Ekora[4] (ofizialki Yécora / Iekora) Arabako hego-ekialdeko udalerri bat da, Arabako Errioxako kuadrillakoa. Gasteiztik 50 bat kilometro hego-ekialdera dago. Herria udalerriaren iparraldean dago.

Ekora
 Araba, Euskal Herria
Ekora 2008 4 3.JPG
Ekorako udaletxea eta San Joan Bataiatzailearen eliza

Ekorako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Araba
Eskualdea Arabako Errioxa
Izen ofiziala Escudo de Yécora.svg Yécora/Iekora
Alkatea Joana López García (AIZ-ZTI)
Posta kodea 01322
INE kodea 01060
Herritarra ekorar
Kokapena
Koordenatuak 42° 34′ 04″ N, 2° 28′ 13″ W / 42.5678°N,2.4704°W / 42.5678; -2.4704Koordenatuak: 42° 34′ 04″ N, 2° 28′ 13″ W / 42.5678°N,2.4704°W / 42.5678; -2.4704
Azalera 18,80 km2
Garaiera 694 metro
Distantzia 49 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria 270 (2020)
Green Arrow Up.svg2 (2019)
alt_left 128 (%47.4)140 (%51.9) alt_right
Dentsitatea 14,47 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 3,92
Zahartze tasa[1] % 18,54
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 37,74
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 88,89 (2011)
Genero desoreka[1] % 1,24 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 6,57 (2013)
Euskara
Euskaldunak[1] % 18,28 (2010)
Kaleko erabilera [2] (2016)
Etxeko erabilera[3] % 1.95 (2016)
Datu gehigarriak
Sorrera data 1669
Webgunea http://www.ayuntamientodeyecora.com/

IzenaAldatu

Udalerriaren izen ofiziala Yécora/Iekora bada ere, euskal era arautua Ekora da. Badira Euskaltzaindiaren erabaki hori arrazoitzen duten antzinako agiriak, Donemiliaga Kukulan gordeak; izan ere, XI. mendean Equora eta Ecora deiturak jaso ziren.

GeografiaAldatu

Udalerri mugakideakAldatu

HistoriaAldatu

XI mendearen erdialdera existitzen zen San Miguel de Biurko izeneko ermita. 1057ko abenduaren 7an Peñalengo Antsok Fortuñones Antsori San Miguel de Yécora monastegia eta inguruko lurrak eman zizkion zaldi bat eta bi aztoreren truke[5]. XIII eta XIV mendeen artean Berzijanako Andre Mariaren baseliza eraiki zen, kondairak dioenez Ekorako artzain batek amabirjina aurkitu zuen tokian bertan[6].

1140 urteko agiri batean Eskide izeneko herrixka bat aipatzen da, gaur egungo Ekoraren iparraldean kokaturik zegoena. San Millán de Esquide monastegia izan zen bertan. 1670 urtean izurriak jota bertan behera gelditu zen herria. Gaur egun eremu hark Eskide toponimoa mantendu du[7].

Guardiaren menpeko herrixka bat izan zen 1669ra arte, Karlos II.a Espainiakoak hiri-titulua eman zion arte, alegia.

DemografiaAldatu

Ekorako biztanleria

PolitikaAldatu

AlkateakAldatu

Hauek izan dira Ekorako azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[8]
Antonio Ibañez Ayala[5][9] 1979 1983 Zentro Demokratikoaren Batasuna
Eduardo Jalon Lacalle[5] 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea
Juan Antonio Fernandez Armentia 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea
Jose Maria Jalon Lacalle[5] 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea
Jose Angel Echazarreta Seigido[5] 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea
Jose Angel Echazarreta Seigido[5] 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea
2003 2007 Alderdi Popularra
2007 2011 Alderdi Popularra
Iñaki Ibañez Fernandez[10] 2011 2015 Alderdi Popularra
Joana Lopez Garcia[8] 2015 2019 Zukera Talde Independentea (AIZ-ZTI)
Rafael Fernandez Jalon[11] 2019 Jardunean Euzko Alderdi Jeltzalea[12]

KulturaAldatu

HizkuntzaAldatu

Gaur egun gaztelania da nagusi. Ekorako euskararen galera, dirudienez, IX. eta XVI. mendeen artean gertatu zen. Hala ere, herriko gazteak (25 urtetik beherakoak) elebidunak dira, tokiko ikastolen (Assa Ikastola, San Bizente Ikastola) lanari esker. Herriko umeen % 73,4 euskarazko ereduan matrikulatuta dago.

Jaiak eta ospakizunakAldatu

Maiatzean Santo Domingo eguna ospatzen da eta abuztuaren hirugarren asteburuan Berzijanako Andre Mariaren eguna. Bietan ala bietan prozesioa egiten da Berzijanako baselizara. Prozesioari lagunduz zortzi dantzarik eta katximorroak La cadena dantza tradizionala egiten dute[13].

Ondasun nabarmenakAldatu

  • San Joan Bataiatzailearen eliza, estilo gotikoa eta errenazentista uztartzen dituena. XIV. mendeko kanpandorre karratua du[13].
  • Berzijanako Andre Mariaren baseliza, XIII-XIV. mende bitartekoa, herrigunetik kilometro batera dagoena. 1984an zaharberritu zuten.
  • Iturri zaharra, Erdi Arokoa omen dena.
  • Elurtegia, XVII. mendekoa, Elizaren atzeko partean dago.

Ekorar ospetsuakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. Ekora euskal era arautua euskaltzaindiaren webgunean
  5. a b c d e f «YÉCORA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus Noiz kontsultatua: 2020-04-12.
  6. (Gaztelaniaz) Rutas – Ayuntamiento de Yécora – Iekorako Udala. Noiz kontsultatua: 2020-04-12.
  7. (Gaztelaniaz) «ESQUIDE - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus Noiz kontsultatua: 2020-04-12.
  8. a b «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es Noiz kontsultatua: 2020-03-21.
  9. (Gaztelaniaz) «La ilusión de aquellos Alcaldes de hace 40 años» Blog Rioja Alavesa Noiz kontsultatua: 2020-03-09.
  10. (Gaztelaniaz) «Intensa búsqueda de un hombre desaparecido en Yécora» El Correo 2011-01-13 Noiz kontsultatua: 2020-03-21.
  11. «Udalerriak - web.araba.eus» web.araba.eus Noiz kontsultatua: 2020-03-30.
  12. (Gaztelaniaz) «Alcaldías en Álava: Labastida, Zigoitia y Laguardia para el PNV, Samaniego para EH Bildu» Gasteiz Hoy 2019-06-15 Noiz kontsultatua: 2020-03-17.
  13. a b (Gaztelaniaz) r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f, r01e00000ff26d4661aa470b8e961d85e487feff5. (2006-05-10). «Yécora» www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-04-12.
  14. «AYALA, Miguel de - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus Noiz kontsultatua: 2020-04-13.
  15. (Gaztelaniaz) Deia: ETA le exigió a "Kinito" una autocrítica para que pudiera ser admitido en el colectivo de presos
  16. «Urquijo Borde, Joseba - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus Noiz kontsultatua: 2020-04-13.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa