Barkoxe

Zuberoako udalerria


Barkoxe ([baʁ̞koʃe] Zubereraz; Barkos [baɾkos̺] Nafarreraz) Zuberoako udalerri nagusietakoa da, Basabürüan kokatua.

Barkoxe
 Zuberoa, Euskal Herria
Mascarade 2009- Barcus.JPG
Barkoxe herriko maskarada; atzealdean, Herriko Etxea ageri da

Armarria

Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Lurraldea  Zuberoa
Administrazioa
Estatua  Frantzia
Eskualdea  Akitania Berria
Departamendua  Pirinio Atlantikoak
Elkargoa Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia Oloroe-Donamaria
Kantonamendua Euskal Mendialdea
Izen ofiziala Fitxategi:Ez  Barcus
Auzapeza Jean-Marc Baranthol
(2008-2014)
Posta kodea 64130
INSEE kodea 64093
Herritarra barkoxtar
Ezizena xorro gorriak eta jinko faltsiak
Geografia
Azalera 46.93
Garaiera 176 m – 793
Demografia
Biztanleria 636 (2018: Red Arrow Down.svg −6)
Dentsitatea 14,34 biztanle/km²
Zahartzea[1] % 13,68
Ugalkortasuna[1] ‰ 31,78
Ekonomia
Jarduera[1] % 77,15 (2011)
Desberdintasuna[1] % 4,29 (2011)
Langabezia[1] % 3,84 (2013)
Euskara
Euskaldunak % 77,39 (2010)
Erabilera % 51,79 (2011)

IzenaAldatu

Herriaren izena, Frantsesez eta okzitanieraz, Barcus da,[2] eta forma hauek izan ditu historian: Barcuys (1384, Nabarrengoseko notarioek[3]), Barcuix (1462, Oloroeko notarioek[4]), Sent-Saubador de Barcuix (1470 inguruan, Ohixen kontratuak[5]), Barcoys (1520, Zuberoako ohitura[6]), Barcux (1580, Lüküzeko paperak[7]) eta Barcinx (1650, Gouvernement Général de Guienne et Guascogne et Pays circonvoisins izeneko eskutitza). Uhart auzoaren toponimoa 1520ean Zuberoako ohituran[6] agertzen den baserriaren izena da.[2]

GeografiaAldatu

Ingurune naturalaAldatu

Haranbeltzeko basoaren zati bat udalerriko lurretan dago.

HidrografiaAldatu

Barkoxe zeharkatzen dute Joos ibaiak eta haren ibaiadarrek. Hona hemen ibaiadarrak:

  • Bouhateko erreka
  • Etxantxu
  • Handia
  • Ibarra erreka (7 km.) eta haren ibaiadarrak:
    • Ibarra erreka (4,4 km.) eta haren ibaiadarrak:
      • Askontxilo erreka
      • Athaketa
    • Letxegita eta bere ibaiadarra:
      • Ilharra
  • Oihanart
  • Sulu
  • Sustaris

Badira Auzeten ibaiadar batzuk ere, udalerria zeharkatzen dutenak:

  • Askania
  • Ibarle erreka eta haren ibaiadarra:
    • Anbelseko erreka

Bestetik, Bitole errekak ere udalerria zeharkatzen du.

Udalerri mugakideakAldatu

Etxeak eta auzoakAldatu

 
Barkoxeko eliza eta pilotalekua.
  • Ahargo Pea
  • Agaras
  • Barkoxe
  • Barnea
  • Gaztelondo
  • Kaperra
  • Larraja
  • Maisonave
  • Uharte auzoa

HistoriaAldatu

Barkoxen Zuberoako bizkonderriaren menekoa zen abadetxe laikoa zegoen. Han, errege-epaitegia edo bailego zegoen,[2] eta haren epaiak Lextarreko gortera apelatu zitezkeen. 1790. urtean Maule-Lextarreko barrutiaren menekoa zen kantonamendu bateko buru izan zen Barkoxe. Kantonamendu horretan, Barkoxez gain Arrokiaga eta Ospitalepea herriak zeuden. 1879. urtean, altxor bat aurkitu zen, zeltiberiar txanponez osatua, K.a. 400-100. urteen ingurukoa.

Barkoxen bazen Arbailetako mezulari-zerbitzua edo messagerie,[2] Basabürüa eta Pettarra arteko Zuberoako eskualdea (Zalgize-Doneztebe, Altzürükü eta Barkoxe berak osatuta).

EkonomiaAldatu

Barkoxeko ekonomia laborantzan dago oinarrituta (polilaborantza eta artzaintza).

DemografiaAldatu

Barkoxek biztanleen galera etengabea eta garrantzitsua izan zuen XIX. mendearen erdialdetik aurrera. 1841ean 2.372 biztanlera izatera iritsi zen, baina ordutik populazioa galduz joan zen eta 1960ko hamarkadan 1.000 biztanleen mailatik behera geratu zen. XXI. mendearen hasieran 700 biztanle inguru zituen.

Barkoxeko biztanleria
Datuen iturburua: INSEE

PolitikaAldatu

AlkateakAldatu

Agintaldia Auzapezak Alderdia
1935-1954 Ambroise Bethular
1954-1989 Jean Baptiste Jauregiberri
1989-1995 François Uturri
1995-2001 Jean Barneix
2001-2014 Jean-Marc Baranthol

AzpiegiturakAldatu

Udalerriak haur-eskola bat du Barkoxe auzoan.

KulturaAldatu

2009an Barkoxek maskarada[8] antolatu zuen.

Barkoxeko Battitta Sagardoi[9] (Ahotsak[10][11] proiekturako).

EuskaraAldatu

Barkoxen[12] Basabürüako euskara[13] mintzatzen da, zuberotarra.

Ondasun nabarmenakAldatu

 
Barkoxeko kapera.

Barkoxtar ospetsuakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. a b c d Paul Raymond: Dictionnaire topographique Béarn-Pays Basque.
  3. Nabarrengoseko notarioek - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  4. Oloroeko notarioak. Archives Départementales des Pyrénées-Atlantiques.
  5. XV. mendeko Zuberoako notarioa zen Ohixen kontratuak. Archives Départementales des Pyrénées-Atlantiques.
  6. a b "Coutume de Soule de 1520", 1760an Pauen argitaratua.
  7. Lüküzeko paperak. Archives Départementales des Pyrénées-Atlantiques.
  8. «Abian dira Xiberoko maskaradak», Euskal Kulturaren Ataria, 2009-02-01.
  9. «Sagardoi, Battitta - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-10-23.
  10. «Kukuaren joan-etorriak - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-10-23.
  11. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-10-23.
  12. «Barkoxe - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-10-23.
  13. «Basabürüa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-10-23.
  14. Mérimée datu-basea
  15. Philippe Veyrin, Les Basques, 76. orr. - Arthaud, 1975. ISBN 2-7003-0038-6
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa

Kanpo estekakAldatu