Ireki menu nagusia


Lev Nikolaievitx Tolstoi[1], errusieraz Лев Николаевич Толстой, (Jasnaia Poliana, Errusia, 1828ko irailaren 9agreg./abuztuaren 28ajul. - Astapovo, 1910eko azaroaren 20agreg./azaroaren 7ajul.), errusiar idazle eta filosofoa izan zen, egun munduko idazle garrantzitsuenetakotzat hartua. Bere bi lan ezagunenak, Gerra eta Bakea eta Ana Karenina, errusiar errealismoaren gailurra dira, Fedor Dostoyevskiren obrekin batera[2][3].

Lev Tolstoi
Leo Tolstoy, portrait.jpg
Bizitza
Izen osoa Лев Николаевич Толстой
Jaiotza Yasnaya Polyana Itzuli1828ko irailaren  9a
Herrialdea  Errusiar Inperioa
Bizilekua Yapeeva Street Itzuli
Dzerzhinsky Street, 11/2 Itzuli
Tolstoy Urama, 25/68 Itzuli
Pyatnitskaya Street Itzuli
Lev Tolstoy Street Itzuli
Denezhnyy Lane Itzuli
Talde etnikoa Errusiarra
Lehen hizkuntza errusiera
Heriotza Lev Tolstoy Itzuli1910eko azaroaren  20a (82 urte)
Hobiratze lekua Yasnaya Polyana Itzuli
Heriotza modua berezko heriotza: pneumonia
Familia
Aita Nikolay Tolstoy
Ama Maria Nikolaevna Volkonskaya
Ezkontidea(k) Sophia Tolstaya
Seme-alabak
Anai-arrebak
Familia
Leinua Tolstoy Itzuli
Hezkuntza
Heziketa Kazan Federal University Itzuli : zuzenbide
Hizkuntzak errusiera
frantsesa
ingelesa
Ikaslea(k) Vasily Morozov Itzuli
Isaak Feynerman Itzuli
Jarduerak
Jarduerak idazlea, antzerkigilea, filosofoa, eleberrigilea, pedagogoa, saiakeragilea, haur literaturaren idazlea, eguneroko-idazlea, prosalaria, iritzi-kazetaria eta esperantista
Lantokia(k) Errusiar Inperioa
Enplegatzailea(k) San Petersburgoko Zientzien Akademia
Lan nabarmenak Gerra eta Bakea
Anna Karenina
A Confession Itzuli
The Kingdom of God Is Within You Itzuli
What Is Art? Itzuli
Boyhood Itzuli
Childhood Itzuli
Hadji Murat Itzuli
The Kreutzer Sonata Itzuli
Resurrection Itzuli
The Snowstorm Itzuli
Where Love Is, God Is Itzuli
Youth Itzuli
Father Sergius Itzuli
Sebastopol Sketches Itzuli
The Fruits of Enlightenment Itzuli
What is my faith Itzuli
Jasotako sariak
Nominazioak
Influentziak Aleksandr Puxkin, Nikolai Gogol, Fedor Dostoievski, Piotr Kropotkin, African Spir Itzuli, Henry David Thoreau, Petr Chelčický Itzuli, Stendhal, Siddhartha Gautama, Platon, George Eliot, Arthur Schopenhauer, Aristoteles, Jean-Jacques Rousseau, Charles Dickens, Pierre-Joseph Proudhon, Victor Hugo, Henry George, Laurence Sterne eta Harriet Beecher-Stowe
Kidetza Serbian Academy of Sciences and Arts Itzuli
San Petersburgoko Zientzien Akademia
Mugimendua errealismoa
Izengoitia(k) Л.Н.Т.
Genero artistikoa Ipuina
powesta Itzuli
eleberria
Drama
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa Orthodox Christianitya Itzuli
Tolstoyan movementa Itzuli
kristautasuna
IMDb nm0866243
tolstoy.ru/
Leo Tolstoy signature.svg

Indarkeriarik gabeko erresistentzia defendatu zuen, eta bere ideiek Gandhi[4] eta Martin Luther King[5] bezalako pertsonaia ezagunetan eragin nabarmena izan zuten. Esperantoaren bultzatzailea ere izan zen.[6]

Haurtzaroa eta gaztaroaAldatu

Errusiako antzinako nobleziaren familia batean sortu zen, eta, haurra zela umezurtz geraturik, izebak arduratu ziren haren eta lau anaien heziketaz; egiteko horretan atzerriko maisuek parte hartu zuten. 1844an, Kazango Unibertsitatean ikasten hasi zen, baina diplomarik lortu gabe ikasketak bertan behera utzirik, Jasnaia Polianako etxaldera itzuli zen. 1851n, bere bizitzari zentzua eman nahirik, Kaukasora joan eta armadarekin bat egin zuen anaia zaharragoarekin batera. Artilleriako ofizial izan zen Krimeako guduan eta Sebastopoleko setioan ere parte hartu zuen 1854-55 artean[7].

Lehen obrakAldatu

Lehen idazkiekin arrakasta handia lortu zuen: Detstvo (1852, Haurtzaroa); Otrotxestvo (1854, Nerabezaroa); Junost (1857, Gaztaroa) narrazio autobiografikoak; Sebastopolkiie rasskazy (1855-1856, Sebastopoleko kontakizunak) gerraren inguruko narrazioen bilduma.

1856an armada utzi zuen, eta bi urtez Europan zehar ibili zen (Frantzia, Suitza, Italia, Alemania); bidaia horietan jende asko ezagutu zuen (Pierre-Joseph Proudhon, Aleksandr Herzen, Charles Dickens). Europako burgesiaren materialismoa eta egoismoa salatu zituen Ljucern (1857-1858, Luzerna) idazki autobiografikoan. 1860. urtean bere etxaldera biltzea erabaki ondoren, eta nekazarien egoeraz kezkaturik, jopuen seme-alaben heziketaz arduraturik eskola bat eta aldizkari pedagogiko bat sortu zituen (1862). Gaztetan irakurriak zituen Jean-Jacques Rousseauren idazkien eraginpean, zibilizazio usteletik urrun naturarekin bat egiten duen bizitza kontatzeari ekin zion 1863an argitaratu zuen kontakizun-bilduman: Kazaki (Kosakoak). 1862an, Sofia Andreievna Bers-ekin ezkondu zen; harekin hamahiru seme-alaba izan zituen; haietarik bost oso gazterik hil ziren.

Obra nagusiakAldatu

Zazpi urteko lanaren ondoren (1863-1869) Napoleonen aurkako gerren garaian (1805-1815) girotutako Voina i mir (Gerra eta bakea) eleberria egin zuen. Mendebaldeko eleberriaren historian gailenetarikoa den eleberri horretan, frantses inbasioa jasan zuten pertsona askoren bizipenak eta analisi psikologiko xeheak bildu zituen gizarte-egoerari buruzko oharpenekin batera. Gero, 1873tik 1877ra Anna Karenina idatzi zuen, autorearen bigarren obra nagusia. Eleberri konplexua da, gizarteko konbentzioetan harrapatuta dagoen emakume baten eta Liovin lur-jabe filosofo baten istorio paraleloak kontatzen ditu bertan[8].

Azken garaiaAldatu

Bi eleberri errealista horiek mundu osoan ezagutarazi zuten Tolstoi. Anna Karenina idaztean Ispoved (1882, Aitorpena) obran azalduriko krisi espiritual sakona bizi izan zuen. Ateismoa utzi eta sinesmenera bihurtu zen; kristautasun ebanjeliko berezi batera bihurtu zen (kristau-anarkismoa), halako moldez non gobernu edo eliza antolatu ororen agintea eta jabetza pribatua ukatzen zituen[9]. Ebanjelioa izadiaz gaindiko elementuez gabetzen zuen, elkarrenganako maitasuna eta bortxarik ez erabiltzea aldarrikatzeaz batera. 1901ean Errusiako Eliza Ortodoxoak eskumikatu zuen. Bere ideiak azaltzearren, saiakerak eta obra dramatikoak idazteari ekin zion. Nolanahi ere den, autorearen jenioa eleberri laburren sailean nabarmendu zen gehienbat[10]: Smert Ivana Ilitxa (1886, Ivan Ilitxen heriotza); Mnogo li txeloveku zemli nuzhno (1886, Zenbat lur behar ditu gizon batek?) Kreitserova sonata (1889, Kreutzer Sonata); Khoziain i rabotnik (1895, Nagusi eta morroi). 1899an hirugarren eleberri luzea argitaratu zuen, Voskreseniie (Pizkundea); hartan noble baten eta prostituta baten arteko harremanak kontatzen ditu. Azken urteetan, halaber, kontakizun nabarmenak egin zituen, hala nola Otets Sergi (1890-1898, Aita Sergio) edo Hadji-Murat (1896-1904)[11][12]. Urte horietan munduko alde guztietatik zetorren jendea Jasnaia Polianara, idazlearen nortasunak eta ideiek erakarrita. Nekazari-lanetan ari ohi zen eta, bere printzipioei leial eusteko, argitaratutako obrengatik ez zuen etekin ekonomikorik nahi. Emazteak ez zituen ez senarraren ideiak ez eta dizipuluak onartzen, eta bien arteko gatazkak etengabeak ziren. Bizitzaren azkeneko hamar urteetan Tolstoiren ospea handia zen Errusian eta mundu osoan. Egoera horri ihes egin nahirik, 82 urteko zela 1910eko urriaren 28an etxetik alde egin zuen, eta hamar egun geroago Astapovoko geltokian hil zen.

ObraAldatu

(*) Autobiografikoak

EuskaratuakAldatu

  • Hadji-Murat (Khadzhi-Murat, 1912). Meettok, 2017. Itzultzailea: Josu Zabaleta.
  • Zer da artea? (Chto takoye iskusstvo?, 1897). Meettok, 2013. Itzultzailea: Aritz Gorrotxategi.
  • Zenbat lur behar ditu gizon batek? (Mnogo li txeloveku zemli nuzhno, 1886). Denonartean, 2011. Itzultzailea: Mikel Vilches
  • Zaldi baten historia (Jolstomer, 1886). Mensajero, 1998. Itzultzailea: J. L. Egiguren
  • Ivan Ilitxen heriotza (Smert Ivana Ilitxa, 1886). Ibaizabal, 1991, Literatura Unibertsala 11. Itzultzailea: Xabier Mendiguren.
  • Alegiak .Baroja, 1985. Itzultzailea: Bittor Madina

Berak esanakAldatu

"Errazagoa da printzipio filosofikoz osatutako hamar liburuki idaztea, printzipio horietako bakar bat praktikan jartzea baino".

ErreferentziakAldatu

  1. https://www.euskaltzaindia.eus/dok/arauak/Araua_0156.pdf Euskaltzaindiaren 156. araua - Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema
  2. (Ingelesez)  «Leo Tolstoy | Russian writer» Encyclopedia Britannica . Noiz kontsultatua: 2018-11-08 .
  3.   Mendiguren, Xabier «Leon Tolstoi - Ivan Ilitxen heriotza (Hitzaurrea)» www.armiarma.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-08 .
  4.   «Resist Not Evil» ee.stanford.edu . Noiz kontsultatua: 2018-11-08 .
  5. (Ingelesez)  King, Martin Luther; Carson, Clayborne; Holloran, Peter; Luker, Ralph; Russell, Penny A. (1992) The Papers of Martin Luther King, Jr., Volume V: Threshold of a New Decade, January 1959 December 1960 University of California Press ISBN 9780520242395 . Noiz kontsultatua: 2018-11-08 .
  6. (Gaztelaniaz)  Wikipedia «León Tolstói: Biografía de un anarquista cristiano - Portal Libertario OACA» www.portaloaca.com . Noiz kontsultatua: 2018-09-28 .
  7. (Ingelesez)  «War and Peace - Ten Things You Didn't Know About Tolstoy - BBC Radio 4» BBC . Noiz kontsultatua: 2018-11-08 .
  8. (Ingelesez)  McCrum, Robert (2007-03-04) «Review: The Top Ten by J Peder Zane» the Guardian . Noiz kontsultatua: 2018-11-09 .
  9.   Tolstoi, Lev () [www.nonresistance.org/docs_pdf/Tolstoy/I_Cannot_Be_Silent.pdf I cannot be silent] Recollections and Essays .
  10.   «kritiken hemeroteka » Lur-gose asegaitza» kritikak.armiarma.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-08 .
  11.   «kritiken hemeroteka » Historiaren paisaia» kritikak.armiarma.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-08 .
  12.   «kritiken hemeroteka » Erresistentzia» kritikak.armiarma.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-08 .

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo-loturakAldatu


Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Lev Tolstoi
Wikiesanetan badira aipuak, gai hau dutenak: Lev Tolstoi