Jatsu

Lapurdiko udalerria
Artikulu hau Lapurdiko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jatsu (argipena)».

Jatsu Lapurdiko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdean kokatua. Nafarroa Beherean dagoen izen bereko herritik desberdindu behar denean, Jatsu Lapurdi izena erabiltzen da euskara batuan.[4]

Jatsu
 Lapurdi, Euskal Herria
Jatxou Fronton.jpg
Jatsuko pilotalekua.

Jatsuko armarria

Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Elkargoa Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia Baiona
Kantonamendua Baigura eta Mondarrain
Izen ofiziala Jatxou
Auzapeza Marc Labeguerie
Posta kodea 64480
INSEE kodea 64282
Herritarra jatsuar[1]
Kokapena
Koordenatuak 43° 23′ 19″ N, 1° 25′ 49″ W / 43.3886°N,1.4303°W / 43.3886; -1.4303Koordenatuak: 43° 23′ 19″ N, 1° 25′ 49″ W / 43.3886°N,1.4303°W / 43.3886; -1.4303
Jatsu is located in Lapurdi
Jatsu
Jatsu
Jatsu (Lapurdi)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 13,95 km2
Garaiera 7-175 metro
Distantzia 15 km Baionara
Demografia
Biztanleria 1.161 (2018ko urtarrilaren 1a)
Green Arrow Up.svg7 (2018ko urtarrilaren 1a)/(2017ko urtarrilaren 1a)
alt_left 573 (%49.4)581 (%50) alt_right
Dentsitatea 80 biztanle/km²
Zahartze tasa[2] % 21,14
Ugalkortasun tasa[2] ‰ 42,24
Ekonomia
Jarduera tasa[2] % 77,8 (2011)
Genero desoreka[2] % 1,21 (2011)
Langabezia erregistratua[2] % 4,15 (2013)
Euskara
Euskaldunak[2] % 18,1 (2010)
Kaleko erabilera [3](2016)
Etxeko erabilera
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.annuaire-mairie.fr/mairie-jatxou.html

IzenaAldatu

Frantsesez forma desberdinak sortu badituzte ere[5], jats edo isats zuhaixkak eman die Jatsu izeneko bi herriei adituen arabera. "Itsasu" ere lotzen dute etimologia berberarekin eta Jeztaze herri zuberotar-biarnesaren izena ere zuhaixka beretik dator baina kasu honetan okzitanierazko formatik (Gestars) euskaraz erabiltzen dena geroago sortuz[6].

GeografiaAldatu

OrografiaAldatu

Udalerria 7 eta 176 metroko garaieren artean dago; baxuena Errobiko ertzetan kokatzen da eta altuena ipar-ekialdeko basoetako muinoetan, Lurmintoa etxetaldetik hurbil Faldarakon basoan, RD 22 errepidearen alboan. Herri barneak berak 64 m ditu.

Muino horiek banatzen dituzte Errobi eta Ardanabiaren arroak eta horregatik azken honen ertzetan, udalerriko ipar-ekialdean garaierak berriro jaisten dira: 28 m Jatsu-Mugerre-Hazparneren arteko bilgunean.

HidrografiaAldatu

Aturriko bi ibaiadarren arroetan daude udalerri honetako lurrak.

Udalerri mugakideakAldatu

Etxeak eta auzoakAldatu

  • Karrikakiztalia
  • Kapera
  • Hormintoa
  • Larrea
  • Inbidia
  • Basoa
  • Oihana

HistoriaAldatu

Herriaren lehen aipamenak 1253 eta 1264koak dira, Baionako kartularioan. XVII. mendea arte Uztaritzeko auzoa izan zen[10].

Frantziako Iraultzaren garaietan parrokiako buru Haltsuko Martin Mundutegi zebilen; konstituzioari zin egiteari uko egin eta erbesteratu behar izan zuen; iraultzazaleek zenbait objektu lapurtu zituzten elizatik.

EkonomiaAldatu

DemografiaAldatu

Jatxu herri txikia zen XIX. mendean, 400 biztanle ingurukoa. Beheranzko joera izan zuen biztanleak XX. mendearen erdialdera arte, baina BAB eta Lapurdiko kostaldean dagoen presio demografikoak bultzatuta, 1980eko hamarkadatik biztanleen hazkundea handia izan zen eta XXI. mendeko lehen hamarkadan 1.000 biztanleen maila gainditu zen.

Jatsuko biztanleria
Datuen iturburua: INSEE

PolitikaAldatu

 
Jatsuko herriko etxea.

AlkateakAldatu

Alkatea Agintaldia Alderdia
Alain Castaing 1995-2001
Alain Castaing 2001-2008
Alain Castaing 2008-2014

Herri elkargoakAldatu

Udalerri batzuen artean sortutako zenbait elkargoren kidea da, adibidez:

AzpiegiturakAldatu

Errepide hauek dira udalerria zeharkatzen duten inportanteenak:

Jatsuko geltokia: herriak bere izena ematen dio Baiona-Donibane Garaziko trenbideko geltoki bati baina metro gutxirengatik Uztaritzen dago, ez Jatsun.

KulturaAldatu

Jatsuko Sabina Hontebeyrie[18] (Ahotsak[19] proiekturako)

EuskaraAldatu

Jatsun[20] Uztaritze inguruko hizkera[21] mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

KirolaAldatu

Ondasun nabarmenakAldatu

Jatsuar ezagunakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. Jatsu EODAn.
  2. a b c d e f Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  3. «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. Euskaltzaindiaren izendegia.
  5. Jatxou eta Jaxu hurrenez hurren.
  6. Jean-Baptiste Orpustan, Nouvelle toponymie basque, Presses universitaires de Bordeaux, Talença, 2006. ISBN 2-86781-396-4.
  7. IGNko mapetan ruisseau de Caudia.
  8. Ez konfunditu oso hurbil dagoen Ur Handiarekin, Ardanabiaren beste ibaiadar batekin.
  9. Aipua Piarres Larzabalen hitzetan.
  10. Jean-Baptiste Orpustan, Nouvelle toponymie basque, Presses universitaires de Bordeaux, Talença, 2006. ISBN 2-86781-396-4
  11. Herri-baso honetako zatirik handiena Jatsun dago. Ikus La Forêt au Pays Basque français lana, Louis Dassancerena.
  12. Frantsesez Route (impériale) des Cimes.
  13. Aipamena eskolako webgunean.
  14. Eskolako webgunea.
  15. Euskal Dantzarien Biltzarraren webgunea.
  16. Uztaritzeko Mediatekako bloga.[Betiko hautsitako esteka].
  17. Taldearen webgunea.
  18. «Hontebeyrie Larzabal, Sabina - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2019-01-03.
  19. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2019-01-03.
  20. «Jatsu - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-11-15.
  21. «Uztaritze ingurukoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-11-15.
  22. Frantsesez Saint-Sauveur. Euskarazko izenerako ikus webgune hau.
  23. Kapera Kultura Ministerioaren katalogoan.
  24. Datua Jatsuri buruzko informazioetan.
  25. Errobiko Salbatore parrokiako webgunea.
  26. Frantsesez Saint-Sébastien; euskarazko forma arautu gabe dago.
  27. Eliza Kultura Ministerioaren webgunean.
  28. Bere webgunea.

KartografiaAldatu

  • IGNko 1:25.000 eskalako 1345 OT (Cambo-les-Bains Hasparren) eta 1344 OT (Bayonne. Anglet. Biarritz) mapak.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Lapurdi