Baiona-Donibane Garazi burdinbidea

Euskal Herriko burdinbidea

Baiona — Donibane Garazi burdinbidea Euskal Herriko burdinbide bat da, Baiona eta Donibane Garazi geltokiak lotzen ditu. Baiona- Donibane Garazi trenbidea Donibane Garazi eta Baionako geltokiak lotzen dituen trenbidea da, osoki 1898ko abenduan inauguratua.[1] Burdinbidea 1891eko urtarrilaren 19an inauguratu zen Baiona eta Kanbo geltokien artean.

Baiona — Donibane Garazi
burdinbidea
Itsasuko geltokia Garazirantz.jpg
Trenbidea Donibane Garazirantz Itsasuko geltokian
Kokapena
Herrialdeak  Euskal Herria
Deskribapena
Kodea 660 000
Mota ohiko bidea
Hasiera 1891eko urtarrilaren 19a
Ezaugarri teknikoak
Luzera 52,1 km
Bidearen zabalera 1 435 mm
Bide kopurua bide bakarra
Elektrifikazioa ez
Gehieneko abiadura 70 km/h
Ustiapena
Egoera zerbitzuan
Jabea Euskal Hirigune Elkargoa
Akitania Berriko Kontseilua
Operadorea Société des Chemins de Fer

 Eskema
CONTg
BSicon BAHN.svg Bordele — Irun
BHF
197,555 Baiona BSicon TRAIN2.svg
BSicon .svg ABZgl CONTfq
BSicon BAHN.svg Tolosa Okzitania — Baiona
exCONTgq eABZgr BSicon .svg
BSicon BAHN.svg Baiona — Itsas Irteerak
CONTgq ABZgr BSicon .svg
BSicon BAHN.svg Bordele — Irun
eHST
203,990 Behereharta
BHF
206,882 Milafranga BSicon TRAIN2.svg
BHF
209,935 Uztaritze BSicon TRAIN2.svg
HST
209,935 Jatsu
HST
213,487 Haltsu–Larresoro BSicon TRAIN2.svg
BHF
216,625 Kanbo BSicon TRAIN2.svg
eHST
218,190 Kanbo–Ur-onak
BHF
222,441 Itsasu
HST
227,578 Luhuso
eBHF
218,190 Bidarrai
BHF
232,925 Bidarrai–Nobilia Zubia BSicon TRAIN2.svg
BHF
238,428 Ortzaize–Arrosa BSicon TRAIN2.svg
exCONTgq eABZgr BSicon .svg
BSicon BAHN.svg Arrosa — Baigorri
KBHFe
249,553 Donibane Garazi BSicon TRAIN2.svg

Ipar Euskal Herri barnealdean gaindi doan burdinbide nagusia da, egun erabilera txikikoa. SNCFren arabera, 660 000 kodea dagokio.

HistoriaAldatu

AurrekariakAldatu

1878ko abuztuan, Pirinio Behereetako departamenduko Kontseilu Nagusiari Gobernuaren proposamen baten berri eman zitzaion, burdinbideen bi proiektutarako, eta horietako bat "Baionatik Donibane Garazira". Proiektu hori aztertu duen batzordea aho batez onartu da, kantonamenduko hiriburu bateko line honek zerbitzurik gabeko herrientzat duen interesagatik. Hala ere, txosten horrek prefetaren beste txosten bat dakar, Ortzaizetik Aldudera egindako enfrentamendu baten bidez eskaera osatzeko eskatuz. Gaineratze hori justifikatuta dago, hain zuzen ere, burdinbidearen adar bikoitz horrek Aldudeko ibarrarako meatzaritza eta basogintzako aberastasunak ustiatu eta balioetsiko dituelako, eta etorkizunean Iruñerantz egingo duen lurraldearteko burdinbidearen enbrioia delako.[2]

Batzordekideek begi onez hartu dute proiektu osoa, baina ez dute lortu lorpenen egutegiaren puntuaren gaineko adostasunik ; gutxiengo bat da uste duena kontseiluaren botoak lehentasuna eman behar diola Nafarroa Garaiarekin lotura gauzatzeari. Azken finean, zinegotziek honako proposamena bozkatu nahi dute : Baionatik Donibane Garazira trenbide bat irekitzeko Ortzaizetik Baigorrira doan enfrentamendu batekin. Erantzuna, gehienbat, baiezkoa da, eta horren arabera, 1 300 liberako kreditua emango da ildo horretan egin beharreko ikasketetarako.

Burdinbide hori, baita bere enblema ere, Freycinet planaren barruan dago, non 1879ko uztailaren 17ko legeak interes orokorreko trenbideen sareko burdinbideen azken postuan (181) sailkatu baitzuen, "Baionatik Donibane Garazira, Ortzaizetik Baigorrirako ardatzarekin" izenburupean.[3]

EraikuntzaAldatu

Napoleon III.aren garaian, Pereire anaien Midiko Konpainiak Frantzia hego-mendebaldean trenbide sarea eraikitzeari ekin zion. 1879tik bigarren mailako trenbideak egiten hasi ziren. 1879ko abuztuan, prefetaren txostenak lehen ikasketen emaitza ematen die aholkulariei: 57 kilometro luze da Bordele-Irun burdinbidetik, Errobi ibaiako ibarrean gora Ortzaizeraino, eta han Baigorri eta Donibane Garazi artean ibiltzen da. Ingeniariek Baiona eta Ortzaize arteko partiduaren aurreproiektua aurkeztu behar dute urtean zehar. Aurrealdeak bere zirriborroa zehazten du : Bordele-Irun burdinbidean murgiltzen da, bide horrek Errobi ibaiako ibarra utzi eta Ortzaizeraino jarraitzen du, Uztaritze, Kanbo eta Bidarrai ondotik. Ortzaizen, burdinbidea biribiltzen da, adar bat Donibane Garazi aldera doa Arnegiko Errobiko ibarrari jarraituz, eta bestea Baigorrira iristen da, Urepeleko Errobiko ibarraren bidez. Enbragearekiko linearen luzera 56,389 metrokoa da. Aurreikusitako gastua 16 963 903 libera da, horietatik 12 214 250 libera azpiegiturarako, 3 621 913 libera superegiturarako eta 1 127 749 libera ibilgetu materialerako.[4]

Proiektu hori ministerio-erabaki baten bidez onetsiko da 1879ko abenduaren 20an. Ikerketapean dago hilabete batez 1880. urtearen hasieran. Ingeniariak onura publikoko deklarazio-legearen zain daude zirriborro eta lurzatien behin betiko proiektua aurkezteko. Burdinbide onura publikokotzat jo zuen lege batek 1881eko uztailaren 28an.[5]

1880ko abuztuan Kontseilu Nagusian aurkeztu zuen txostenean ingeniari nagusiak honako hau dio: lehenengo lanak irekita daude, arautegian antolatuta, lurpeko galeriak eraikitzeari buruzkoak dira. Lehen saria, 9 kilometrorako lursailak eta artelanak dituena, 2 000 liberako kostuarekin, administrazioak onartu du. Geltokien ikerketa bereziak bi esparru interesatutan egin dira. Baionan egindako ikerketaren balantzea goiko administrazioaren eskuetan dago, ondoko proposamenekin batera:[6]

  1. Kanboko geltokia, Behereko Plazako auzoan, sarbideak udalerriaren esku daude.
  2. Haltsuko geralekua, bidaiarientzat bakarrik irekia, eraikin txiki espezifiko bat jarri behar du, Larresoroko zubitik ahalik eta gertuen dagoena, Errobin.
  3. Luhusoko geralekua, 279 pibotako ingurunetan.

Mauleko barrutiko ikerketa prestatzen ari dira administraziora bidaltzeko. Partzela-planoen ikerketak Baiona, Milafranga, Uztaritze, Jatsu eta Haltsu udalerrietan egin ziren.[7]

Baionatik Donibane Garazirako lanak 1883an hasi zituzten Baionako Glain eta Mousserolles arteko zelaian; 1891ko urtarrilaren 19an Baiona-Kanbo zatia zabaldu zen, 1892ko abuztuaren 20an Kanbo eta Arrosa-Ortzaize artekoa eta 1898ko abenduaren 11n Nafarroa Behereko hiriburura heldu zen.[8]

Inaugurazioa eta BilakaeraAldatu

Izapide administratibo guztiak gainditu ondoren, Midiko Konpainiari burdinbiddea ematea onartu zitzaion, lan ministerioak eta enpresak berak 1883ko ekainaren 9an hitzartutako konbentzio baten bidez.[9]

Horrela, linea zatika sartzen da zerbitzuan, hurrenkera honetan:

"Kanbotik Hazparnera" adarkadura bat, aldi baterako, Midiko Konpainiari ematen zaio 1900eko ekainaren 19an. Burdinbidea, ordea, ez zen inoiz eraiki.[10]

Trenak, hasieran, lurrunezkoak ziren, eta, beraz, bi ordu ere behar zituzten ibilbidea osatzeko. 1930ean, trenbidea elektrifikatu zen 1,5 kV - CCtan.[11]

2000ko hamarkadaren hasieran, itxi gabe geratu zen linea, beste asko bezala, baina, hala ere, arnasbide batez osatuta zegoen, eta Société Nationale des Chemins de fer Français enpresak uste dute ez dutela urteko trafiko nahikorik berritzeko behar diren inbertsioak justifikatzeko. Trenak 70 kilometro orduko abiadurarekin ibiltzen dira, zati gutxi batzuetan bakarrik, eta horrek 55 minutuko denbora ematen du ibilbide osorako. Zirkulazioek salgaien tren batzuk dituzte oraindik, batez ere egurra, eta bidaiarien trenak, hiru joan-etorri direla medio. Neguan, material gurpilduna diesel da, eta udan, berriz, 7300-ak dira, bidaiari-misio omnibusak bermatzen dituztenak.[12]

2010. urtean, Baiona eta Kanbo arteko zatia erabat berritzearekin batera, trenbidea eta geltokiak erabat berritu ziren. 2015. urtean, Kanbo eta Donibane Garazi arteko zatiako txanda izan da.[13]

ZerbitzuakAldatu

  Société Nationale des Chemins de fer Français
 Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠
54 Baiona MilafrangaUztaritzeHaltsu–Larresoro Kanbo
54 Baiona MilafrangaUztaritzeHaltsu–LarresoroKanboBidarrai–Nobilia ZubiaOrtzaize–Arrosa Donibane Garazi

IrudiakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. Desport, Gilbert. (1987). «La ligne Bayonne-Cambo (1883-1991)» Bulletin de la Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne (Bayonne: Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne) 143 (Le chemin de fer à Bayonne; eta dans le Sud-Ouest): 92..
  2. « Erdialdeko Pirinioetako bidea » Txostenak eta eztabaidak Pirinio Atlantikoetako Biltzar Nagusia, 1878ko abuztua, 242-282 or.
  3. « 8168 - Interes orokorreko trenbideen sarean 181 trenbide linea sailkatzen dituen legea : 1879ko uztailaren 17a » Frantziako Errepublikako legeen buletina, Paris, Inprimeria Nazionala, xII, 19, 456, 1879, 6 - 12.
  4. « Burdinbideak eraikitzen ari » Txostenak eta eztabaidak Pirinio Atlantikoetako Biltzar Nagusia, Paue, 1879ko abuztua, 14-16 or.
  5. « Baionatik Donibane Garazira eta Baigorrira burdinbidea » Txostenak eta eztabaidak Pirinio Atlantikoetako Biltzar Nagusia, Paue, 1880/084, 47-48 or.
  6. « 10952 - Baionatik Donibane Garazira eta Baigorrira burdinbide bat ezartzea onura publikokoa dela deklaratzen duen legea : 1881eko uztailaren 28a » Frantziako Errepublikako legeen buletina, Paris, Inprimeria Nazionala, xII, vol. 23, no 647,‎ 1881, p. 383 - 384.
  7. « Baionatik Donibane Garazira burdinbideetako ingeniari nagusiak enfrentamenduen txostena » Txostenak eta eztabaidak Pirinio Atlantikoetako Biltzar Nagusia, Paue, 1882ko abuztu, 21-22or.
  8. Iturria: Louhossoa, Ekaina, Harrikez Herriak bilduma, 15. zkia., Donibane Lohizune, 1996. Ikus 25.or.
  9. « 14125 - 1883ko ekainaren 9an, Lan Publikoen ministroaren eta Hegoaldeko Trenbide Konpainiaren artean, egindako hitzarmena onartzen duen legea : 1883ko azaroaren 20a » Frantziako Errepublikako legeen buletina, Paris, Inprimeria Nazionala, xII, xII, vol. 28, no 834,‎ 1884, p. 340 - 345
  10. « 38802 - Estatuaren eta Hegoaldeko Trenbide Konpainiaren arteko hitzarmen bat onartzen duen legea, konpainia honi Auchetik Lanamesara, Colombièrsetik Cabestanhra trenbideak emateko, Haraustatik Biarritzera eta Kanbotik Hazparnera : 1900eko uztailaren 8a » Frantziako Errepublikako legeen buletina, Paris, Inprimeria Nazionala, xII, vol. 61, no 2202,‎ 1900, p. 1308 - 1310
  11. «XIX-XX mendeak : aldaketarako garai bat» Saint Jean Pied de Port Noiz kontsultatua: 2021-03-31.
  12. (Frantsesez) «Baiona-Garazi Errobirekin bidelagun gisa» Les Echos 2003-08-04 Noiz kontsultatua: 2021-03-31.
  13. (Frantsesez) «Ipar Euskal Herria: Baiona eta Donibane Garazi arteko burdinbidea berriro itxita» SudOuest.fr Noiz kontsultatua: 2020-04-10.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu