Xabier Mendiguren Bereziartu

euskal idazlea

Xabier Mendiguren Bereziartu (Ezkio, 1945eko uztailaren 13a) euskal idazlea, itzultzailea eta euskaraz traduktologiaren inguruan jardun duen egilerik oparoenetakoa da. XX. mende bukaeran eta XXI. hasieran lortu den Euskal Herriko itzulpen jarduna modernizatzearen eragilerik indartsuenetako bat izan da, eta azpimarragarria da itzulpenen maila jasotzeko eta itzulpenaren inguruan hausnartzeko egin duen ekarpena.[1] Kontseiluaren Idazkari Nagusia izan zen 1998ti 2010era bitarte. Iñaki Mendiguren itzultzailearen anaia da.

Xabier Mendiguren Bereziartu
Xabier Mendiguren 1998.png
Bizitza
Jaiotza Ezkio1945eko uztailaren 13a (75 urte)
Herrialdea  Gipuzkoa, Euskal Herria
Familia
Anai-arrebak
Hezkuntza
Hizkuntzak gaztelania
euskara
frantsesa
ingelesa
Alemana
Italiera
errusiera
Jarduerak
Jarduerak idazlea eta itzultzailea
Lan nabarmenak Elhuyar Hiztegia
Literaturaren Zubitegiko fitxa 100
Inguma xabier-mendiguren-bereziartu
Kontseiluko idazkari Nagusia (Egunkaria. 1998)

IbilbideaAldatu

Filosofia eta Letratan lizentziatura Deustuko Unibertsitatean amaitu ostean, euskara eta euskal literatura irakatsi zituen. Ikastolak sortu egin ziren garaian planifikazio didaktiko eta pedagogikoan parte hartu zuen geroago.

 
Jose Ramon Etxebarriarekin euskarazko testuliburuak sortu zituen SAIOKA taldea (J.R. Etxebarria, 2018).

Testuliburuak ondu nahiz euskaratzen lan eskerga egin zuen; hain zuzen ere, IKER taldearen sortzaile izan zen 1974an, zeinak Saioka euskarazko lehen ikasliburuak sortu baitzituen.[1] Lehen irakaskuntzarako SAIOKA liburu-bilduma horretan Bizkaiko eta Gipuzkoako Ikastolen Elkarteak zeuden eta besteak beste pertsona hauek: Jose Ramon Etxebarria, Xabier Mendiguren, Xabier Kintana, Imanol Añon, Iñaki Antiguedad, Kepa Martinez de Lagos eta Karmele Baelo.

Geroago, Martuteneko Itzultzaile Eskolaren sorkuntzan parte hartu zuen, eta hango irakasle eta zuzendari lanetan aritu zen 1990era arte. Eskola horretatik atera ziren 1987an EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea eta Senez aldizkaria, Mendigurenen parte hartzearekin, jakina.[1]

Pentsamenduaren Klasikoak bildumaren zuzendari teknikoa izan zen. Euskaltzain urgazlea da, eta Euskararen Gizarte Erakundearen Kontseiluko Idazkari Nagusia izan zen.[1]

Haur literaturako hainbat lan itzuli ditu, batez ere ingelesetik eta alemanetik.

Elhuyar Hiztegiaren 2013ko bertsioa sortu zuen taldeko zuzendaria izan zen Miren Azkarate eta Xabier Kintanarekin batera. Eta gainera zenbait lan lexikografiko ere euskaratu ditu, eta EITBrentzako itzulpen-lanak ere egin izan ditu.

Traduktologiaz, testuak era ulergarrian idazteko joera berriakAldatu

Traduktologiari eta itzulpengintzaren historiari buruzko funtsezko saiakera batzuk idatzi ditu, besteak beste hauek:

  • Itzulpen teoriazko ezagupenak (Lazkao, Pax, 1983),[2]
  • Itzulpengintza, historia eta teoria (Donostia, Elkar, 1995),[3]
  • Euskal Itzulpengintzaren Historia Laburra (Donostia, Elkar, 1996).[4]

Senez, Riev eta Jakin aldizkarietan artikulu andana argitaratu ditu.[5][1]

Ez dago zalantzarik Xabier Mendiguren aitzindari arrakastatsuetako bat dela. Euskara batuaren oinarriak 1966an sortu zirenean, euskara batu horrekin hizkuntza ulergarri, zehatz eta komunikatibo bat sortu behar izan zenean, Mendiguren erronka hori gainditzeko aitzindari arrakastatsuetako bat izan zen (Jose Ramon Etxebarria,, Xabier Kintana, Andoni Sagarna, Mikel Zalbide, Luis Bandres, Joseba Intxausti, Klaudio Harluxet, Jose Antonio Aduriz, Martxel Aizpurua, Lore Azkarate, Andres Urrutia...).[6] Euskaraz idazten trebakuntza lortzeko hainbat ikastaro eman zituen, Jose Ramon Etxebarria eta Xabier Kintanarekin hainbatetan.

Belaunaldi horrek itzulpenak egiteko modu berriak ekarri zituen. Itzulpen literala ez zen sustatzen. Helburu nagusia testu ulergarriak lortzea zen, testuaren egitura apur bat aldatu behar bazen ere.

« Zientzia euskaraz lantzeko euskarri bi baino ez dira behar: zientzia egitea eta euskara erabiltzea. Posiblea da, borondatea badago; eta batzuek badakigu hizkuntza guztiak gai direla edozein jakintza-arlo lantzeko, pertsonengan bizirik badaude; hau da, benetan erabiltzen badira. »

—Joserra Etxebarria (aikor.eus)


LanakAldatu

Itzulpen jardunaz gain, bereak diren obrak ere idatziak ditu, batik bat kontakizunak eta politikaren eta historiaren inguruko entseguak.

ItzulpenakAldatu

Guztira 40 bat liburu itzuli ditu, besteak beste egile hauenak: Cesare Pavese, Salgari, Shakespeare, Faulkner, Dickens, Goldoni, Croce, Anouilh, edo Laxalt.

KLASIKOAK bilduman 12 liburu itzuli ditu pentsamendu unibertsalaz:

EIZIEk sortutako Literatura Unibertsala bliduman 7 liburu hauek itzuli ditu:

NarrazioaAldatu

SaiakeraAldatu

BiografiaAldatu

HistoriaAldatu

HiztegiakAldatu

Elhuyar Hiztegia: euskara-gaztelania, castellano-vasco. 4. argit. (2013, Elhuyar) Zuzendariak Miren Azkarate, Xabier Kintana eta Xabier Mendiguren Bereziartu euskaltzainak izan ziren; Antton Gurrutxaga eta Elixabete Etxeberria izan ziren zuzendari teknikoak.

Euskaltzain urgazleaAldatu

 
Euskaltzaindiako bilera batean 1970eko hamarkadako erdialdean: Alfonso Irigoien, Eneko Irigoien, Txillardegi, Xabier Mendiguren Bereziartu, Iratzeder, Jose Mari Satrustegi, Luis Villasante, Jean Haritschelhar eta José Luis Lizundia,

Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen 1975eko ekainaren 27an. Batzorde hauetan aritu izan da: Gramatika (1976), Alfabetatzea (1979), Elebitasuna (1979), Irakaslegoa (1978-1983), Hiztegigintza (1987-1989), Exonomastika (1993-1997), Jagon saila (1995-1999) eta Corpusa (1999-).[8]

Sariak eta errekonozimenduakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e Mendiguren Bereziartu, Xabier. «NorDaNor | EIZIE» nordanor.eus . Noiz kontsultatua: 2020-02-21.
  2. Mendiguren, Xabier.. (1983). Itzulpen-teoriazko ezagupenak. Itzultzaile Eskola ISBN 84-86268-01-X PMC 39066238 . Noiz kontsultatua: 2020-02-21.
  3. Mendiguren Bereziartu, Xabier ( 1945-). (D.L. 1995). Itzulpengintza : historia eta teoria. Elkar ISBN 84-7917-194-4 PMC 920102630 . Noiz kontsultatua: 2020-02-21.
  4. Mendiguren, Xabier.. (1995). Euskal itzulpenaren historia laburra. Elkar ISBN 84-7917-525-7 PMC 39298544 . Noiz kontsultatua: 2020-02-22.
  5. «Xabier Mendiguren Bereziartu ::70 artikuluak. Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea» www.inguma.eus . Noiz kontsultatua: 2020-02-22.
  6. UZEI Terminologia eta Lexikografia Zentroa. (2017-11-27). #LarretikNoranahi dokumentala. . Noiz kontsultatua: 2017-12-11.
  7. Bereziartu, Xabier Mendiguren. (1990). Ipuinak. . Noiz kontsultatua: 2020-02-22.
  8. Mendiguren Bereziartu, Xabier. «Euskaltzain Urgazleak» www.euskaltzaindia.eus (Euskaltzaindia) . Noiz kontsultatua: 2020-02-21.
  9. Irureta Azkune, Onintza. (2008-01-27). ««Gaurko erritmoekin euskararen normalizazioa izugarri berandutuko da»» Argia . Noiz kontsultatua: 2020-02-21.
  10. «Xabier Mendiguren Bereziartu: «Gaurko erritmoekin euskararen normalizazioa izugarri berandutuko da»» Argia 2008-01-26 . Noiz kontsultatua: 2020-02-21.

Kanpo estekakAldatu