Elvillar

Arabako udalerria
Bilar» orritik birbideratua)

Elvillar[1] (ofizialki Elvillar / Bilar) Arabako hegoaldeko udalerri bat da, Arabar Errioxako kuadrillakoa. Gasteiztik 48 bat kilometrora dago, eta Guardiatik 6ra.

Elvillar
 Araba, Euskal Herria
Bilar.jpg

Elvillarko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Araba
Eskualdea Arabako Errioxako kuadrilla
Izen ofiziala Elvillar-Bilar.svg Elvillar / Bilar
Alkatea Gerardo Olano Medrano (EAJ)
Posta kodea 01309
INE kodea 01023
Herritarra elvillartar[1]
Kokapena
Koordenatuak 42° 34′ 14″ N, 2° 32′ 42″ W / 42.570555555556°N,2.545°W / 42.570555555556; -2.545Koordenatuak: 42° 34′ 14″ N, 2° 32′ 42″ W / 42.570555555556°N,2.545°W / 42.570555555556; -2.545
Azalera 17,50 km2
Garaiera 585 metro
Distantzia 48 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria 330 (2020)
Red Arrow Down.svg−3 (2019)
alt_left 171 (%51.8)162 (%49.1) alt_right
Dentsitatea 19,89 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[2]
Red Arrow Down.svg -% 4,8
Zahartze tasa[2] % 18,34
Ugalkortasun tasa[2] ‰ 13,16
Ekonomia
Jarduera tasa[2] % 80 (2011)
Genero desoreka[2] % 11,9 (2011)
Langabezia erregistratua[2] % 6,22 (2013)
Euskara
Euskaldunak[2] % 21,04 (2010)
Kaleko erabilera [3] (2016)
Etxeko erabilera[4] % 5.65 (2016)
Datu gehigarriak
Sorrera data 1667
Webgunea http://www.elvillar.es/

Historiaurreko aztarnaz josita dago, mahastiak, artadiak, errekak eta sakanak nagusi diren ingurune batean. Plaza nagusia, bertan dauden Jasokundeko Andre Mariaren eliza itzela eta jauregi dotoreak, eta handik hurbil dagoen "Indianoaren" etxea (XVIII. mendeko jauregi barroko dotorea) gailentzen dira herriguneko monumentuen artean.

GeografiaAldatu

Inguru naturalaAldatu

Galijo eta Uneba errekek zeharkatzen dute udalerria (Ebroren adar dira).

Udalerri mugakideakAldatu

 
Elvillar herria eta Lapoblacion mendia.
 
Sorginaren Txabola trikuharria. Atzean, Elvillar herria.

HistoriaAldatu

Aztarna arkeologikoakAldatu

Elvillarren ondare nagusia herrigunetik kanpo dauden historiaurreko arrastoek osatzen dute. "Sorginaren Txabola" trikuharria, adibidez, ikusgarria da zinez. 1935ean aurkitu zuten. Inguruotan daudenen artean handienetakoa eta ondoen mantentzen denetakoa da.

Handik gertu dago "Abrigo de Los Husos" aztarnategi arkeologikoa. Sekulako garrantzia dauka, lehenengo etxe-abereak eta zerealaren laborantzaren aztarnak ez ezik, oso aspaldi abere-hazkuntza inguru horietan oso errotuta zegoela erakusten duten aurreneko ukuiluak aurkitu baitzituzten bertan.

1943an "El encinal" trikuharria aurkitu zen Kripanerako bidean.

Erdi AroaAldatu

1474an aipatzen da judutegia bazela Bilarren. Bertako juduen 2.500 maravedi ordaindu behar izan zituzten[5]. XVI. mendean Guardia inguruko herri handiena zen[6].

1667. urtera arte Guardiaren menpeko herria izan zen Elvillar (gaztelaniaz El Villar de Laguardia esaten ei zioten). Orduan, urtarrilaren 22an, Karlos II.a Espainiakoaren aginduz hiribildu titulua jaso zuen[5].

EkonomiaAldatu

Arabako Errioxako herri gehienen antzera, Elvillarko ekonomiaren zutarria ardoaren ekoizpena da.

DemografiaAldatu

XX. mendearen lehen erdialdean 700 biztanle inguru izatera iritsi bazen ere, 1950eko hamarkadatik 1980kora biztanleen erdia galdu zuen. XXI. mendearen lehen hamarkadan 350 biztanle inguru zituen Elvillarrek.

Elvillarko biztanleria

PolitikaAldatu

2019ko udal hauteskundeakAldatu

2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeetako[7] emaitzen ondorioz Samaniegoko alkatea EAJko Enrique Perez Mazo da.

Elvillarko udalbatza

Alderdia

Bilarko udalbatza

Zinegotziak Boto kopurua
EAJ
7 / 7
161 (% 82,14)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
0 / 7
19 (% 9,69)
Alderdi Popularra (PP)
0 / 7
9 (% 4,59)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

AlkateakAldatu

Hauek izan dira Elvillarko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[8]
Jose Antonio Garcia Lopez-Gil[9] 1979 1983 Independenteak[8] / Euzko Alderdi Jeltzalea[9]
1983 1987 Independenteak
1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea
1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea
1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea
1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea
2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea
2007 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea
2011 2015 Euzko Alderdi Jeltzalea
Gerardo Olano Medrano[8] 2015 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea
Enrique Perez Mazo[10] 2019 Jardunean Euzko Alderdi Jeltzalea[11]

KulturaAldatu

JaiakAldatu

  • Abuztuaren 15ean eta Abuztuaren 16an, San Roke herriko zaindariaren jaiak. Festa horien bezperan, herritarrek akelarrea egiten dute "Sorginen Txabola" trikuharriaren inguruetan.
  • San Isidro eguna, maiatzaren 15ean.
  • Errege txoriaren jaia. Erdi Aroan hainbat herritan ospatzen zen jaia zen, baina Euskal Herrian Bilarkoa da dokumentatu den bakarra[12]. Abenduaren 28an izaten zen, inuzente egunean. herriko gazteak mozorratu egiten ziren eta Errege txoria zenak izaten zuen jantzirik ikusgarriena, koroa, moko eta lumadun kapa janzten zuen honek[13].

EuskaraAldatu

· 2016an Bilarko biztanleriaren %26a gai zen euskaraz hitz egiteko eta euskararen erabilera %2,7koa zen.

Ondasun nabarmenakAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Zerrenda:Elvillarko kultura ondasunak»

Elvillartar ospetsuakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b Euskaltzaindia. (PDF) 150. arauaː Arabako herri izendegia. .
  2. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  3. «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  5. a b «ELVILLAR/BILAR - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus Noiz kontsultatua: 2020-04-13.
  6. «Nuestro entorno. Bilarko Udala» www.elvillar.es Noiz kontsultatua: 2020-04-13.
  7. 2019ko udal eta foru hauteskundeak Hego Euskal Herrian. 2021-02-06 Noiz kontsultatua: 2021-03-04.
  8. a b c «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es Noiz kontsultatua: 2020-03-22.
  9. a b (Gaztelaniaz) «La ilusión de aquellos Alcaldes de hace 40 años» Blog Rioja Alavesa Noiz kontsultatua: 2020-03-09.
  10. «Udalerriak - web.araba.eus» web.araba.eus Noiz kontsultatua: 2020-03-30.
  11. (Gaztelaniaz) «Alcaldías en Álava: Labastida, Zigoitia y Laguardia para el PNV, Samaniego para EH Bildu» Gasteiz Hoy 2019-06-15 Noiz kontsultatua: 2020-03-17.
  12. García Fernández, Ernesto. (2019). La fiesta del "Rey Pájaro" de Elvillar de Álava: diversión, transgresión y reivindicación. Diputación Foral de Álava/Arabako Foru Aldundia ISBN 978-84-7821-919-3. Noiz kontsultatua: 2020-04-13.
  13. (Gaztelaniaz) interaktiba.com. (2019-06-18). «Villazgo de Elvillar: la gente del pueblo en la portada de un libro» Blog Rioja Alavesa Noiz kontsultatua: 2020-04-13.
  14. Elvillarko Jasokunde elizaren izendapena[Betiko hautsitako esteka], EHAAn
  15. Henrike Knorrek idatzitako Pedro Antonio Gainzarainen omenezko artikulua eldorreodigital.com webgunean
  16. «García Fernández, Ernesto - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus Noiz kontsultatua: 2020-04-13.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa