Zuri

kolorerik argiena
Zuria
 
Kolore koordenatuak
Hamaseitarra #FFFFFF
RGB (r, g, b) (255, 255, 255)
CMYKN (c, m, y, k) (0, 0, 0, 0)
HSV (h, s, v) (-°°, 0%, 100%)

Zuria edo txuria argi ikusgaieko koloreen nahasketa da. Gorputz batek espektro ikusgaieko argi guztia islatzen badu, honek duen kolorea da. Batzuetan kolore akromatikotzat hartzen da, beltzarekin batera.

Isaac Newton-ek aurkitu zuen, beira batetik, argi zuri bat pasatzerakoan, kolorea sortzen duten beste kolore guztietan deskonposatzen zela ikusterakoan. Fenomeno honek, dispertsio izena hartzen du.

EtimologiaAldatu

Adituen ustez,[1] zur erroa eta *-i partizipio-atzizkia bereizi behar dira hitzaren osaeran, inguruko erdaretako zenbait kolore-izenetan ere gertatzen den bezala (ikus gaztelaniazko morado edo frantsesezko rosée partizipioak). Ez da harritzekoa, kontuan hartuta adjektiboak sortzeko ohiko baliabidea dela partizipioena (ikus euskaran bertan gorri eta hori kolore-izenak).

Erroak lotura zuzena luke egun ere erabiltzen den zur «zuhaitzen gaia; lantzeko egurra» hitzarekin. Hitzaren adiera ezberdinak eta zuritu «kolore zuria eman/hartu; azala kendu» eratorriarenak kontuan hartuta (bi partizipio markarekin, baltzitu 'belztu', hotzitu 'hoztu' eta abarrek bezalaxe), jatorrizko esanahia «zuritua, azalik gabea» zatekeen, eta handik «(egur) zurituaren kolorekoa» (Azkuek "como la madera" dio) > «kolore argiko, zuri». Era berean, «ahul» eta «alfer» adierak azal gogorrik ez izatearekin lot daitezke, eta «faltsu», beharbada, pertsonaren "(ustezko) garbitasunarekin", zuritu «garbitu» (> «hutsegitea justifikatu, errugabetu») esanahiari lotuta.

Zuria kulturanAldatu

Zuriak esanahi asko izan ditu historian zehar. Ezagunena bakearen kolorea izatea litzateke. Hortik dator borroka baten ondoren amore ematen dutenek bandera zuria erakusteko ohitura.

Politikoki joera kontserbadoreak dituztenen koloretzat hartzen da. Bereziki Errusiako Iraultzan Armada Gorriaren aurka eta tsarismoaren defentsan borroka egin zutenek Armada Zuria osatu zuten. Lotura horrek Gerra Hotzean zehar ere iraun zuen.

Mendebaldeko kulturetan emakumeek zuriz jantzita ezkontzeko ohitura daukate. Kolore honek birjintasuna eta garbitasuna adierazten ditu, gizarte tradizionalaren arabera emakumeak gorde beharreko oinarrizko balioak.

Gaur egun emakumeen aurkako eraso matxistak salatzeko lazo zuriak erabiltzen dira.

Euskal Herriko ikurrinak gurutze latindar zuria du. Sabin Aranak zioenez, horrek Jainkoa gauza guztien gainetik dagoela adierazten du.

ErreferentziakAldatu

  1. Lakarra, Joseba A.; Manterola, Julen; Segurola, Iñaki. (2019). Euskal Hiztegi Historiko-Etimologikoa (EHHE-200). Euskaltzaindia, 670 or. ISBN 978-84-946477-8-9.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu


Espektro elektromagnetikoa

 gamma izpiak • X izpiak • ultramoreak • argia • infragorriak • mikrouhinak • irrati uhinak 
Koloreak

  ultramorea morea urdina berdea horia laranja gorria infragorria