Ireki menu nagusia

Sydney[1] Australiako hiri handiena eta zaharrena da. Herrialdearen hego-ekialdeko kostan dago eta Hegoaldeko Gales Berria estatuko hiriburua da.

Sydney
Sydney
 Australia
Sydney skyline at dusk - Dec 2008.jpg
Sydney hiria iluntzean.
120x90px Sydney COA.gif
Administrazioa
Herrialdea  Australia
Estatua Hegoaldeko Gales Berria
Sorrera 1788
Izen ofiziala Sydney
Jatorrizko izena Sydney
Posta kodea 2000
Geografia
Koordenatuak 33° 52′ 00″ S, 151° 12′ 00″ E / 33.866666666667°S,151.2°E / -33.866666666667; 151.2Koordenatuak: 33° 52′ 00″ S, 151° 12′ 00″ E / 33.866666666667°S,151.2°E / -33.866666666667; 151.2
Sydney hemen kokatua: Australia
Sydney
Sydney
Sydney (Australia)
Sydney councils.png
Azalera 12.144,6 km²
Altuera 0
Demografia
Biztanleria 4.840.600 bizt. (2014)
Dentsitatea 345,7 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera 1788
Telefono aurrizkia 0272, 0273, 0274, 0276, 0277, 0279, 0280, 0282, 0283, 0285, 0288, 0290, 0291, 0292, 0293, 0294, 0295, 0296, 0297, 0298, 0299
Ordu eremua UTC+10:00
Hiri senidetuak San Frantzisko, Hakkâri Itzuli, Nagoia, Wellington City, Guangzhou, Florentzia, Portsmouth, Milan, Islamabad, Dili, New Delhi, Manila, Mexiko Hiria eta Seul
www.cityofsydney.nsw.gov.au/ eta www.australia.com/en-us/places/sydney.html

Hiria 1788. urtean sortu zen, artean barne ministro britainiarra zen Lord Sydney izeneko Thomas Townshenden omenez. Gutxi gorabehera 4 milioi biztanle ditu, gehienak jatorri britainiar edo irlandarrekoak. Asiar jatorriko asko ere bertan bizi dira, txinatar auzoan bereziki.

Euskal Etxe bat dago bertan, Gure Txoko izenekoa: Gure Txoko Basque Club Sydney.

HistoriaAldatu

 
Aztarna arkeologikoa Sydney inguruan: kanguroak

Lehenengo biztanleak Australiako iparretik etorri ziren, aurretik Asiako hego-ekialdetik etorritakoen ondorengoak zirenak[2]. Sydney inguruan 30.000 urtetan zehar egon direla biztanleak estimatzen da[3]. Sydneyko ingurua oso aberatsa da aztarna arkeologikoetan.

Bertakoen eta britaniarren arteko lehen harremana 1770an gertatu zen. Garai hartan 4000 eta 8000 biztanleen artekoa zen bertako populazioa. Bertan hitz egiten ziren hizkuntza nagusiak Darug, Guringai eta Dharawal ziren. James Cook, 1770an, izan zen Sydneyra iritsi zen lehen mendebaldarra, bere itsasontzia bertan hartu zuenean lur. 1788an iritsi ziren lehen presoak metropolitik eta Sydney kolonia penal gisa eratu zen XIX mendearen erdialdera arte. Hortik aurrera gune ekonomiko eta kulturala bihurtu zen, eta 1842 urtean Australiako lehen hiri bilakatu zen. Garai bertsuan inguruetan aurkitutako urrea dela-eta biztanleria handitu zen 35.000 biztanletik 200.000 pasaz 1871n.

Baina migrazio handiena Bigarren Mundu Gerraren ondoren etorri zen.Biztanleria 1,7 milioira iritsi zen 1950ean eta ia 3 milioira 1975ean.

KlimaAldatu

Sydneyk klima subtropikal hezea du Köppen klima sailkapenaren arabera. Udak orokorrean gozoak dira, neguak epelak eta euria modu uniformean banatzen da urtean zehar. Ozeanoaren eragina garrantzitsua da eta mendebaldeko/barneko auzoetan erregistratzen dira tenperatura muturrekoenak.


Datu klimatikoak (Sydney)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 45.3 42.1 39.8 33.9 30.0 26.9 25.9 31.3 34.6 38.2 41.8 42.2 45.3
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 25.9 25.8 24.7 22.4 19.4 16.9 16.3 17.8 20.0 22.1 23.6 25.2 21.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 18.7 18.8 17.5 14.7 11.5 9.3 8.0 8.9 11.1 13.5 15.6 17.5 13.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) 10.6 9.6 9.3 7.0 4.4 2.1 2.2 2.7 4.9 5.7 7.7 9.1 2.1
Euria (mm) 101.5 118.1 129.3 126.3 121.2 130.5 98.6 80.6 68.9 77.4 83.8 77.9 1213.2
Euri egunak (≥ 1 mm) 12.2 12.4 13.5 12.8 13.2 12.5 11.2 10.4 10.6 11.7 11.7 11.5 143.7
Iturria: [4]

DemografiaAldatu

2001eko erroldaren arabera[5], hiriak 4.391.674 biztanle zituen. Bertako biztanleen adinaren mediana 36 urtekoa da eta biztanleen %12,9k 65 urte edo gehiago du. Sydneyko jendearen %32.5k ingelesa ez den hizkuntza bat hitz egiten du, eta horien artean arabiera, txinera (mandarinera eta kantonera), vietnamera eta greziera dira mintzatuenak[6][7].

AzpiegiturakAldatu

HezkuntzaAldatu

Sei unibertsitate publiko daude hirian: University of Sydney, University of New South Wales, University of Technology Sydney, "Macquarie University, "Western Sydney University eta Australian Catholic University.

GarraioaAldatu

Autoen trafiko astuna dago errepide nagusietan baina garraio publikoa ere ugaria da: trena, busak eta ferryak. Ferry sarea munduko handiena da.

Garraio publiko guztian zehar Opal[8] txartelen bidez ordaintzeko aukera dago. Hauek erabiltzailearen arabera 4 mota desberdinetan banatzen dira: helduentzako, haurrentzako (4 urtetik 15 urtera arte hauek barne), pentsiodunentzako eta ikastunentzako. Txartela doan eskura daiteke eta igandero 2'70$-tik gora zerbitzu guztiak dohainik dira.

 
Helduen eta umeen Opal txartelak.

Metroaren eraikuntza hasia dago eta aurreikuspenen arabera 2019an amaituko da.

Ondasun nagusiakAldatu

IruditegiaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. Euskaltzaindia (2012-03-30) 168. araua: Ozeaniako toponimia.
  2. (Ingelesez) «Settlers' history rewritten: go back 30,000 years - National - smh.com.au» www.smh.com.au . Noiz kontsultatua: 2018-07-02.
  3. (Ingelesez) «Settlers' history rewritten: go back 30,000 years - National - smh.com.au» www.smh.com.au . Noiz kontsultatua: 2018-07-02.
  4. http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_066062_All.shtml Bureau of Meteorology (Australia)
  5. «2011 Census QuickStats: Greater Sydney» www.censusdata.abs.gov.au . Noiz kontsultatua: 2018-07-02.
  6. .
  7. .
  8. (Ingelesez) «Home | NSW Government | Opal» www.opal.com.au . Noiz kontsultatua: 2018-07-08.

Sydneytar ospetsuakAldatu

Kanpo estekakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Sydney