Milan

italiako udalerria

Milan[1] (italieraz: Milano, /miˈlaːno/ ahoskatua; milaneraz, Milan) Italiako hiriburu ekonomikoa da eta bigarren hiri handiena. Padaniako ordokian dago, pianura padana delakoan. Lombardiako hiriburua da. Halaber, Europar Batasuneko bosgarren metropoli-barrutirik handiena da.

Milan
Milan
Italiako udalerria
Milano piazza Duomo.jpg
Flag of Milan.svg CoA Città di Milano.svg
Administrazioa
Estatu burujabe Italia
Eskualdea Lombardia
Italiako hiri metropolitarra[[d:Special:EntityPage/Q18288155|{{{2}}}
Alkatea Giuseppe Sala (en) Itzuli
Izen ofiziala Milano
Jatorrizko izena Milan
Posta kodea 20121, 20122, 20123, 20124, 20125, 20126, 20127, 20128, 20129, 20131, 20132, 20133, 20134, 20135, 20136, 20137, 20138, 20139, 20141, 20142, 20143, 20144, 20145, 20146, 20147, 20148, 20149, 20151, 20152, 20153, 20154, 20155, 20156, 20157, 20158, 20159, 20161 eta 20162
ISTAT kodea 015146
Geografia
Koordenatuak 45° 28′ 01″ N, 9° 11′ 24″ E / 45.4669°N,9.19°E / 45.4669; 9.19Koordenatuak: 45° 28′ 01″ N, 9° 11′ 24″ E / 45.4669°N,9.19°E / 45.4669; 9.19
Map of comune of Milan (province of Milan, region Lombardy, Italy).svg
Azalera 181.67 km²
Altuera 120 m
Mugakideak Assago, Arese, Baranzate, Bresso, Buccinasco, Cesano Boscone, Cologno Monzese, Corsico, Cormano, Cusago, Novate Milanese, Opera, Pero, Peschiera Borromeo, Rho, Rozzano, San Donato Milanese, Segrate, Sesto San Giovanni, Settimo Milanese, Trezzano sul Naviglio eta Vimodrone
Demografia
Biztanleria 1.351.562 (2017ko urtarrilaren 1a)
Red Arrow Down.svg0 (2018ko urtarrilaren 1a)/(2017ko urtarrilaren 1a)
Dentsitatea 7.439,65 bizt/km²
Informazio gehigarria
Telefono aurrizkia 02
Ordu eremua UTC+01:00, Europa Erdialdeko Ordua eta UTC+02:00
Hiri senidetuak São Paulo, Chicago, Toronto, City of Melbourne (en) Itzuli, Tel Aviv, Krakovia, Osaka, Shanghai, Dakar, Lyon, Birmingham, Betleem, Frankfurt am Main, Dublin, Napoli, Buenos Aires, Guadalajara, Medan, Iquitos, Montreal, Sofia, Trieste, Pekin, Sydney, Amman, Ragusa, Santo Domingo, Medellín, Maxhad, Pernik, San Petersburgo eta Melbourne
Katastro kodea F205
Sailkapen sismikoa 3 (Txikia)
Matrikula MI
Hizkuntza ofiziala Italiera
comune.milano.it
Milango katedrala eta Vittorio Emanuele II galeria

GeografiaAldatu

MugakideakAldatu

Milanek honako udalerri hauekin egiten du muga:

KlimaAldatu

      Datu klimatikoak (Linate aireportua, 1961–1990)      
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 4.6 8.2 13.2 17.5 21.9 26.1 28.9 27.7 24.3 18.8 10.2 5.4 17.2
Batez besteko tenperatura (ºC) 1.4 4.2 8.3 12.3 16.6 20.6 23.1 22.2 18.9 13.6 6.9 2.3 12.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -1.9 0.1 3.3 7.0 11.2 15.0 17.3 16.7 13.5 8.4 3.6 -0.9 7.8
Pilatutako prezipitazioa (mm) 64.3 62.6 81.6 82.2 96.5 65.4 68.0 93.0 68.5 99.7 101.0 60.4 943.2
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 7.2 6.7 7.9 8.3 8.1 7.6 5.8 7.1 5.2 6.8 8.5 6.3 85.5
Eguzki orduak 58.9 96.1 151.9 177.0 210.8 243.0 285.2 251.1 186.0 130.2 66.0 58.9 1915.1
Hezetasuna (%) 86 78 71 75 72 71 71 72 74 81 85 86 76.8
Iturria: MeteoAM [2]

HistoriaAldatu

Italiako iparraldeko zeltek fundatu zuten Milan, K.a. 600. urtean, gutxi gorabehera eta erromatarrek K.a. 222. urtean konkistatu eta "Mediolanum" izena eman zioten.

Mendeetan zehar, hainbat erreinuk konkistatu zuten, hala nola Frantziak, Espainiak (XVI. mendean) eta Austriak (XVIII. mendean), baina Frantziako Iraultza eta Napoleondar Gerrak igaro ondoren, hiria italiar nazionalismoaren zilbor bihurtu zen.

Gaur egun, Milan Europako gune ekonomiko garrantzitsua bilakatu da, industrian eta hirugarren sektore ekonomikoan (modan, bereziki) euskarritu den hiri kosmopolita baita.

DemografiaAldatu

Hiriak 1.308.735 biztanle ditu eta haren hirigunea 4.280.820 biztanlekoa da. Era berean, gune metropolitarrak 7.400.000 biztanle ditu.

Askok eta askok Milan Italiako hiriburu ekonomikoa dela diote. Izan ere, Milan Europar Batasuneko hiririk aberatsenetarikoa da, Italiako Burtsaren egoitza eta gune komertzial eta finantzierorik nagusietakoa. Horrez gain, Milaneko Azoka Italiako inportanteena da, baita munduko handienetako bat ere.

Milan mundu osoko modaren hiriburuetariko bat da, Parisekin batera.

KulturaAldatu

Italiako kultur gune garrantzitsua da, Erroma bezala, baina modu desberdinean. Nahiz eta historian haren presentzia Italiako hiriburua baino askoz apalagoa izan, egun munduko lehen mailan dago, musika-, literatura-, arte- eta, batez ere, moda-kontuetan.

Milango Katedrala (Duomo esaten zaio) hiriko lekurik ezagunena da, bai haren arkitektura arranditsuagatik, baita haren esanahi katolikoagatik; eraikitze lanak 1386ean hasi ziren eta 1805ean ofizialki bukaera eman zitzaion.

Munduko katedralik handiena da, Sevillakoaren ondoren, barruan 40.000 pertsona sar baitaitezke.

KirolaAldatu

AC Milan eta FC Internazionale (Milango Inter) futbol taldeak hiriko kirol elkarte nagusien artean ditugu, Olimpia Milano saskibaloi taldearekin batera. Hirurek ibilbide arrakastatsua daukate Europako txapelketetan.

Txirrindularitzaren arloan, Milan-San Remo lasterketa klasikoa nazioartean oso ezaguna da.

HedabideakAldatu

Milandar ospetsuakAldatu

ErreferentziakAldatu

Kanpo estekakAldatu