Oilo

hegazti etxekotua, gehienbat elikagai iturritzat erabilia

Oiloa (emea) edo oilarra (arra), izen zientifikoa: Gallus gallus (batzuetan: Gallus gallus domesticus), hegazti etxekotua da, hegan egiten ez duena, moko sendoa eta gandor gorria dituena. Mundu osoan hedatua dago.

Oilo
Rooster04 adjusted.jpg
Iraute egoera

Arrisku txikia (IUCN 3.1)
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaAnimalia
FilumaChordata
KlaseaAves
OrdenaGalliformes
FamiliaPhasianidae
GeneroaGallus
Espeziea Gallus gallus
Linnaeus, 1758
Banaketa mapa
Gallus gallus map.jpg
Datu orokorrak
Masa arra: 844 g (helduen pisua)
emea: 500 g (helduen pisua)
Zabalera 704 mm
Kumaldiaren tamaina 6
Oiloa, Donostiako aldirietan.

Sexuaren eta adinaren arabera, hainbat izen hartzen du euskaraz: arra oilarra da, emea – oiloa, ar gaztea, janaritarako akabatzen dena, – oilaskoa, eme gaztea – oilanda, eta kume jaioberria – txita.

HistoriaAldatu

Orain dela 5.000 urte inguru etxekotu zen. Indian eta Birmanian bizi den bankiba basoilotik datorrela uste da, Indiakoak baitira oilo etxekotua aipatzen duten idatzirik zaharrenak, eta zabaldu ere handik zabaldu zen Persiara, Mesopotamiara eta handik erromatarren bidez Europara. Mundu guztian zabaldua dago gaur egun.

EzaugarriakAldatu

Artoa, garia eta beste hainbat labore-hazi janez elikatzen da. 21 egun behar izaten ditu txitoak arrautzatik ateratzeko; eta handik hiru hilabetera gai izaten da arrautzak erruten hasteko. Garrantzi handia du gizakiaren elikaduran, jateko onak baitira haren haragia eta egiten dituen arrautzak. Oilategi handietan hazten da gaur leku askotan. Oilo aldaera berriak ere sortu dira eskaeren arabera. Libornoko zuria, Leghorn-eko zuri gorria eta Wyandotte-koa dira erruleetan ezagunenak; Islandiakoa, Plymouth-ekoa eta Hampshire-koa aldiz haragitarakorik ezagunenak.

SinbolismoaAldatu

Frantziako ikur nazionala ere bada oilarra, 1830eko hamarkadaz geroztik. Gaur egun Frantziako futbol selekzioaren kamisetetan agertzen da, esate baterako.

Beste animalia batzukAldatu

Oilar eta oiloa beste hainbat animaliaren izenetan agertzen den osagarria da.

Adibidez:

Baita hegazti ez direnak ere:

ErreferentziakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu