Artikulu hau Europako herrialdeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Luxenburgo (argipena)».

Luxenburgo edo Luxemburg[1] Europa ipar-mendebaldeko estatu itsasgabe txikia da, Frantzia, Alemania eta Belgikaren artean kokatua. Benelux erakundeko eta Europar Batasuneko kidea da, hasierako sei sortzaileetako bat. NATOko eta ELGAko kide ere bada. Hiriburua, Luxenburgo, herrialdeko hiri handiena da eta Europar Batasuneko erakunde eta agentzia ugariren egoitza.

Luxenburgoko Dukerri Handia
Grand-Duché de Luxembourg
Großherzogtum Luxemburg
Groussherzogtum Lëtzebuerg
Ereserkia: Ons Heemecht
Leloa: Mir wëlle bleiwe wat mir sinn
("Garena izaten jarritu nahi dugu")
Flag of Luxembourg.svg
Luxenburgoko bandera
Coat of arms of Luxembourg.svg
Coat of arms of Luxembourg (en) Itzuli
EU-Luxembourg.svg
Geografia
HiriburuaLuxenburgo
49°36′38″N 6°7′58″E
Azalera2.586,4 km²
Punturik altuenaKneiff (en) Itzuli
Punturik sakonenaMosela (133 m)
KontinenteaEuropa
MugakideakAlemania, Frantzia eta Belgika
Administrazioa
Gobernu-sistemamonarkia konstituzional
Luxenburgoko duke-handiaHenrike I.a Luxenburgokoa
LegebiltzarraChamber of Deputies (en) Itzuli
Epai autoritateaSuperior Court of Justice (en) Itzuli
Harreman diplomatikoakWikidata logo.svg Ikusi mapa Wikidatan
Zeren kide
Demografia
Biztanleria626.108 (2020)
Red Arrow Down.svg0 (2020)
Dentsitatea242,08 bizt/km²
Hizkuntza ofizialak
Erabilitako hizkuntzak
Ezkontzeko adinagenero guztiak: 18
Emankortasun-tasa1,55 (2014)
Eskolaratu gabeko umeak7.271 (2014)
Alfabetizazioa% 100 (2018)
Bizi-itxaropena82,29268 (2015)
Giza garapen indizea0,892 (2014)
Ekonomia
BPG nominala62.404.461.274,664 US$ (2017)
Green Arrow Up.svg3.773.136.715,2152 (2016)
BPG per capita104.498 US$ (2017)
Green Arrow Up.svg3.193 (2016)
BPG erosketa botere paritarioa64.189.940.522 international United States dollar (en) Itzuli (2017)
Green Arrow Up.svg3.030.702.617 (2016)
BPG per capita EAPn107.640,559 international United States dollar (en) Itzuli (2017)
Green Arrow Up.svg2.558,486 (2016)
BPGaren hazkuntza erreala4 % (2016)
Erreserbak878.080.634 US$ (2017)
Red Arrow Down.svg−95.095.004 (2016)
Inflazioa2,3 % (2016)
Green Arrow Up.svg1,5 (2015)
Historia
Sorrera data: 1815
Bestelako informazioa
Aurrezenbakia+352
ISO 3166-1 alpha-2LU
ISO 3166-1 alpha-3LUX
Ordu eremua
Elektrizitatea230 V. 50 Hz.Europlug (en) Itzuli eta Schuko (en) Itzuli
Internet domeinua.lu
luxembourg.public.lu…

Luxenburgo Europa erromatar eta germaniarraren arteko muga kulturalean dago, bakoitzaren tradizioetatik ohiturak mailegatuz. Herrialde hirueleduna da: alemana, frantsesa eta luxenburgera hizkuntza ofizialak dira. Nahiz eta estatu laikoa izan, biztanleriaren gehiengoa katolikoak dira.

GeografiaAldatu

Luxenburgo mendebaldeko Europaren bihotzean kokatzen da, Frantzia, Alemania eta Belgikaren artean. Distantzia handienak ipar-hego 82 km eta ekialde-mendebalde 57 km dira. Europako zazpigarren estatu txikiena da, 2.586 km² luze-zabal, munduan 167. tokian sailkatua.

Dukerri Handia herrialde menditsua da eta basoz estalia. Geografikoki bi eskualde bereizten dira:

  • Oesling: Ardenak mendigunearen eragina duen eskualdea, muinoek eta Moselaren ibaiadarrek osatua. Tontor handiena Kneiff da (560 m), Wilwerdangetik hurbil. Beste mendi garai batzuk Buurgplaaz (559 m) eta Napoléonsgaard (548 m) dira. Eskualde honek biztanle gutxi ditu, eta herri bakarra dago (Wiltz) 4.000 biztanle baino gehiago dituena.
  • Gutland: ordoki zabala da, Parisko zabaldiaren jarraipena, eta herrialdearen bi herenak hartzen ditu. Bertan bizi dira biztanle gehienak. Bertako ibai nagusiak Sauer (frantsesez Sûre), Alzette, Our eta Clerf dira.

Luxenburgo eta Alemaniaren arteko muga hiru ibaiek sortzen dute: Mosela, Sauer eta Our. Beste ibai nagusiak Alzette, Attert, Clerve eta Wilt dira.

Bertako klima ozeanikoa da, euri ugarirekin, batez ere uda amaieran[2].

HistoriaAldatu

Artikulu nagusia: «Luxemburgeko historia»

Zeltak, erromatarrak eta geroago frankoak eskualdea jendeztatu zuten. Luxenburgoko konderria 963an sortu zen, eta 1354an mailaz goratu Germaniako Erromatar Inperio Santuko konderri bihurtzeraino. XVI. mendean Espainiar Bidean kokatua zegoen, Europako Espainiar Lurraldeak lotzen zituena, 1684an Luis XIV.ak bereganatu zuen arte. 1697an Habsburgotarren esku geratu zen eta Austriar Herbeheretan sartu 1715ean. 1815ean, Gilen I.a Herbehereetakoak haren erresuman integratu zuen, baina 1839an independentzia onartu zion. Luxenburgoko krisia deritzon gertakarian Luxenburgo estatu burujabe eta neutro izendatu zen, nazioarteko onespenarekin. 1890ean, dukerri handia Nassau-Weilburg leinuaren menpe geratu zen, harrezkero Luxenburgok eta Herbehereek errege desberdina izango zuten.

Lehen Mundu Gerran, Alemaniak Luxenburgo okupatu zuen 1918 arte. Versaillesko Itunak dukerriaren independentzia berretsi zuen. 1940ko maiatzean, alemaniarrek neutraltasuna eten eta dukerria okupatu zuten berriz, erregimen naziak alemantzat hartzen baitzuen dukerria. 1944ko irailean, estatubatuarrek dukerria askatu zuten, baina alemaniarren kontraerasoa jasan zuen Ardenetako batailan.

1944an, Benelux eratu zuen Belgika eta Herbehereekin batera, eta Europaren eraikuntza prozesuan hasi zen. 1948an, NATOko kide fundatzaile bihurtu zen. 1952an, Luxenburgo hiria Ikatz eta Altzairuaren Europako Erkidegoaren egoitza nagusi bihurtu zen. Europako Ekonomia Erkidegoarekin batzean, bertako ekonomia suspertu eta immigrazioa handitu egin zen.

Banaketa administratiboaAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Luxenburgoko banaketa administratiboa»

Luxenburgo 3 barrutitan banatua dago:

Era berean, barruti horiek kantoietan zatiturik daude, guztira 12 kantoi osatuz.

AzpiegiturakAldatu

AireportuakAldatu

Ikus jatorrizko Wikidata eskaera..

Luxenburgotar ezagunakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. 154. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-14).
  2. Luxembourg. Stadtklima (Urban Climate) (Noiz kontsultatua: 2007-04-19).

Kanpo estekakAldatu