Ormaiztegi

Gipuzkoako udalerria


Ormaiztegi Gipuzkoa hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdekoa. 1.300 biztanle zituen 2016. urtean, eta 6,77 km2. Autobusak egiten dituen Irizar enpresaren egoitza delako da ezaguna.

Ormaiztegi
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Ormaiztegiko zubia, Euskal Herria.JPG

Ormaiztegiko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Goierri
Izen ofiziala Ormaiztegi
Alkatea Jon Enrique Galarza (Ormaiztegi Batzen)
Posta kodea 20216
INE kodea 20062
Herritarra ormaiztegiar
Kokapena
Koordenatuak 43° 02′ 35″ N, 2° 15′ 17″ W / 43.0431°N,2.2548°W / 43.0431; -2.2548Koordenatuak: 43° 02′ 35″ N, 2° 15′ 17″ W / 43.0431°N,2.2548°W / 43.0431; -2.2548
Azalera 6,77 km2
Garaiera 195 metro
Distantzia 50 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 1.276 (2019)
Red Arrow Down.svg-26 (2018)
alt_left 635 (%49.8)641 (%50.2) alt_right
Dentsitatea 192,02 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 9,88
Zahartze tasa[1] % 16,46
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 67,62
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 75,44 (2011)
Genero desoreka[1] % 17,61 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 7,7 (2013)
Kultura
Euskaldunak[1] % 73,42 (2010)
Euskararen erabilera[2] % 45,4 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1615. urtea
Webgunea http://www.ormaiztegi.net

GeografiaAldatu

Udalerri mugakideakAldatu

Herri hauek ditu mugakide: iparraldean Ezkio-Itsaso; hegoaldean Mutiloa eta Idiazabal; ekialdean Beasain; eta mendebaldean Gabiria.

HistoriaAldatu

Auzo bat baino ez zen Ormaiztegi, gaizkile eta lapurrei aurre egiteko 1384. urtean Segurako herriarekin bat egin zuenean. 1615 arte iraun zuen bi herriguneen arteko batasunak; urte horretan jaso zuen hiri-gutuna Filipe III.a Espainiako erregearen eskutik. 1617. urtean Astigarreta, Gudugarreta, Zerain eta Mutiloako herriguneekin bat egin zuen, San Esteban herri-elkartea osatzeko eta Batzar Nagusietara prokuradore bakarra bidaltzearren. Zegamako herri-elkarte bihurtu zen 1637. urtean, Zegamako herriak aurrekoekin bat egin zuenean. 1863. urtean, Norteko burdinbidea heldu zen herrira, eta ospe handiko Ormaiztegiko burdinazko zubia eraiki zen.

EkonomiaAldatu

Industria (metalurgia, makineria, industria kimikoa, eraikuntza) da ekonomia jarduera nagusia.

Irizar kooperatibak Ormaiztegin dauka egoitza nagusia.[3]

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %0,3. Bigarren sektorea BEGaren %88,6. Hirugarren sektorea %10,3. Eraikuntza %0,8.[4]

DemografiaAldatu

2019an herriak 1.295 biztanle zituen, eta horietatik %21,93k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %9,73 ziren.[4]

Ormaiztegiko biztanleria

PolitikaAldatu

2011ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 279 boto. Ormaiztegiko Herri Taldeak 218 boto. Orbel - Ormaiztegiko Bizilagunek 210 boto. PSE-EEk 13 boto. PPk 12 boto.[5][6] Rosa Mari Urkia (EH Bildu) izendatu zuten alkate, Orbelen aldeko botoekin.[7]

2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Ormaiztegi Batzenek 452 boto. EH Bilduk 244 boto. PSE-EEk 10 boto.[6][5] Jon Enrike (Ormaiztegi Batzen) izendatu zuten alkate.[8]

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Ormaiztegi Batzenek 421 boto. EH Bilduk 258 boto. Elkarrekin Podemosek 20 boto. PSE-EEk 8 boto.[6][5] Jon Enrikek jarraitu zuen alkate.[9][10]

AzpiegiturakAldatu

GarraioaAldatu

KulturaAldatu

KirolaAldatu

  • Zubipe kiroldegia[12]
  • Urbeltz pilotalekua eta saskibaloi kantxa[13]

HezkuntzaAldatu

EuskaraAldatu

Ormaiztegiko Kontxa Intxaustiren[17] testigantza, eskolan ikasitakoaren eta irakaskuntza metodoen ingurukoa.Euskal Herriko Ahotsak[18] [19]proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Ormaiztegiko euskara[20] gipuzkeraren aldaera bat da, zehatzago esanda, Goierriko euskara[21] da bertan hitz egiten dena. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia[22] osatzen du Goierrikoak, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakarti samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa.

2016an herritarren %73,85 euskalduna zen.[4]

 
San Andres elizako ataria

Ondasun nabarmenakAldatu

Ormaiztegiar ospetsuakAldatu

 
Tomas Zumalakarregi jenerala da ormaiztegiar ospetsuena.

Argazki galeriaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. «UEMA-Atlasa» Euskararen erabilera (UEMA).
  3. Irizar marka. . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  4. a b c «Web Eustat. Ormaiztegiko datu estatistikoak» eu.eustat.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  5. a b c «Udal, Foru eta Europako Hauteskundeak 2019» Goierriko Hitza . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  6. a b c www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  7. «Rosa Mari Urkia izendatu dute Ormaiztegiko alkate, Orbelen aldeko botoekin» Goierriko Hitza 2011-06-11 . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  8. «Jon Enrique alkate Ormaiztegin, sei zinegotzi lortuta» Goierriko Hitza 2015-05-24 . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  9. «Lehen egunean hiru herritan alkate» Goierriko Hitza 2019-06-18 . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  10. «Goierriko hamar alkatek jarraitu egingo dute agintaldi honetan» Goierriko Hitza 2019-06-15 . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  11. «Liburutegia» Ormaiztegi . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  12. «Zubipe polikiroldegia» Ormaiztegi . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  13. «Urbeltz pilotalekua» Ormaiztegi . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  14. «San Andrés Herri eskola» Ormaiztegi . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  15. «Haurreskola» Ormaiztegi . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  16. «Gaztelekua – PSZ zerbitzua» Ormaiztegi . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  17. «Ormaiztegi - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  18. «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  19. «Goierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  20. «Ormaiztegi - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  21. «Goierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  22. «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  23. «NORTEKO TRENBIDEAREN ZUBIA. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  24. «Iriarte Erdikoa etxea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  25. «San Andrés Eliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  26. «Ondarea» Ormaiztegi . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  27. «ANTIGUAS ESCUELAS. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  28. «Consistorial etxea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  29. «Berroeta baserria. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  30. «CASERIO ARANDI ZAHAR. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-04.

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa