Ireki menu nagusia

Nazioarteko Alfabeto Fonetikoa (NAF edo IPA, International Phonetic Alphabet) hizkuntzalariek asmatutako transkripzio sistema bat da, adituek munduko hizkuntza guztien soinuak edo hotsak idatziz jasotzeko era bateratu bat eskuratzeko helburuarekin. Alfabeto fonetikorik erabiliena da munduan, Estatu Batuetako erakundeetan izan ezik. NAF Parisen sortu zen 1886. urtean Nazioarteko Fonetika Elkartearen eskutik, baina denborarekin aldaketak izan ditu, zehazki 1989, 1993 eta 1996. urteetan. Latindar alfabetoan oinarrituta dago nagusiki. 2005.ean 107 letra eta 56 ikur diakritiko eta suprasegmental zeuzkan.

Nazioarteko alfabeto fonetikoa. 2005. urteko bertsioaren itzulpena.

HistoriaAldatu

NAF 1886an sortu zuen Paul Passyk zuzentzen zuen hizkuntza frantziar eta britainiar irakasleen talde batek. Talde hori geroago Nazioarteko Fonetika Elkartea bilakatu zen. Hasieran, hizkuntza bakoitzeko alfabeto fonetiko bat garatzea pentsatu zuten; baina, azkenean, alfabeto fonetiko unibertsala egitea hobetsi zuten. Lehen alfabeto fonetikoa 1988an argitaratu zen. Aldaketa sakonak egin zaizkio geroztik.

DeskripzioaAldatu

 
2018ko NAF taula, ingelesez. (Gorago agertzen den taularen sorburua).

Ikurrak hautatzerakoan, ez zuten alfabeto latindarretik gehiegi aldendu nahi. Horregatik, ikur gehienak latindar edo greziarrak dira. Azken urteetan, hala ere, beste alfabetoetatik letra gehiago onartu dira.

Hainbat letra eta hainbat sinbolo diakritiko dituenez, transkripzio estua lortzeko oinarrizko lanabesa da NAF.

ErabilpenaAldatu

Transkripzioa, zehaztasunaren arabera, estua edo zabala da.

Transkripzio estua denean, hotsa edo forma ahal den bezain zehazki idazten da, bereizi nahi den hots bakoitzerako ikur bana erabiliz. Honetarako asmatu zen NAF edo IPA, transkripzio estu edo zehatzak egiteko, hain zuzen.

Baina transkripzio estua lortzeko, NAF erabiltzen jakitea ez da nahikoa. Hizkuntza jakin batean transkripzio estu egokiak egiteko "belarria ohitua" behar da. Izan ere, hizkuntza jakin batean ondo trebaturik ez dagoenak, aditua izanda ere, lanak izango bide ditu hotsak behar bezala bereizteko.

Transkripzio zabalak, berriz, bereizketa gutxiago egiten ditu hotsen artean, hau da, dialektoen edo hizkera erregistroen hainbat tasun ñabardura handiegirik gabe islatzen ditu. Transkripzio zabalak egiten dira transkripzioaren helburua fonetika-kontuetatik urrun dagoenean. Esate baterako, ikerketa soziolinguistiko bateko transkripzio batean ñabardura fonetiko-fonologikoek, agian, ez dute zertan ardura berezia izan.

Hizkuntzalaritzari buruzko hainbat liburuk eta hiztegi askok alfabeto hori erabiltzen dute gaur egun, bereziki ingelesaren ahoskerari buruz argibideak emateko.

Ikus halaberAldatu

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Nazioarteko Alfabeto Fonetikoa