Ireki menu nagusia

Haurdunaldi

emakumea haurdun dagoen aldia

Ohar medikoa
Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.

Haurdunaldia, emakume batek orokorrean bederatzi hilabetez umetokian ume bat garatzen duen prozesua da, eta ondorioz, emakumeak aldaketa fisiologikoak jasaten ditu. Emakume batek eta gizon batek harreman sexualak izatean eta haien espermatozoide eta obuluak Umetoki-tronpan elkartzen badituzte, espermatozoideak obulua ernalduko du eta zigotoa sortuko da. Enbrioia sortzen den momentuan, umetokira jaisten da eta momentu horretatik aurrera, enbrioi dena ume bihurtuko da. Bi partaideak emankorrak badira, prozesu honek ez luke urtebete baino gehiago iraun beharko. Halere, antzutasuna izatea gerta daiteke, hau da, MOEk (Munduko Osasun Erakundea) dioenez, antisorgailuak erabili gabe haurdun geratzeko ezintasuna. Kasuei erreparatuz, irtenbideei dagokionez, badira zenbait: Intseminazio artifiziala edo proba genetikoak.[1][2][3]

Haurdunaldi
Haurdunaldia 7. hilabetean (1).jpg
Deskribapena
Mota ugaztunen ernaldia
Arrazoia(k) sexu harreman baginal
sexu harreman
Sortzen du Erditzea
Identifikatzaileak
GNS-10 Z33
GNS-9 650
DiseasesDB 10545
MedlinePlus 002398
eMedicine 002398
MeSH D011247

Munduan, bizitza dagoenetik haurdunaldiak existitu dira. Baina, gaur egungo aurrerakuntzei esker, haurdunaldiaren perspektiba asko aldatu da, bai zientzia arloan bai gizarte arloan.

Ernalketa motakAldatu

Haurdunaldia bideoa

Hiru ernalketa mota bereizten dira:

  • Naturala. Gizon batek eta emakume batek harreman sexualak izatean, gizonaren ernal-hazia eta emakumearen obuluak emakumearen Umetoki-tronpan elkartzen dira. Bertan espermatozoide batek obulua ernalduko du eta gero zigotoa sortuko da.
  • Intseminazio artifiziala. Ernal-hazia (bikote berarena edo emaile batena) hartu eta baginan edo umetokian uzten da. Horrela, haurdun gelditzea lor daiteke.
    • In Vitroa. Ernalketa hauek, lehenengo aldiz izan zirenetik, eboluzionatzen joan dira. 1978an, In Vitro teknika erabiliz jaio zen lehen umea Louise Brown ingelesa izan zen. IVEa (In Vitro Ernalketa) azken aukeratzat hartzen da, oso garestia eta emakumearentzat psikologikoki oso latza izan daitekeelako. Europar Batasunean, urtero 777.000 emakume saiatzen dira haurdun geratzen IVEren bitartez, eta datu hau urteak pasa ahala handitzen joan da. Obarioetatik 5 eta 15 obulu bitartean hartzen dira; haietatik bat aukeratu eta plaka gainean uzten da, bestaldetik, espermatozoidea bere kabuz obuluan sartzen den bitartean. Gerora, enbrioia sortzen denean, hartu eta umetokian sartzen da. Tratamendu bakoitzak %23ko probabilitatea du eraginkorra izateko. 35-39 bitartekoa da erabiltzaileen bataz besteko adina.[1]
    • ICSI. In Vitro Ernalketaren beste adar bat da. Kasu honetan, obulu bat hartzen da eta xiringa baten bitartez espermatozoidea sartzen da[1].

ProzesuaAldatu

SintomakAldatu

Merche Maiztegi ginekologoak dioenez, "lanean 30 urte igaro ondoren, ohartu naiz, haurdun dauden emakume gehienek ez dituztela sintomak nabaritzen." Hilekorik ez izatea, bularren handitzea eta okadak dira sintoma esanguratsuenak.



 
Europako bataz besteko familien tamaina.

GoragaleakAldatu

Okadak ekar ditzakeen goragaleak dira sintoma esanguratsuenak. Eguneko edozein momentutan ager daitezke, gehienetan ehuneko hauetan: goizean %63ko probabilitatea, eguerdian %35koa eta arratsaldean %36koa. Emakume bakoitzak okada mota desberdinak ditu. Emakume gehienek baieztatzen dute goragaleek sozialki aktiboak izatea eragozten dietela. %53a ez da lanera joaten, %75ak lanean produktibitate gutxiago duela esaten du, eta %47ak bere profesioan zailtasunak ikusten ditu. Emakumeak, goragale sinple bat izatetik “Hiperemesi grabidiko” izeneko gorabehera bat izatera hel daitezke. Kasu horrek ospitalizazioa dakar, emakumeak ezin baitu ez elikagairik ez edaririk irentsi. Bestalde, goragaleek ere aldaketa hormonalak ekar ditzakete.

Hilekoaren gabeziaAldatu

Haurdunaldian aurki dezakegun seinale aipagarriena da hilekoaren gabezia, nahiz eta batzuetan atzerapen bat bakarrik izan daitekeen.


NekeaAldatu

Hormonen aldaketek nekea eragin dezakete, eta ohiko sintoma bat da, baina ez du esan nahi haurdun dagoenik. Bigarren hiruhilekoan agian ez da oso nekatua sentituko, baina azken txanpan ordea, neke sintoma horiek ageriagoak izan ohi dira.

Bularren tentsioaAldatu

Hormonek, bular odol fluxua areagotzen dute eta ernalketa burutu eta astera titiburuen inguruan kilima berezi batzuk sentitu ohi dira. Hauek pixkanaka desagertzen dira nahiz eta sei astera sentsibilitate hori berriz agertu eta handiagoa izan.


Gernua egiteko larritasunaAldatu

Haurdunaldian zehar, lehenengo sei asteetan konkretuki, komunera joateko joera handitzen da. Giltzurrunek eragindako esfortzu handiagoak dakar sintoma hau, hormonen aldaketak direla ere odol fluxua areagotzen delako.

Metal zaporeaAldatu

Lehenengo hiru hilabeteetan oso ohikoa da metal zapore bat izatea ahoan. Hori gertatzen da estrogeno nibelak handitzen direlako.

ArrapalakAldatu

Menstruazio aurreko minen antzekoak jasaten dira, eta menstruazio datetan, marroi koloreko mantxa batzuk ager daitezke.

 
Haurdunaldia 3. hilabetean (1)

Dastamen eta usaimenaAldatu

Elikagaiekiko usaimen eta dastamen sentsibilitatea handitzen da. Adibidez, kafeak duen zaporea eta halako zapore garratzei uko egiten zaie, eta hainbat apeta konkretu eta berezi sortzen dira.[2][3]

Medikuntza-probakAldatu

Ospitalearen arabera proba gehiago edo gutxiago izango ditu haurdun dagoen pertsonak. Halere, beti egiten da ekografia bat 12 aste igaro baino lehen. Proba hauetan ginekologoa eta emagina egoten dira.

Bihotz taupadakAldatu

Doppler ekografo baten bitartez, umearen bihotz taupadak entzun daitezke, medikuak dena ondo dagoela ziurtatzen badu.


AmniozentesiaAldatu

Orratz fin batekin abdomena zeharkatzen da eta likido amniotikoa ateratzen da. Proba honek Down Sindromea detektatzeko balio du, baita zelulen osasuna ere.

“Detekzio laukoitzaren proba”Aldatu

Down sindromearen %80a detektatzen du, odolaren lau hormona ebaluatuz: Alfafetoproteina, Inhibina A, Beta-HCG askea, eta Estriol.

EkografiaAldatu

  • Emakumearen abdomenera soinu-uhin batzuk bidaltzen dira. Irudian, hezurrak eta ehun gogorrenak zuriz agertzen dira, ostera ehun bigunak beltzez. Hortaz aparte, informazio gehiago ematen dute. Aukera ematen du zenbat ume izango diren jakiteko.
  • Down Sindromea, 1000 umetatik batek edukiko du MOEren arabera. Ekografian, garondoaren azpian likido larregi ikusten bada, seinale bat izan daiteke. Gainera, 20. astean egindako ekografia batean Down sindromea jasaten dutenen ezaugarri batzuk igar daitezke.
  • Arantza erdibitua jasaten dutenen ezaugarri batzuk 20. astean egindako ekografian igar daitezke.
  • Sexua: 20. astean fetuaren sexua zehaztu daiteke ekografia baten bitartez. Burutik ipurmasailetara dagoen distantziak zehazten du gutxi gorabehera sexua zein izango den.[4]

EnbrioiaAldatu

Ernalketaren ondoren, zelula unitarioa enbrioi bihurtuko da. Hauek dira, etapa desberdinak:

Ernaldutako obulua ez da begi bistan ikusten. Behin blastozisto fasera helduta, ezberdintasun prozesua hasten da, non zelulak hiru kapa desberdinetan banatzen diren. Mesodermoa, ektodermoa eta endodermoa.

Behin blastozistoa horma uterinora itsatsita, barneko zelulak enbrioi bihurtzen hasten dira eta kanpokoak aldiz, plazenta.

Seigarren astean bihotz taupadak nabaritzen hasten dira, beraz, bihotza da fetuan lehenengo garatzen den organoa. Hurrengoak, burua, besoak eta hankak izango dira.

Haurdunaldiaren Garapena[5][6]Aldatu

Ohikoena 265 eguneko haurdunaldia izatea da, 280 egun azken hilekotik (28 eguneko hilekoa izanez gero). Kalkulua egiteko metodo erabilgarrienetako bat azken hilekoari 3 hilabete kentzea eta 7 egun gehitzea da. Emakumeen erdiak aurreikusia dutena baino aste bat lehenago erditzen dute.

 
Emakume baten sabelak jasaten duen eboluzioa.

4.astean:

Enbrioia sagar baten hazia bezain handia da, 5 mm neurtzen ditu eta 0,3 g pisatzen ditu.

Fetuak dituen aldaketak:

Aldaketak amarengan:

  • 0,5 g gizentzen ditu.
  • Odol-ateratze arina du.
  • Hormonak areagotzen dira.
  • Goragaleak eta beste hainbat sintoma agertzen dira.

8. astean:

Enbrioia masusta bat bezain handia da eta 2 gramo pisatzen ditu.

Fetuak dituen aldaketak:


Aldaketak amarengan:

  • Haurdunaldiaren hasieratik 0,9 g gizentzen ditu.
  • Garraztasuna senti dezake.
  • Apetak izatea ohikoa da.
  • Hanpatua senti daiteke, digestio-aparatuko funtzionamendu motelari dagokionez.

12.astean:

Fetuak lima baten tamaina du, hau da, 6,6 cm neurtzen ditu eta pisatu berriz, 18 g.

Fetuak dituen aldaketak:

Aldaketak amarengan:

  • 2 kg  gizentzen ditu.
  • Goragaleak eteten joaten dira.
  • Komunera joateko maiztasuna jaisten da.
  • Hormonen aldaketei dagokienez, sentsibilitatea mantendu egiten da.

16. astean:

Fetua ahuakate bat bezain handia da, 12 cm ditu eta 135 g pisatzen ditu.

Fetuak dituen aldaketak:

  • Atzamar lodia xurrupatzeko gaitasuna du.
  • Hezur gogorrak garatzen hasten zaizkio.
  • Lepoa gorputzetik bereizten zaio.

Aldaketak amarengan:

Fitxategi:Fetuaren tamainaren eboluzioa.png
Fetuaren tamainaren eboluzioa haurdunaldian zehar.

20. astean:

Fetua banana bat bezain handia da, 25 cm ditu eta 340 g pisatzen ditu.

Fetuak dituen aldaketak:

  • Burutik oinetaraino neur daiteke eta ez ipurdiraino soilik.
  • Ilea hazten zaio.
  • Hortz-hobiaren barruan hortzak hazten zaizkio.

Aldaketak amarengan:

  • 3 kg gizentzen ditu.
  • Bularretan esnea garatzen hasten da oritz forman.
  • Artikulazio eta lotailuak lasaitu egiten dira eta horrek min handia eragin diezaioke.

24.astean:

Arto-buru baten tamaina du dagoeneko fetuak, 33 cm neurtzen ditu eta pisatu berriz, 570 g.

Fetuak dituen aldaketak:

Aldaketak amarengan:

  • 4,5 kg gizentzen ditu.
  • Normala da aurpegia edo gorputzeko atalak puztuta sentitzea, azken finean ur kantitate handia baitu.
  • Titiburuak inguratzen dituen guneak ilunagoak eta handiagoak bihurtzen dira.

28.astean:

Luzoker baten tamaina du fetuak. 37 cm ditu eta kg 1 pisatzen du.

Fetuak dituen aldaketak:

  • Fetuak entzumen gaitasuna garatu du guztiz.
  • Begiak ireki ditu eta argitasuna eta iluntasuna desberdintzen ditu.
  • Birikak egonkortu egin zaizkio eta umetokitik kanpo arnas hartzeko gaitasuna du.
  • Azala gorria da eta ukendu batez estalia du.

Aldaketak amarengan:

  • 9 kg gehiago ditu.
  • Arrapalak, indigestioa edo garraztasuna izan ditzake.
  • Kontrakzioak hasten dira, baina oraindik gehienak faltsuak izaten dira.
  • Sabelaren azalean ildoak hasten zaizkio.
  • Oka gura eta pixa egiteko gogoak desagertzen hasten dira.

32.astean:

Fetuak pinaburu baten tamaina du. 40,5 cm neurtu eta 1,6 kg pisatzen ditu.

Fetuak dituen aldaketak:

  • Azken zazpi asteetan bere pisuaren hirukoitza hartzen du.
  • Buruz-behera jartzen hasten da irteteko prest.

Aldaketak amarengan:

  • 11 kg gizentzen ditu.
  • Zilborra handitu eta lautu egiten zaio.
  • Itomen sentsazio edo gernua egiteko gogo handia izan dezake, barruko organoek bultza egiten dutelako.
  • Lo egiteko zailtasunak agertzen dira.

36. astean:

Fetua apio baten tamaina izatera heldu da. 46 cm ditu eta 2,5 kg pisatzen ditu.

Fetuak dituen aldaketak:

  • Buruz-behera jartzen hasten da.
  • Azazkalak eskuetako atzamarrak baino luzetxoagoak dira.
  • Mutila bada, barrabilak jaisten hasi zaizkio.

Aldaketak amarengan:

  • 12 kg gehitu ditu.
  • Abdomena jaitsi egiten da.
 
* Ume bakarrak, bikiak, hirukiak edo laukiak diren arabera haurdunaldiak duen iraupena.
  • Behin fetua ahokatuta, garraztasun eta itomen sentsazioa gutxiagotzen da.
  • Gernua egiteko gogoa handitu egiten da, fetuak ibarrean egindako indarrari dagokionez.

40. astean:

Fetuak angurri baten tamaina du. 51 cm neurtzen ditu eta 3,4 kg inguru pisatzen ditu.

Fetuak dituen aldaketak:

Aldaketak amarengan:

  • 13 kg gehiago pisatzera hel daiteke, eta hau azken asteetan mantentzen den pisua da.
  • Uzkurdura handiak hasten dira.

Aldaketa Fisiologikoak[7]Aldatu

  • Bularrak hazten dira esnearen produkziorako presta daitezen.
  • Birikak eta hestea bezalako organoek gorantz egin dute umetokiari lekua uzteko, eta askotan arnasa hartzeko zailtasuna edo indigestioa ekar dezakete.
  • Haurdunaldiaren amaieran, umetokia pilota txiki baten tamainakoa izatetik sandia baten tamaina izatera pasako da (66 cm diametroa).
  • Plazenta bat sortuko da gorputzean, eta gorputzean dagoen odol kopurua %50 igoko da organo berri hori mantentzeko.
  • Odol fluxua areagotzeak fisikoki itxura hobea emango du.
  • Aurpegiko pigmentazioren erruz sortzen diren mantxak ager daitezke, titiburuen eta genitalen inguruan mantxa beltzak eta zilborra eta aluaren artean marra beltz fin bat.

Aldaketa EmozionalakAldatu

Ohikoa da haurdunaldian sentsibilitatea areagotzea, lehenengo hiruhilekoan gehienbat, nerabezarotik haurdunaldira arte emakumeak izan dituen aldaketa kopuru altuena baita. Nekea, antsietatea, estresa, emozio aldaketa latzak eta negargura dira ohikoenak.

Aldaketa HormonalakAldatu

Emakumezkoek jasaten dituzten aldaketa hormonalak bi hormonen bidez gertatzen dira; estrogenoa eta progesterona. Haurdunaldiko lehenengo asteetan, estrogenoa asko garatzen da. Honek babesa ematen dio enbrioiari odola umetokiraino eramanez. Bi hormonak bularreko esnea sortzeaz arduratzen dira.

Progesteronak hiru aldaketa garrantzitsu eragiten ditu gorputzean. Lehenengoari dagokionez, lehen hiruhilekoan ohikoa den nekea bere efektu lasaigarriek sortzen dute. Bigarrenari erreparatuz, muskuluak erlaxatzen ditu umetokia handitu ahal izateko. Azkenik, digestio-aparatua mantsotu egiten du, elikagaiak fetuari hel dakizkion.

Arriskuak eta gaixotasunak[8]Aldatu

Sexu harremanakAldatu

 
Obulua ernaldutik enbioira jasaten duen aldaketa.

Gero eta harreman sexual gehiago izan, gero eta altuagoak dira haurdun geratzeko aukerak. Hala ere, egunero praktikatzen bada, espermatozoideen kalitatea baxuagoa izan liteke, beraz, harreman sexualak bi egunean behin izatea gomendatzen da. Oso garrantzitsua da osasun egoki bat mantentzea, horrek haurdunaldi aukerak handitzen baititu.

Faktore arriskutsuakAldatu

Badira hainbat faktore edo arazo haurdunaldian eragin dezaketenak, abortuak edo haurdun geratzeko ezintasuna hain zuzen ere. X izpiak, hegaldi luzeak, barizela, abereak (ardiak gehienbat), katuak (batez ere, kaka egiten duten hondar kaxak), lurreko bakteriak, garbiketako produktu kimikoak, eta beste hainbat…

DesnutrizioaAldatu

Desnutrizioa gorputzak ernalkuntzan elikagai nahikoa jasotzen ez dituenean sortzen da. Oso gai konplexua da, goiztiar erditzearen arriskua areagotzen baitu.[9]

AnemiaAldatu

Anemia aipagarria da globulu gorrien faltagatik, beraz, ez dute nahiko oxigeno garraiatzen gorputzeko ehunetara. Nekea edukitzea da ohikoena.[10]

KardiopatiaAldatu

Kardiopatia bihotzera odola eta oxigenoa garraiatzen duten odol-hodien estutzea da.[11]

ZeliakiaAldatu

Gaixotasuna baino gehiago, zeliakia kondizio bat da. Hala ere, ez du haurdun geratzeko ezintasuna areagotzen. Este-mehearen estalduran eragindako mina da. Hau glutenaren ingestioaren eraginez sorten da.[12][13]

HemorragiakAldatu

Hemorragiak dira haurdunaldiaren edozein momentutan gerta daitekeen odoltze baginala. Haurdunaldi ektopiko eta abortu baten sintoma izan daiteke.[14]

HipertentsioaAldatu

Hipertentsioa dagoenean, odolak indarrez jotzen du arterien pareten aurka. Hori, presio arterial izenez ezagutzen da. Presio hori oso altua denean, hipertentsioa deritzo. Hau, arriskutsua izan ahal da bihotz eta giltzurrunendako.[15]

Plazenta erortzeaAldatu

Plazenta erditu baino lehen umetokiko paretatik laxatzen denean gertatzen da plazenta erortzea. Guztiz edo zatika banatu daiteke. Hau gertatzen bada, fetuak ez du nahikoa oxigeno izango.[16]

Aurre plazentaAldatu

Aurre plazenta, plazenta umetoki-lepotik gertu dagoenean gertatzen da, irekidura oztopatuz.[17]

DiabetesaAldatu

Medikuaren jarraipen zehatz batekin haurrak ez du zertan arazorik garatu. Intsulina oso lagungarria denez ez da medikuarengana jo beharrik, egoera jakinarazteko. Hasieratik hasi behar da tratamendua, egoera txarrak saihesteko.

ETS (bakterianoak)[18]Aldatu

Klamidiasi: ETS guztietatik ohikoena da. Gainera, jasaten duten ia guztiek ez dute sintomarik sumatzen. Infekzio bakteriano bat da.[19]

Gonorrea: Emakumezkoei nahiz gizonezkoei eragiten die. Sexu-organoetan, ondestean eta eztarrian eragin dezake infekzioren bat. 15 eta 24 urte bitarteko pertsonetan gertatzen da batez ere.[20]

Sifilis: Gaixotasun honek zauriak sortzen ditu sexu-organoetan. Normalean, zauri hauek ez dute minik eragiten, baina bai kutsakorrak dira. Kondoia erabiltzea da prebentzioa.[21]

ETS (birikoak)Aldatu

Herpes: Transmisio sexualaren bidez hedatzen den gaixotasuna da. Erditze momentuan zesarearen bidez egiten da, haurrak inongo gaixotasunik ez edukitzeko. Hala ere, ez dago guztiz ziurtatua.


Giza Immunoeskasiaren Birusa: GIBa HIESaren eragilea da. Birus honek pertsonen defentsa immunologikoei erasotzen die. GIBa sexu-harremanen bitartez zabaltzen da, halere, kondoiak lagungarriak dira hau eragozteko.[22][23]

Giza papilomaren birusa: Garatxoak sortu ahal ditu gorputzeko edozein lekutan. 200 mota baino gehiago daude. Eta hauetatik guztietatik 40k sexu-organoetan eragiten dute. Pertsona infektatu batekin erlazio sexualak edukitzerakoan transmititzen dira. Hauetako batzuek minbizia sorraraz dezakete. Umetokiko lepoko minbizia, uzkiko minbizia, ahoko eta eztarriko minbizi batzuk, aluko minbizia, baginako minbizia edo zakileko minbizia.[24]

GPBa daukaten pertsona gehienek ez daukate sintomarik eta osasuntsu sentitzen dira, beraz, gehienak ez dira konturatzen birusa dutela. [25][26]


Haurdunaldiaren diabetesa (diabetes mellitus); haurdun dauden emakumeetatik %1-4k diabetesa hedatzen du. Organismoak zailtasunak edukitzen ditu elikagaiak energia bihurtzeko. Diabetes arrunt bat ez denez, ez du injekzioaren beharrik.[27]

Erditze goiztiarrak: Umeen %6-8 jaiotzen dira 37 asteak baino lehen. Hau da jaioberrien %75en hiltzearen arrazoia nagusia. Halako 5 haurren osasun kostua, haurdun dauden 150 emakumeen kostuaren parekoa da. Estrategia onena, arazo hau probabilitate handiagoa duten emakumeei aurre antzematea da. Hala ere, ez da batere erreza kasu hauek identifikatzea.[28]

Bikiak: Arazoak bikoiztu egiten dira. Heriotza-tasa ohikoa baino altuagoa bihurtzen da. Umeak normalean baino pisu gutxiagorekin jaio daitezke. Erditze goiztiarra izateko hainbat aukera ere badaude, eta beste zenbait arazo gerta daitezke.[29]

Ernaltzerako orduan ager daitezkeen gaixotasunakAldatu

MOEk dioenaren arabera eta Merche Maiztegi ginekologoak ziurtatzen duen bezala, oso gazte edo oso nagusi haurdun geratzeak hainbat arazo edo gaixotasun ekar ditzake. Haurdun geratzeko adin ideala 25-35 urte bitartean dela esaten dute adituek.

Obario polikistikoen sindromeaAldatu

Sindrome hau hormonetan gertatzen den trastorno bat da, ugalketa adinean dauden emakumeetan gertatzen dena. Gaixotasun hau jasaten duten emakumeek oso hileko gutxi eta denbora luzean behin izaten dute. Likido multzo txiki asko sor daitezke obarioetan eta horrek obuluak askatzeko zailtasuna dakar. Gaixotasun honek, azkar eta asko argaltzeaz gain beste hainbat gaixotasun sor ditzake emakumean: diabetesa eta bihotzeko arazoak izan daitezkeenak.

EndometriosiaAldatu

10 emakumetatik batek jasaten du. Gaixotasun hau endometrioaren ehun zati bat umetokitik kanpo geratzen denean gertatzen da. Ondorioz, hileko askoz mingarriagoa da. Gainera, endometrioa handitzen da eta aldaketak sortzen ditu beste ehun eta organoetan.[30]

Hantura pelbikoaren gaixotasunaAldatu

Infekzio larri bat da, Sexu-transmisiozko gaixotasunen bidez edo tratatu gabeko beste gaixotasun batzuen ondorioz agertzen dena. Min kronikoak eta anztutasuna sor ditzake.[31]

Haurdunaldi ektopikoaAldatu

Haurdunaldi ektopiko edo lekuz kanpoko habiratze batean, ernaldutako obulu bati gorputzeko zati bat eransten zaio, umetoki-tronpari gehienbat. Gertakizun hau obario edo sabeleko beste leku batean ere gerta daiteke.[32]

OligospermiaAldatu

Espermatozoide kopuru baxuari oligospermia deitzen zaio. Espermatozoideen gabezia osoari azoospermia deritzo. 15 milioi espermatozoide baino gutxiago baldin baditu semeneko milimetro batean, ez-ohikoa da. Sexu harremanak edukitzeko zailtasunak eragin ditzake.[33]

ErditzeaAldatu

Erditze seinaleakAldatu

 
Erditze moten maiztasuna. (Europa mailan)

Erditze data baino aste batzuk lehenago abdomena pelbiseraino jaisten da. Prozesu honen bitartez, umea umetokitik ondo atera ahal izateko mugitu eta prestatu egiten da. Bularrak handitzen dira, eta lehen esnea irteten da, umearentzat aberasgarria izan daitekeena. Kontrakzioak gertatzen dira, eta normalean tarte irregularretan izaten dira. 30 segundo baino gutxiago irauten dute, eta egun osoan zehar 3-4 izaten dira.

Umetokia babesten duen mukosa tapoia jausten denean, marroi-arrosa kolorea duen gelatinazko jariaketa isuriko da umetokitik. Osorik edo pixkanaka atera daiteke, beti kasuen arabera. Erditzeko momentua iristen denean, emakume batzuek beherakoa izan ohi dute; hormonak lasaitzean eta umetokiari presioa egitean gertatzen da.

Normala da gernua egiteko gogo handia izatea, umea irteteko posizioan jartzen denean, maskurian presio handia egiten duelako. Ospitalera joateko beharra izaten da alde batetik, urak botatzen hastean eta, bestetik, 5 minuturo minutu bateko iraupena duten uzkurdurak jasatean. [34][35][36]

Erditze motakAldatu

Erditze naturalaAldatu

Haurdunaldi naturalean, umea amaren bagina gurutzatuz jaiotzen da, teknologia gutxik edo ezerk ez lagundua. Ospitale gehienetan, baginako haurdunaldia izaten da ohikoena, bere bizkarraren gainean etzanda dagoela eta hankak alboetan irekita, gehienetan medikuari lana errazteko. Hala ere, badira hainbat kasu erditze naturaletan; adibidez, makurtuta jartzea grabitatearen laguntzaz umea errazago irten dadin.

Baginako erditze instrumentalaAldatu

Kasu honetan, baginako erditzea instrumentu berezi batzuen laguntzarekin gertatzen da, “Vacuum edo Forceps” izan daitezkeenak. Hauek, umearen buruan indarra egiten dute baginatik errazago irten dadin, teknika hau erditze zailetan erabiltzen da maiz.

ZesareaAldatu

Herrialde garatuetan gehienbat, biztanleriaren haurdun dauden emakumeen %20ak zesarea bidez erditzen du. Abdomenean egiten den kirurgia baten bidez egiten da. Zesarea denak ez dira medikuak esandako arriskuarengatik gertatzen, askotan amaren eskaeraz egiten dira, ez baitu umea baginatik jaiotzerik nahi.

AbortuaAldatu

Abortatzeko eskubidea legezkoa da munduko 117 herrialdetan. Euskal Herrian ere legezkoa da, 12. astera arte, eta 22. astera, osasun arazoak agertzen badira.

Haurdunaldien %20k abortu bat jasatea ohikoa da. Lehenengo 23 asteetan haurdunaldian egin daitekeen etenaldia da, eta edozein emakumek jasan dezake. Alegia, emakume kopuruari dagokionez, erdiak baino gehiagok edukitzen du haurdunaldian zehar, nahiz eta gehienetan ez konturatu. Badira hainbat arrazoi haurdunaldi bat aurrera ez eraman ahal izateko, adibidez, ezarpen akatsa, emakumeak izan ditzakeen progesterona nibel baxuak, eta anomalia genetikoak. Fetua garatuago dagoenean sei emakumetik batek jasaten du abortu bat eta ehunetik bakarrak hiru abortu baino gehiago. Abortua izateko probabilitatea hainbat faktoreek areagotzen dute; adibidez, 35 urte baino gehiago izateak, tabakoak, drogak eta alkoholaren kontsumoak.[37][38][39][40]

Haurdunaldi motakAldatu

  • Transexuala. Oso gutxi gertatzen dira. Biologikoki emakume jaio ez den pertsona batek ez du ez umetokirik, ez obulorik, ezta emakumeen sexu-organorik ere. Horregatik, genitalak aldatu behar dituzte eta tratamendua jaso. Aldiz, biologikoki emakume jaiotzen bada, testosterona jaso beharko du sexu-aldaketa guztiz sustatzeko. Testosteronak umeak izateko probabilitate guztiak indargabetzen ditu. Beraz, oso arraroa eta zaila da pertsona transexual bat haurdun geratzea.
  • Abdominala. Umetokitik kanpo garatzen den haurdunaldi bat da. Oso oso arraroak izaten dira. Literaturan aurkitu ahal dira aurrera jarraitu duten kasuak.[41] Zaila izaten da umetokitik kanpo haurdunaldi bat aurrera jarraitzea, oso arriskutsua baita, bai umearentzat, bai emakumearentzat ere.
 
Haurdunaldi-tasa adinaren arabera Europa mailan
  • Nerabeazaroko haurdunaldia. MOEk dioenaren arabera, oso arriskutsua da gaztetan haurdun geratzea. Hamaika gaixotasun hartzeko aukera dago eta erditzeko hainbat zailtasun. Normalean, heldutasuna eta neskaren inguru sozialaren arabera haurdunaldi ezberdin bat izan liteke. [42] [43]
  • Haurduntza anizkoitza. Gehienetan ume bakarra izaten da. Ernalketa natural bat baldin bada ere, ume bakarra izateko probabilitatea altuagoa da. Gorputza ume bat izateko prest dago, beraz, bat baino gehiago izaterakoan arriskua ere altuagoa izango da. Gainera, bikiak badira, bi plazenta eta bi poltsa baldin badituzte arriskua txikiagoa izango da, plazenta bakarra eta poltsa bakarra duten bikiena baino. [44]
  • Garai osteko haurdunaldia. Orokorrean, haurdunaldiek 40 aste irauten dute. Garai osteko haurdunaldiak berriz, 42 astera arte luza daitezke, eta hauetan arrisku gehiago egon daiteke, plazentaren efikazia murrizten baita. Medikuen aldetik jarraipen hurbilago bat eskaintzen da.
  • Psikologikoa. Emakumeak ohiko haurdunaldi bateko sintomak izan ditzake, baina ez du zertan haurdun egon behar. Errazena da, gernuaren bidezko test bat egitea eta haurdun ez dagoela ziurtatzea. Emakumea haurdun ez dagoela konbentzitzea da irtenbide egokiena. [45][46][47]

ErreferentziakAldatu

  1. (Gaztelaniaz) «¿Qué es la FIV- ICSI? ¿Por qué Mejora las Tasas de Éxito? Clínica Eugin» Clínica Eugin . Noiz kontsultatua: 2019-03-01.
  2. [(https://www.mdsaude.com/es/2015/10/sintomas-de-embarazo.html Sintomas de embarazo].
  3. primeros sintomas de embarazo.
  4. Primmer, Claire el embarazo, una guía infografica para toda la familia flaw press.
  5. (Gaztelaniaz) «Etapas de gestación de tu bebé durante el embarazo» www.plannedparenthood.org . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  6. (Gaztelaniaz) bebesartesanales (2017-05-12) «Como son los 9 meses de embarazo paso a paso y mes a mes» Bebés y Mamás artesanales . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  7. Lehen mailako asistentzia sanitarioa U.E.U.ko Osasun Saila [1990] ISBN 8486967201 PMC 432890454 . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  8. (Gaztelaniaz) «Diccionario de enfermedades comunes en el embarazo, bebés y niños» Mi bebé y yo . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  9. Txantiloi:Es-CO encolombia (2017-11-19) «Desnutrición en el Embarazo: síntomas, causas y tratamiento.» encolombia.com . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  10. «Anemia - Síntomas y causas - Mayo Clinic» www.mayoclinic.org . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  11. (Gaztelaniaz) «Cardiopatía coronaria: MedlinePlus enciclopedia médica» medlineplus.gov . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  12. (Gaztelaniaz) «Celiaquía: MedlinePlus enciclopedia médica» medlineplus.gov . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  13. (Gaztelaniaz) Mathias «Celiaquía en el embarazo y en el bebé» Mi bebé y yo . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  14. (Gaztelaniaz) «Hemorragia durante el embarazo: causas y cómo actuar» SerPadres.es . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  15. «Alta presión arterial o hipertensión en el embarazo | Nacersano» nacersano.marchofdimes.org . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  16. «Desprendimiento de la placenta | Nacersano» nacersano.marchofdimes.org . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  17. (Gaztelaniaz) «Placenta previa» www.webconsultas.com 2010-11-25 . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  18. Txantiloi:Gaztelera eta Inglesa Vallano, Antonio (2009) Antimicrobianos y embarazo Servicio de Farmacologı´a clı´nica, IDIBELL, Hospital Universitari de Bellvitge, Universitat de Barcelona, L’Hospitalet de Llobregat.
  19. (Gaztelaniaz) «¿Qué es la clamidia? | Síntomas de la ETS, pruebas y tratamiento» www.plannedparenthood.org . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  20. (Gaztelaniaz) «Gonorrea - Enfermedades de transmisión sexual» www.cdc.gov 2019-01-11 . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  21. (Gaztelaniaz) «¿Qué es la sífilis?» www.plannedparenthood.org . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  22. (Gaztelaniaz) «HOME» INFOSIDA . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  23. Rosas, Alejandra; Tavella, Silvina; Warley, Eduardo M. (2017-4) «Control de embarazo y postparto en mujeres infectadas por HIV» Medicina (Buenos Aires) (2): 85–88 ISSN 0025-7680 . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  24. Saura Manich, Cristina (2017-07-21) Tratamiento del cáncer de mama diagnosticado durante el embarazo Universitat Autònoma de Barcelona . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  25. «Virus del papiloma humano» medlineplus.gov . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  26. (Gaztelaniaz) «Virus del papiloma humano (VPH) | Exámenes y tratamiento» www.plannedparenthood.org . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  27. (Gaztelaniaz) Grems, Leonel Delgado; Pickering, Lourrits Palomares; Frómeta, Roilder Romero (2018-12-15) «Manejo integral de la diabetes durante el embarazo» Revista Información Científica (5): 1054–1064 ISSN 1028-9933 . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  28. Molina Rodríguez, Alonso (2017-06-26) Complicaciones asociadas al sobrepeso y la obesidad en la mujer durante el embarazo, parto y puerperio inmediato Universidad de Murcia . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  29. (Gaztelaniaz) «Gestaciones múltiples, cada vez más frecuentes» Natalben . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  30. (Gaztelaniaz) «Endometriosis: cuando el ciclo menstrual se convierte en enfermedad» Kern Pharma . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  31. (Gaztelaniaz) «Enfermedad Inflamatoria Pélvica (EIP) | Signos de una Infección EIP» www.plannedparenthood.org . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  32. «Embarazo ectópico (para Padres) - KidsHealth» kidshealth.org . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  33. «Conteo bajo de espermatozoides - Síntomas y causas - Mayo Clinic» www.mayoclinic.org . Noiz kontsultatua: 2019-02-28.
  34. Primmer, Claire el embarazo, una guía infografica para toda la familia flaw press.
  35. Marshall, Connie maternidad sin riesgos: guía para un embarazo fácil y sin riesgo.
  36. Medical care pregnancy.
  37. access medicina.
  38. trances.
  39. TED (2015-07-14) Aspen Baker: A better way to talk about abortion . Noiz kontsultatua: 2019-03-01.
  40. Primmer, Claire el embarazo, una guía infografica para toda la familia flaw press.
  41. Atrash, H. K.; Friede, A.; Hogue, C. J. (1987-3) «Abdominal pregnancy in the United States: frequency and maternal mortality» Obstetrics and Gynecology (3 Pt 1): 333–337 ISSN 0029-7844 PMID 3822281 . Noiz kontsultatua: 2019-03-01.
  42. Txantiloi:Gaztelera Del Río, Roberto (2008) Embarazo adolescente Universidad de Chile. Facultad de Medicina. Departamento de Pediatría y Cirugía Infantil. 42-51. or. ISBN 0718-0918.
  43. Espert Castellanos, José; Hidalgo Rodríguez, Yusleidy; Navas Cabrera, Inocencia; Menéndez Guerrero, Gilberto Enrique (2012-9) «El embarazo y sus complicaciones en la madre adolescente» Revista Cubana de Obstetricia y Ginecología (3): 333–342 ISSN 0138-600X . Noiz kontsultatua: 2019-03-01.
  44. (Gaztelaniaz) «Embarazo múltiple» www.webconsultas.com 2010-09-29 . Noiz kontsultatua: 2019-03-01.
  45. (Gaztelaniaz) «¿Cómo identificar y tratar un Embarazo Psicológico?» Tua Saúde . Noiz kontsultatua: 2019-03-01.
  46. (Gaztelaniaz) gizagarapenarenpsikologiarenmundua (2018-03-14) «HAURDUNALDI PSIKOLOGIKOA:» Giza Garapenaren Psikologiaren Mundua . Noiz kontsultatua: 2019-03-01.
  47. (Gaztelaniaz) «Embarazo psicológico - pseudociesis» MD.Saúde 2015-11-30 . Noiz kontsultatua: 2019-03-01.

Kanpo estekakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Haurdunaldi