Ireki menu nagusia

Wikipedia β

Hernani

Gipuzkoako udalerria


Hernani Gipuzkoako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Donostialdea eskualdekoa. Haren barruan dagoen Buruntzaldeko jendetsuena da, 20.013 biztanle baitzituen 2016. urtean. Sagardoaren inguruko jarduerak dira herriko ekonomia jarduera nagusienetarikoak.

Hernani
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Hernani-ISS050-E-51720.jpg
Hernaniko herrigunea Nazioarteko Espazio Estaziotik ikusia.

Hernaniko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Donostialdea (eta honen barruan Buruntzaldea azpieskualdekoa)
Izen ofiziala Hernani
Alkatea Luis Intxauspe Arozamena Euskal Herria Bildu.PNG
Posta kodea 20120
INE kodea 20040
Herritarra hernaniar
Kokapena
Koordenatuak 43° 15′ 58″ N, 1° 58′ 30″ W / 43.2661645°N,1.9749167°W / 43.2661645; -1.9749167Koordenatuak: 43° 15′ 58″ N, 1° 58′ 30″ W / 43.2661645°N,1.9749167°W / 43.2661645; -1.9749167
Hernani hemen kokatua: Gipuzkoa
Hernani
Hernani
Hernani (Gipuzkoa)
Hernani hemen kokatua: Hernani
Hernani
Hernani (Hernani)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 39,81 km2
Garaiera 44 metro
Distantzia 9 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 20.013 biztanle (2016)
(Green Arrow Up.svg 90)
% 48,89 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 51,11
Dentsitatea 502,71 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 3,24
Zahartze tasa[1] % 20,77
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 40,81
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 79,08 (2011)
Genero desoreka[1] % 2,49 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 11,29 (2013)
Kultura
Euskaldunak[1] % 54,3 (2010)
Euskararen erabilera[2] % 22,0 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera XIII. mendea (?). urtea
Webgunea http://www.hernani.eus

Eduki-taula

GeografiaAldatu

Gipuzkoako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Donostiatik bederatzi kilometro hegoaldera kokatua. 39,81 kilometro koadro ditu. Urumea ibaia da herriko ardatz hidrografikoa. Iparretik hegora zeharkatzen du eta horretara isurtzen dituzte urak inguruko beste errekastoek.

Santa Barbara mendiaren magalean dago Hernaniko hirigunea (Kultura Ondasun gisa Monumentu Multzo izendatua), eta handik begiratuta Urumea ibarraren alderdi handi bat ikus daiteke. Menditsua eta malkartsua da, sakonune sublitoral batean kokatua. Inguruko mendietan (Akola, Igorin, Urdaburu, Oindi eta abar) historiaurreko arrasto megalitiko ugari dago: Akolako lepoko trikuharriak, Igoringo lepokoak, Oindi-Mandoegiko jentilbaratzak, Mulisko gainekoak, Etzelakoak eta beste hainbat.

MugakideakAldatu

Mugakide ditu Donostia, Astigarraga, Arano (Nafarroa Garaia), Lasarte-Oria, Urnieta, Elduain eta Errenteria.

AuzoakAldatu

              

HistoriaAldatu

 
San Joan eliza eta Udaletxea Gudarien plazan

Goi Erdi Aroan zehar, gero Gipuzkoa izenaz ezagutuko zen lurraldea bailaraz osatua zegoen. Urumea eta Oria ibaien artean kokatua, Hernani bailara horietariko bat zen. Gaur egungo Donostia, Urnieta, Hernani, Lasarte-Oria, Usurbil eta Orio bere baitan hartzen zituen.

Hernaniko bailararen lehenengo aipamena bi dokumentutan ageri da:

Hiribildu titulua, nahiz eta agiri bidez ezin frogatu, XIII. mendearen erdi aldean eman zitzaiola pentsatzen da, Alfontso X.a Jakituna erregeak hiriak sortzeko ezarri zuen politikaren barruan.

Hernaniri buruz udalaren artxiboan jasota dagoen aipamen historikorik zaharrena XV. mendekoa da. Ordurako hiribildu titulua jasoa zuen, eta Donostiako eta Hernaniko kontzejuek Urumea ibarreko mendien erabilpen, gozamendu eta aprobetxamendurako 1379. urtean izenpetutako adiskidetasun-agiri batean agertzen da.

 
Hernaniko erdigunea.

Ezagutzen diren lehen udal ordenantzak 1542koak dira, 1512an desagertu zirenen kopia. Azken urte horretan napar-frantses armada herrian sartu eta suntsitu egin zuten berriz ere. Lehenagotik ere gertatu ziren horrelako suntsiketak, Erdi Aroan esaterako, ahaide nagusien edo bandoen arteko gerrateetan, eta geroago ere bai, XVII eta XVIII. mendeetan, XIX. mendeko Karlistadetan eta 1936ko Espainiako Gerra Zibilean, azken horretan herria Hernaniko fusilamendu latzen lekuko izan zen.

Hernaniko hirigune historikoa Urumea ibaiaren gaineko muino txiki batean dago. Forma obalatuko gune hori harresiz inguratuta zegoen eta sarbide bat baino gehiago zituen (gaur egun bakarra gelditzen da, Felipe Sagarna "Zapa" kalean). Hasiera hartan luzetarako bi kale zituen (gaur egungo Kale Nagusia eta Andrekale lehen Kardaberaz edo Urumea kalea zena) eta bi kale horiek beste batek gurutzatzen zituen (gaur egun Nafar kalea eta Felipe Sagarna "Zapa kalea"). Luzetarako bi kaleen tartean patio luzexka zegoen, bi kaleetako eraikinen tartean.

Hirigune zaharra honako gunea baino ez zen: Ezkiaga pasealekua, Atzieta kalea, Plaza Berria eta Gudarien plaza. Gune horietan eta gaur egungo Agustinatarren Komentuko sarbidean aurkitu dira aztarnarik zaharrenak. Kale Nagusia eta Kardaberaz kalea geroago luzatu ziren, baina XVI. mendeko planoak forma obalatua du, bi kaleak luzatuta dauden seinale.

1614. urtean Urnietak eta 1986. urtean ordura arte auzo zen Lasartek Hernanitik banandu egin ziren Urnieta eta Lasarte-Oria udalerriak egiteko.

 
Hernaniko ikuspegi panoramikoa. Santa Barbara gotorlekutik hartutako irudia.

EkonomiaAldatu

Lehen sektoreak Donostiako beharrak asetzen ditu (barazkiak, esnea eta haragia). Industria (metalurgia, papergintza, industria kimikoa, elikagai-industria) da udalerriko ekonomi jarduera nagusia. Sagardotegi ugari dago; zerbitzu eta garriobide-gunea ere bada.

DemografiaAldatu

1960ko hamarkadatik aurrera, Hernaniko biztanleria izugarri hazi zen. Horren eragilea Espainiatik iritsitako etorkin kopuru handia izan zen. Etorkin horietatik gehienak Gaztela, Leon, Andaluzia eta Extremadura lurraldeetatik iritsi ziren, bai udalerri honek bai Gipuzkoa osoan gertatzen ari zen industrializazio prozesu indartsuak erakarrita.

1986an, ordura arte Hernaniko auzo zen Lasarte banandu egin zen. Horren ondorioz, Hernanik 10.000 bat biztanle galdu zituen.

XX. mendearen bukaeran eta XXI. mendearen hasieran biztanleriak igotzen jarraitu zuen, nahiz eta motelago izan.

Biztanleriaren bilakaeraAldatu

Hernaniko biztanleria
 
Datu-iturria: www.ine.es

PolitikaAldatu

2003ko hauteskundeen ondoren, EA eta EAJ alderdiek osatutako koalizio batek gobernatu zuen, alkatea José Antonio Rekondo Sanz (Eusko Alkartasuna) zelarik. Hauteskundeetan legez kanporatutako Bildu Hernani plataforma izan zen boto gehien lortu zituen taldea.

2007ko hauteskundeetan EAE-ANVko Marian Beitialarrangoitia hautatu zuten alkate.

2011ko hauteskundeak geroztik, Bilduko Luis Intxauspe da alkatea. 2015eko hauteskundeetan berriro eskuratu zuen alkatetza.

2015eko udal hauteskundeakAldatu

Hernaniko udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24a

2011ko maiatzaren 22a

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euskal Herria Bildu*
9 / 17
4.182 (% 46,66)
9 / 17
4.205 (% 43,62)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
4 / 17
2.071 (% 23,11)
3 / 17
1.731 (% 17,95)
Orain Hernani
2 / 17
1.348 (% 15,04)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
2 / 17
1.077 (% 12,02)
3 / 17
1.613 (% 16,73)
Hamaikabat
2 / 17
893 (% 9,26)
*2011ko hauteskundeetan Bildu gisa aurkeztu zen koalizioa.
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

AzpiegiturakAldatu

Ceferino Apezetxea eta semeak autobus konpainiaren Hernani eta Goizueta bitarteko lineak, geltokia dauka herrian. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

Lurraldebus eta Areizaga konpainiaren hainbat linea Hernanitik igarotzen dira:

Hernanitik ere RENFEko trenbidea igarotzen da eta bi geltoki daude:

HedabideakAldatu

JaiakAldatu

Herriko jaiak San Joanetan izaten dira, ekainaren 23tik 27ra, eta jaietan egiten diren ospakizunen artean Azeri-dantza nabarmentzen da (inauterietan ere egiten da dantza hori). Urtean zehar beste hainbat ospakizun eta ekitaldi kultural ere egiten dira.

Ondasun nabarmenakAldatu

Hernaniar ospetsuakAldatu


Kirol ElkarteakAldatu

Kultur ElkarteakAldatu

  • Kronika
  • Dobera Euskara Elkartea
  • Musika-banda
  • Ttarla Dantza Taldea
  • San Joan Konpartsa
  • Abesbatzak

Kultur EkimenakAldatu

  • Euskara Ari Du
  • Gazte Olinpiadak
  • Kalez Kale kantari
  • Erromeriak

Sagardotegien gidaAldatu

ErreferentziakAldatu

Kanpo loturakAldatu

  Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Hernani  
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa