Ireki menu nagusia

Konfuzio[1] (txinera tradizionalez: 孔子; pinyinez: Kǒngzǐ; K.a. 551 - K.a. 479a) txinatar filosofo, pentsalari eta idazlea izan zen, konfuzianismoaren sortzailea. Haren pentsamenduak eragin itzela izan du Txina, Japonia, Korea eta Vietnamgo kulturetan.

Konfuzio
Konfuzius Buncho.jpg
Bizitza
Izen osoa 孔丘
Jaiotza Qufu550
Herrialdea Lu
Heriotza Lu Itzuli479 (70/71 urte)
Hobiratze lekua Cemetery of Confucius Itzuli
Heriotza modua berezko heriotza
Familia
Aita Shu-liang He
Ama Yan Zhengzai
Seme-alabak
Anai-arrebak
Hezkuntza
Hizkuntzak Antzinako txinera
Ikaslea(k) Zilu Itzuli
Zengzi Itzuli
Yan Hui Itzuli
Duanmu Ci Itzuli
Zhuansun Shi Itzuli
Zai Yu Itzuli
Ran Qiu Itzuli
Ran Yong Itzuli
Q24835307 Itzuli
Q24835393 Itzuli
Q24834907 Itzuli
Gongbo Liao Itzuli
Gongye Chang Itzuli
Q24835291 Itzuli
Gong Sunlong Itzuli
Gongxi Ai Itzuli
Q16903777 Itzuli
Q24835331 Itzuli
Q6853486 Itzuli
Q24835065 Itzuli
Q24835069 Itzuli
Gongxi Chi Itzuli
Q24835041 Itzuli
Q24834934 Itzuli
Ran Geng Itzuli
Nangong Kuo Itzuli
Q24835267 Itzuli
Yuan Xian Itzuli
Q24835319 Itzuli
Q12603391 Itzuli
Q24835981 Itzuli
Q10916692 Itzuli
Q24835142 Itzuli
Q10923186 Itzuli
Shang Qu Itzuli
Q24835146 Itzuli
Q24835327 Itzuli
Bu Shang Itzuli
Q24835253 Itzuli
Fu Buqi Itzuli
Q24835280 Itzuli
Q11058327 Itzuli
Q24835311 Itzuli
Q11085100 Itzuli
Q24834886 Itzuli
Zeng Dian Itzuli
You Ruo Itzuli
Q24834895 Itzuli
Q24835323 Itzuli
Xu Fan Itzuli
Q24835138 Itzuli
Qidiao Kai Itzuli
Q24835989 Itzuli
Q24835985 Itzuli
Tantai Mieming Itzuli
Q24835261 Itzuli
Q24835256 Itzuli
Q24835365 Itzuli
Q24835057 Itzuli
Q24835303 Itzuli
Q24835295 Itzuli
Q24835049 Itzuli
Q24835045 Itzuli
Q24835077 Itzuli
Yan Yan Itzuli
Q24835272 Itzuli
Q16259876 Itzuli
Q24835129 Itzuli
Min Sun Itzuli
Yan Wuyou Itzuli
Q24835285 Itzuli
Q24835276 Itzuli
Q24835315 Itzuli
Q24834921 Itzuli
Q24835287 Itzuli
Q24835085 Itzuli
Gao Chai Itzuli
Jarduerak
Jarduerak filosofoa, irakaslea eta idazlea
Mugimendua Konfuzianismoa
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa Konfuzianismoa
IMDb ch0054073

Konfuzioren filosofiak gizabanakoen eta gobernuen etika, gizarteko hartu-emanetan zuzentasuna, justizia eta zintzotasuna azpimarratzen ditu. Bertute horiek nagusitasuna lortu zuten beste batzuen aurrean, legalismo edo taoismoaren aldean esaterako. Han dinastian, Konfuzioren irakaspenetan oinarrituta konfuzianismo izeneko filosofia-sistema garatu zen. Europan, Matteo Ricci jesuitak sartu zuen lehen aldiz, Confucius izena latinera eraman zuena.

Haren irakaspenak Konfuzioren Analektak liburuan bildu ziren bera hil eta urte andana igaro zirenean. Egungo historialariek ez dute uste Konfuziok berak idatzitako dokumenturik ez dagoenik, baina 2.000 urtean bost libururen idazletzat jo zuten.

Eduki-taula

BiografiaAldatu

Gazte aroaAldatu

Qufun jaio zen, antzinako Lun eta gaurko Shandongen, lurjabe noble batzuen familian, Kong klanean. Konfuziok hiru urte besterik ez zituen aita hil zitzaionean eta familia pobrezian murgildu zen, baina horrek ez zuen oztopatu haurrek hezkuntza zaindua jasotzea.

Oso gazte hasi zen Lu estatuaren administrazioan lanean. Lehen lanbidea estatuaren aletegian izan zen eta Justizia Ministro izatera iritsi zen. Handik urte batzuetara,, dimisioa aurkeztu zuen, printzeak jarraitzen zuen politikarekin ez zetorrela bat-eta.

Zi Zhaan lehen ministroak, Txinako lehen kode juridikoa ezarriko zuenak, eragin handia izan zuen Konfuziogan eta gerraz gerra ibili ondoren, jainkoenganako fedea galduz joan ziren eta erlijioarekiko eszeptiko bilakatzen ari ziren garaikideek ere bai.

IrakasleAldatu

50 urterekin hasi zen irakasten. Bakarrik bidaiatzen zuen alde batetik bestera eta inguratzen zitzaizkion ikasle gutxiak trebatzen saiatzen zen.

Gizon jantzia eta betiko ohitura eta ideien jarraitzaile, bere ospea di-da batean zabaldu zen Lu printzerrian hasieran eta Txina guztian gero.

Han dinastiaren ondoko enperadoreek Konfuzioren lanean oinarritu ziren Txinako gizartea antolatzeko. Konfuzioren aurretik eta Txina Zhou dinastiaren pean egon zenean, gobernuaren gainbehera nabaria zen eta ohitura zabarrak orokortu egin ziren. Garaiko desordenak eta eredu moralen hutsuneak erabat atsekabetzen zuten Konfuzio. Horrela iritsi zen antzinako jakintsuen printzipio eta jakintzak herrian zabaldu behar ziren erabakira. Txinako literaturako klasikoak irakasten zituen eta musika txinatarraren garrantzia azpimarratu zuen. Gobernariek, handiak eta eraginkorrak izan nahi bazuten, eredu izan behar zuten eta aparteko printzipio moralen jabe. Herriarentzako, zoriona eta arrakasta lortu ahal izateko estimulu nahikoa izango ziren.

MinistroAldatu

Tradizioari jarraituz, ministro izan zenean, erreforma ugari ezarri omen zuen justizia administrazioan. Luk indar ikaragarria eskuratu zuen eta ondoko estatu batek ministroaren destituzioa lortzeko intrigatu zuen. Hala ere, agian ez zen ministroa izan, funtzionario xumea baizik. Era batera edo bestera, Konfuziok, K.a. 496an, kargua utzi zuen eta bidaiatzeari ekin zion, klaseak han-hemenka emanez, printzeren batek erreformei hasiera emateko aukera eskainiko zion zain. K.a. 484an, gobernari egoki baten alferrikako bilaketa baten ondoren, Lura itzuli zen azken aldiz. Azken urteak autore klasikoen idatziak irakurri eta iruzkinak idazten eman zituen.

Lun hil zen eta Qufun (Shandong) eman zioten lur K.a. 479an.

1994an, bai Konfuzioren tenplua, bai hilerria, Gizateriaren Ondare deklaratu zituzten.

FilosofiaAldatu

Bizitzan zehar izandako portaera egokian, Estatuko gobernu onean (karitatatea, justizia, eta jerarkiaganako errespetua), tradizioak zaintzean, ikasketan eta meditazioan zetzan haren irakaskuntzaren funtsa.

Bertute nagusiak hurrengoak ziren: tolerantzia, ontasuna, borondate ona, urkoarenganako maitasuna eta helduenganako eta arbasoenganako errespetua. Printzea bertuteduna bada, herritarrek haren adibidea jarraituko dute. Gizarte aurrerakoi batek harreman horiek bere horretan kontserbatuko ditu. Ezinbestekoa da antzinako jakintsuak berreskuratzea eta herritaren ohituretan eragitea.

Kung maisua izan zen jarraitzaile talde bat lortu zuen lehena. Funtzionario zenean formulatutako hartu beharreko neurriez gainera, Txeu Dukearen politika berreskuratzen saiatu zen. Konfuziok bere irakaskuntzak jarraitu behar zituen printze bat behar zuen eta, horrela, handik hamabi hilabetera espero zen emaitza lortzen hasiko zen; hiru urtean, gizarte proiektua ezin hobeto ezarriko zen.

Hauek ziren Konfuzioren dotrinak gobernuan zegoenari egiten zizkion aginduak:

  • Herria maitatu, morala berritu eta egunerokotasunerako behar ziren baldintzak bete.
  • Horregatik, lehen pausoa Lehen Agintaria den Hari zerbitzea izango da.
  • Norbanakoaren bertutea zaindu behar da eta etengabeko hobekuntzara joan behar da beti.
  • Bai bizitza pribatuan eta baita bizitza publikoan ere, Justizia ez da begibistatik galdu behar.
  • Gizakiaren ahuldadeak kontuan izan behar dira: haragia arriskua izaten da; arrazoia, berriz, galtzen erraza.
  • Harreman sozialaren eskakizunak bete behar dira (gobernari-ministro, aita-seme, senar-emazte, senitartean, lagunartean).
  • Azken helburua bake unibertsala eta harmonia orokorra dira.

Bost klasikoak maisua hil eta gero agertu ziren. Bai lana eta baita bizitza ere, kultu objektu bihurtu ziren eta izugarrizko paradigma izan ziren gure garaia arte.

ErreferentziakAldatu

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Konfuzio  
Wikiesanetan badira aipuak, gai hau dutenak: Konfuzio