Piarres Lartzabal

euskal idazlea

Piarres Lartzabal Karrera (Azkaine, Lapurdi, 1915eko maiatzaren 5a - Ziburu, Lapurdi, 1988ko urtarrilaren 12a) euskal idazlea izan zen, batez ere antzerkia landu izan zuena. Egile arrunt emankorra izan zen, 120 antzezlan idatzi izan baitzituen, komediatik dramaraino hainbat arlo landuta. Lanik nabarmenenak Ibañeta, Etxahun, Bordaxuri eta Matalas ditugu. Piarres Lartzabalek sortu zuen Mixel Labéguerieren ahotsarekin famatutako Gazteri berria abestiaren letra.

Piarres Lartzabal
Piarres Lartzabal.jpg
Bizitza
Jaiotza Azkaine1915eko maiatzaren 5a
Herrialdea  Lapurdi, Euskal Herria
Heriotza Ziburu eta Zokoa1988ko urtarrilaren 12a (72 urte)
Hezkuntza
Hizkuntzak euskara
Jarduerak
Jarduerak antzerkigilea eta idazlea
Kidetza Enbata
Anai Artea
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa katolizismoa

Inguma: piarres-larzabal-1915-1988 Literaturaren Zubitegia: 275

BizitzaAldatu

Ziburuko Zokoa auzoko apaiza izan zen urte luzez. Bigarren Mundu Gerra Alemanian, orduko Txekoslovakian eta Polonian izan zuten preso naziek. Gerra amaitu zelarik laster ekin zion Lartzabalek idazle-lanari. Garai haietako aldizkarietan oso ezaguna izatera iritsi zen. Lartzabalek zinez obra luzea du ikerlanetan, azterketa politikoetan, pastoraletan...baina haren izena euskaldunengan berezik ezagutarazi zuena antzerki-ekarria da. Agian, bera baita euskal antzerkigile emankorrena.

1963an, euskaltzain oso izendatu zuten.

 
1964ko[Betiko hautsitako esteka] Baionako Euskal Idazkaritza. Euskara Batuaren helduaroa Jardunaldiaren barruan (Jose Ramon Etxebarria, Gasteiz, 2018-06-21).

Euskara batuaren sorkuntzan zinezko detonagailua izan zen 1964an Baionako Euskal Idazkaritza. Txillardegiren bultzadaz abiaturik, idazle gazteek bidea ibiltzeari ekin zioten, baina lehenengo unetik adineko euskalari jakintsuen babesa izanik (Piarres Lafitte, Piarres Lartzabal, Piarres Xarriton, Koldo Mitxelena, Imanol Berriatua, Patxi Altuna...). 1964ko abuztuan abiatu zen zorioneko biltzar hura, eta hango iritziak eta erabakiak urtebete geroago argitaratu ziren. Hiru atal zituen txostenak:ortografia, deklinabidea eta aditza. Garrantzizko ezaugarri batez hornitu zuten biltzarra: hasieratik bertatik planteatu zen mugimenduaren izaera nazionala, eta horren erakusgarri izan zen, besteak beste, dokumentuaren bukaeran h letra erabili beharreko hitzen zerrenda argitaratzea, bereziki Hego Euskal Herriko idazleen informaziorako prestatua bi tradizioen arteko lotura egiteko, nahiz eta gero euskara batuaren kontrakoen gerra-ikur bihurtu zorioneko hatxe hura. Hortaz, biltzarrean emandako gomendioak betetzen hasi ziren gazteak eta adinekoak beren testuetan, aldi berean eskaria eginez Euskaltzaindiari, batasunerako bidean pauso sendoak eman zitzan. [1][2]

Ezaguna da apaiz honek Hego Euskal Herriko errefuxiatuei aterpea ematen egin zuen lana. Berak, beste batzuekin batera, sortu zuen Anai Artea erakundea, zeregin horietan laguntzeko.

KritikaAldatu

Patri Urkizu[3] Piarres Lartzabalen antzerkiaz (Ahotsak proiekturako)

Lartzabalen obrak ikuslearen entretenigarri izan nahi du. Ardura politikoa ere igartzen da, haatik, haren idazlanetan. Lapurtera atseginean, umore eder askoa dastatzeko aukera bikaina eskaintzen duen obra utzi zuen. Hartzailearen kezketara iristen saiatzen da. Gaien artean pertsonaia historikoen gainean egindakoak gertatzen dira deigarri. Lartzabalek antzerkiaren bidez ikuslearen eskolatze-lan bat edo egin nahi baitu.

Lan aukeratuakAldatu

AntzerkiaAldatu

  1. Antzerki laburrak (1934-1966).
  2. Etxahun (1951, Ed. Herria)
  3. Xirristi-Mirrixti (1952)
  4. Bordaxuri (1952, Auspoa)
  5. Portu Txoko (1954)
  6. Mugari tiro (1959)
  7. Herriko botzak (1962, Auspoa)
  8. Iru ziren (1962, Auspoa)
  9. Ihauteriak (1962, Egilea editore)
  10. Paper mende (1962)
  11. Sarako lorea (1964)
  12. Senperen gertatua (1964, Auspoa)
  13. Orreaga. Pastorala gisarako ikusgarria (1964, Goiztiri)
  14. Lana eri (1965)
  15. Suediako neskatxa (1965)
  16. Hilla esposatu (1965, Auspoa)
  17. Ibañeta (1968, Egilea editore)
  18. Lartaun. Pastorala antzeko antzerkia (1969)
  19. Roxali (1970, Egilea editore)
  20. Matalas (1984, E.J. Antzerki)

Beste batzukAldatu

ErreferentziakAldatu

BibliografiaAldatu

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu