Ireki menu nagusia

Sifili

Gaixotasun infekzioso, kutsakor eta kronikoa, Treponema pallidum protozooak sortua eta ia beti sexu-harremanen bidez kutsatzen dena. Txankro edo ultzerak dira bere lehen seinale eta tegumentuei, erraiei eta nerbio-sistemari eragiten die.
Ohar medikoa
Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.

Sifilia gaixotasun infekziosoa da, zehazki benereoa, sexu harremanen bidez kutsatzen dena alegia. Frantseseria izena ere hartu du historian[1]. Garai zaharretan oso zabaldua izan zen eta horren aztarnak literaturan ugari geratu dira. Gaur egun, herrialde garatuetan intzidentzia txikia dauka (39 kasu 2005an Euskal Autonomia Erkidegoan).

Sifili
Syphilis lesions on back.jpg
Deskribapena
Mota primary bacterial infectious disease Itzuli
treponematosia
Espezialitatea infektologia
Arrazoia(k) Treponema palliduma
Azterketa medikoa Venereal Disease Research Laboratory test Itzuli
Rapid plasma reagin Itzuli
Identifikatzaileak
GNS-10-MK A51.0
GNS-9 090, 091, 091.2, 093, 094, 095, 096 eta 097
DiseasesDB 29054
MedlinePlus 000861
eMedicine 000861
MeSH D013587
Disease Ontology ID DOID:4166

Amerikatik XVI. mendean Espainiako konkistatzaileek Europara ekarritako gaitza zela uste izan da duela gutxi arte. Hipotesi hori eztabaidan dago egun, Erresuma Batuan XIV. mendeko hezurduretan gaitz honen arrasto garbiak aurkitu direlako. [2]

EragileaAldatu

Treponema pallidum izeneko bakterio gram-negatiboak eragiten du. Treponema hori patogeno hertsia da eta gizakia du gordailu bakarra (ezin da aske bizi gizakiaren gorputzetik kanpo).

InfekzioaAldatu

Sexu harremanen bidez transmititzen da gaitza. Bakterio eragilea oso sentikorra da, berehala hiltzen da gizakiaren gorputzetik kanpo; hori dela eta, kontaktu zuzenaren bidez besterik ezin da kutsatu sifilia.

Bigarren transmisio-bidea sortzetikoa da: kutsatutako ama batengandik bere umekiarengana, alegia.

Kasu gutxi batzuetan musu ematean ere kutsa daiteke, ahoan txankro sifilitikoak baldin badaude.

Gaixotasunaren faseakAldatu

Sifiliaren bilakaeran hiru fase sintomatiko bereizten dira:

LehenengoaAldatu

 
Primarioa, zakilean

Sifili primarioa da. Inkubazioa batez beste 21 egun ingurukoa da. Agertzen den lehenengo zauria txankroa da, ultzera modukoa, zakil, alu edo ondestean. Txankro barnean milioka bakterio patogeno daude.

BigarrenaAldatu

 
Sekundarioa, ezpainetan

Sifili sekundarioa da. Handik bi hilabetera, gutxi gorabehera, hurrengo zauria agertzen da: enborrean eta gorputz-adarretan lesio gorriak ikusten dira. Ezaugarria berezia dauka batzuetan: esku ahurretan eta oinzoletan. Condylomata lata hartzen dute izena lesio horiek. Sukarra, pisu galera eta gongoil handituak ere nabari daitezke.

Sifili sekundarioa bakterio eragileak txankrotik odolera pasatzen direnean agertzen da, benetako septizemia eraginez.

HirugarrenaAldatu

Sifili tertziarioa da. Azalean edo hezurretan gumma izeneko lesioak agertzen dira. Fase hori tratatu gabeko sifilitikoen laurdenak besterik ez du garatzen. Sifili tertziarioa oso berantiarra izan daiteke, askotan 10 urte baino gehiago pasatzen baitira fase hori agertu arte. Gaixoak sendatuta dagoela uste badu ere, gaitza sor egoeran dago, bakterioek gongoil linfatikoetan bizirik irauten baitute. Fase horretan ere konplikazioak gerta daitezke bihotzean edo nerbio-sisteman: kasu larrienetan, gaixoak hil izan dira. Nerbio sisteman sortutako kalteak oso ohikoak dira, burmuinari eraginez (dementzia zen sifiliaren ondorio ohikoren bat antibitikoak agertu aurretik)

DiagnostikoaAldatu

TratamenduaAldatu

  • Gaur egun sifilia antibiotikoz senda daiteke, baina bakarrik lehen eta bigarren faseetan. Penizilina erabil daiteke hirugarren fasean ere, baina penizilina g-sodikoa izan behar da, eta zain barneko injekzioarekin bakarrik, antibiotikoa hobeto hedatzeko. Penizilinaren dosiak alda daitezke, gaixotasunaren egoeraren arabera. Lehen mailako infekzioetan, dosi bakar bat eman daiteke, baina txarrera joaten bada, dosi bat baino gehiago eman behar dira.

ErreferentziakAldatu

  1. (Ingelesez) «Mapa - What syphilis was called before it was called syphilis (1274 × 581 px)» reddit . Noiz kontsultatua: 2019-06-15.
  2. Cf. Efe Colón no trajo la sífilis a Europa, elmundo.es, 25-10-2010, consultado ídem
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Sifili