordenatuak 43° 07′ 03″ N, 2° 24′ 48″ W / 43.1175442°N,2.4133452°W / 43.1175442; -2.4133452Koordenatuak: 43° 07′ 03″ N, 2° 24′ 48″ W / 43.1175442°N,2.4133452°W / 43.1175442; -2.4133452
Bergara hemen kokatua: Gipuzkoa
Bergara
Bergara
Bergara (Gipuzkoa)
Bergara hemen kokatua: Bergara
Bergara
Bergara (Bergara)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 75,97 km2
Garaiera 111-898 metro
Distantzia 60 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 14.905 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -44)
% 49,76 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 50,24
Dentsitatea 196,2 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[2]
Red Arrow Down.svg -% 1,87
Zahartze tasa[2] % 17,79
Ugalkortasun tasa[2] ‰ 45,85
Ekonomia
Jarduera tasa[2] % 77,55 (2011)
Genero desoreka[2] % 4,33 (2011)
Langabezia erregistratua[2] % 9,47 (2013)
Kultura
Euskaldunak[2] % 65,05 (2010)
Euskararen erabilera[3] % 33,8 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1268. urtea
Webgunea http://www.bergara.net

Bergara historikoki Debagoieneko hiriburutzat hartu izan da, hainbat bideren lotunean baitago: izan ere, kostaldea eta Gaztelako ordokia lotzen duten bideek eta Gipuzkoa barrualdeko bideek egiten dute bat Bergaran. Duen kokaleku estrategikoari esker, herri aberats eta handia izan da. XIX.-XX. mendeetan industria sendoa eratu zen Bergaran, eta gaur egun oihalgintza eta metalurgia industria ugari dago bertan. Bergara fisikaren herri historiko izendatu du Europako Fisika Elkarteak, Elhuyar anaiek wolframa bertan isolatu zutelako lehendabizikoz.[4]

Eduki-taula

IzenaAldatu

Geografia fisikoaAldatu

MugakAldatu

Bergarak 113 mugarri ditu.

AuzoakAldatu

Udalerrian barrena sakabanaturik dauden auzoak hauek dira:

HistoriaAldatu

HistoriaurreaAldatu

Erdi AroaAldatu

  • 1268an sortu zuten herria, Villanueva de Vergara izenarekin.

Aro ModernoaAldatu

XIX. mendeaAldatu

Bergara modernitaterantzAldatu

Gerra Zibila BergaranAldatu

Frankismotik demokraziaraAldatu

EkonomiaAldatu

Udalerriko ekonomi jarduera nagusiak, abeltzaintza (esnea, haragia) eta nekazaritzaren (barazkiak) gainetik, industria (ehungintza, metalurgia, makineria) eta merkataritza dira. Lanean ari diren populazioaren herenak zerbitzu-sektorean dihardu eta ia beste bi herenek industrian.

DemografiaAldatu

Bergarako biztanleria
 

PolitikaAldatu

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Bildu koalizioko Jesus Elortza hautatu zuten alkate, baina 2013ko ekainean dimisioa aurkeztu zuen eta Jaione Isazelaiak (Bilduren zerrendan bigarren joan zenak) hartu zuen kargua.

2015eko hauteskundeen ondoren, berriz, EAJko Juanje Alberdi hautatu zuten alkate.[5]

2015eko udal hauteskundeakAldatu

Bergarako udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24a

2011ko maiatzaren 22a

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
8 / 17
3.195 (% 44,61)
5 / 17
2.108 (% 27,87)
Euskal Herria Bildu*
7 / 17
2.835 (% 39,58)
9 / 17
3.608 (% 47,71)
Irabazi (2015) / Ezker Batua-Berdeak (2011)
1 / 17
670 (% 9,35)
0 / 17
152 (% 2,01)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
1 / 17
379 (% 5,29)
1 / 17
627 (% 8,29)
Aralar**
2 / 17
748 (% 9,89)
*2011ko hauteskundeetan Bildu gisa aurkeztu zen koalizioa.
**Aralar Euskal Herria Bildu koalizioaren barruan aurkeztu zen 2015ean.
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

AzpiegiturakAldatu

JustiziaAldatu

UdalaAldatu

OsasunaAldatu

HezkuntzaAldatu

Gaur egun, adin guztietara bideratutako Hezkuntza eskaintzen da Bergaran. Honako hauek dira herrian dauden ikastetxeak:

KulturaAldatu

EuskaraAldatu

Bergarako Migel Okinaren[6] testigantza, gerra garaian herrian euskarak zuen egoeraren inguruan. Francoren tropek euskarazko liburuak nola erre zituzten kontatzen du pasarte honetan. Euskal Herriko Ahotsak[7][8] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Bergarako euskara[9] mendebaldeko euskararen aldaera bat da, sortaldeko euskaren[10] artean, Debaerdiko euskara[11] da herrian hitz egiten dena. Deba eskualdeko hainbat herrik osatzen dute Debaerdiko hizkera: Bizkaiko Ermua eta Mallabia eta Gipuzkoako Antzuola, Bergara, Eibar, Elgeta eta Soraluze. Hauen artean aipatzekoa da Antzuolan eta Bergaran gainontzekoetan baino handiagoa izan dela euskara giputzaren eragina. Mallabiko hizkerari dagokionez, hauxe izan daiteke besteengandik gehien urruntzen dena. Mallabiak auzo asko ditu eta sakabanatuta, gainera. Hori dela eta, auzo bakoitzak hurbilago duen herriaren eragin nabarmena du (Berriz, Bolibar, Markina...). Debaerdiko hizkeren artean Mallabikoa da besteengandik gehien urruntzen dena, Durangaldeko hizkerekin zubi lana egiten du eta.

Kultura elkarteakAldatu

Musika BergaranAldatu

KirolaAldatu

AtletismoaAldatu

Bergaran atletismoa jaio zen Gipuzkoako Federazio Atletikoa sortu zen urte berean, 1916an. Gipuzkoako Federazio Atletikoa 1916ko martxoaren 11n sortu zen, hainbat elkarteren 9 ordezkari bertan zeudela. Urte horretako ekainerako jada, 17 elkarte ziren: 13 Donostian, 3 Eibarren eta 1 Bergaran. Urte bat lehenago, Donostian antolatutako lasterketa batean, Bergarako "Shooting Bergarés" elkartea agertzen da partaide moduan.

Ez dakigu garai horretan atleta nabarmenik izan ote zen Bergaran, baina badakigu lasterketak antolatu zirela eta horietan lasterketari ospetsuek hartu zutela parte, esaterako Juan Mugertza edo Jose Andia... horrenbestez, pentsa dezakegu lasterketa horiek goi mailakoak izango zirela, nahiz eta gehienak herri mailan egin eta batzuetan apostuen ondorioz.

Bergarako gastronomiaAldatu

Juventudesen garrantziaAldatu

GaztetxeaAldatu

Txapa irratiaAldatu

Jaiak eta ospakizunakAldatu

  • Aratusteak
  • Mendekoste jaiak
  • San Martzialgo erromeria (ekainak 30)
  • San Martin Agirre jaiak (irailak 16)
  • Erramu zapatuko feria
  • Elosuko ganadu feria (urriak 12)
  • San Kristobalak (uztailak 10.)

Ondasun nabarmenakAldatu

Bergarar ospetsuakAldatu

TurismoaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. Euskaltzaindiaren 140. araua
  2. a b c d e f g   Euskal Herriari Begira Udalbiltza .
  3.   «UEMA-Atlasa» Euskararen erabilera (UEMA) .
  4.   Berria.eus «Beste Bergarak» Berria . Noiz kontsultatua: 2018-11-09 .
  5. EAJ-PNVko Juanje Alberdi da Bergarako alkate berria
  6.   «Okina Salsamendi, Migel - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-19 .
  7.   «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-19 .
  8.   «Bergara - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-19 .
  9.   «Bergara - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-19 .
  10.   «Sortaldekoa (M) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-19 .
  11.   «Debaerdikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-19 .
  12. Agarre monumentu-multzoaren izendapena EHAAn

Kanpo loturakAldatu