Azido azetilsaliziliko

konposatu kimiko
Ohar medikoa
Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.

Azido azetilsalizilikoa (aspirina izen komertzialagatik ezagunagoa) munduko sendagai analgesikorik erabilien eta zaharrenetakoa da. Mina, sukarra edo hantura tratatzeko erabiltzen da. Bere formula kimikoa da. Kawasaki gaixotasuna, perikarditisa eta sukar erreumatikoaren aurka erabiltzen da. Bihotzeko baten ostean ematen bada, heriotza arriskua gutxitzen du. Aspirina erabiltzen da ere bihotzekoak errepikatzeko arriskua gutxitzeko, istripu zerebrobaskularren aurka eta odol koaguloen aurka[1]. Minbizi mota batzuen agerpen arriskua gutxitzeko eraginkorra da, bereziki kolon eta ondesteko minbizian[2]. Mina eta sukarraren aurkako efektuak hartu eta 30 minutura nabaritu ohi dira. Historian lehendabiziko antiinflamatorio ez esteroideoa izan zen, eta antzeko beste sendagai batzuek bezala plaketen funtzionamendu normala hausten du[1].

Azido azetilsaliziliko
Acetylsalicylsäure2.svg
Acetylsalicylicacid-crystals.jpg
Formula kimikoa C₉H₈O₄
SMILES kanonikoa 2D eredua
InChl 3D eredua
Osatuta oxigeno, karbono eta hidrogeno
Aurkitzailea Charles Frédéric Gerhardt (en) Itzuli, Arthur Eichengrün (en) Itzuli eta Felix Hoffmann (en) Itzuli
Mota Antiinflamatorio ez esteroideo
Ezaugarriak
Dentsitatea
1,35 g/cm³ (20 °C)
Disolbagarritasuna 0,003 g/L (ura, 20 °C)
Fusio-puntua 135 °C
135 °C
138 °C
Deskonposizio-puntua 140 °C
Lurrun-presioa 0 mmHg (20 °C)
Masa molekularra 180,042 u
Erabilera
Konposatu aktiboa Durlaza (en) Itzuli eta Aspirina
Tratatzen du hipertermia, Min, hantura, Artritis erreumatoide, Artrosi, gout attack (en) Itzuli, Sukar erreumatiko, acute myocardial infarction (en) Itzuli, kardiopatia, Aurikulako fibrilazio eta acute coronary syndrome (en) Itzuli
Interakzioak acetazolamide (en) Itzuli, ammonium chloride (en) Itzuli, tolbutamida, chlorpropamide (en) Itzuli, warfarin (en) Itzuli, metotrexato, Fenitoina, probenecid (en) Itzuli eta Azido balproiko
Elkarrekintza Acid sensing ion channel subunit 3 (en) Itzuli, Prostaglandin-endoperoxide synthase 1 (en) Itzuli eta Prostaglandin-endoperoxide synthase 2 (en) Itzuli
Hartzeko bidea aho bidez
Haurdunaldia Australian pregnancy category C (en) Itzuli eta US pregnancy category C (en) Itzuli
Marka komertziala Aspirina
Rola platelet aggregation inhibitors (en) Itzuli, Antiinflamatorio ez esteroideo, prostaglandin antagonist (en) Itzuli, antipiretiko, cyclooxygenase inhibitor (en) Itzuli eta fibrinolytic agents (en) Itzuli
Arriskuak
Gutxieneko dosi hilgarria
Batezbesteko dosi hilgarria
Denboran ponderatutako esposizio muga 5 mg/m³ (10 h, Australia, Belgika, Danimarka, Hego Korea, Herbehereak, Zeelanda Berria, Norvegia, Erresuma Batua, Argentina, Bulgaria, Kolonbia, Jordania, Singapur, Vietnam)
Denbora laburreko esposizio muga 0,5 mg/m³ (Errusia)
Lehergarritasun gutxieneko kontzentrazioa 40
Eragin dezake acetylsalicylic acid exposure (en) Itzuli
Identifikatzaileak
InChlKey BSYNRYMUTXBXSQ-UHFFFAOYSA-N
CAS zenbakia 50-78-2
ChemSpider 2157
PubChem 2244
Reaxys 779271
Gmelin 15365
ChEBI 218864
ChEMBL CHEMBL25
RTECS zenbakia VO0700000
ZVG 491133
DSSTox zenbakia VO0700000
EC zenbakia 200-064-1
ECHA 100.000.059
MeSH D001241
RxNorm 1191
Human Metabolome Database HMDB0001879
UNII R16CO5Y76E
NDF-RT N0000145918
KEGG D00109 eta C01405
PDB Ligand AIN

Kontrako efektu ohiko bat urdaileko mina da. Ultzera peptikoa eta beste ultzera batzuk sor ditzake, eta asma okertzen du[1]. Odolgaltze arriskua garrantzitsuagoa da pertsona zaharragoengan, alkohola kontsumitzen dutenengan, familia bereko beste sendagai batzuk hartzen dutenengan edo antikoagulatzaileak hartzen dituztenengan. Aspirina ez da gomendatzen haurdunaldian. Reyeren sindromea ekiditeko infekzioak dituzten umeek hartzea ez da gomendatzen[1]. Dosi altuek tinnitusa sor dezake belarrian[1].

HistoriaAldatu

 
Aspirinaren iragarki zaharra.

Sahatsa aberatsa da azido salizilikoan, eta aspalditik erabili izan da eriak tratatzeko. Hipocratesen testuetan ageri da lehenbizikoz sahatsaren hosto eta azala erabiliz eginiko sendagaia. Egiptiarrek, sumertarrek eta txinarrek lehenagotik ere erabiltzen zutela uste da.

Azido salizilikotik abiatuz, Charles Frederic Gerhardt kimikari frantziarrak 1853an azido azetilsalizilikoa prestatu zuen lehen aldiz, eta Bayer enpresa alemaniarrak sendagaiaren patentea bereganatu ondoren 1899an "aspirina" izena hartu zuen.

IndikazioakAldatu

Mina, sukarra eta hantura sendatzeko erabiltzen da orokorrean, tratamendu sintomatiko moduan.

Albo-ondorioakAldatu

Albo-ondorio ohikoen artean tripako min, gastritis eta urdaileko ultzera ditugu.

KontraindikazioakAldatu

Asma gaixotasuna aspirina ez hartzeko kontraindikazio nagusietakoa da. Ume txikiei ere aspirina ez zaie eman behar, sindrome larria ager daitekeelako (Reye sindromea).

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e (Ingelesez) «Aspirin Monograph for Professionals» Drugs.com . Noiz kontsultatua: 2019-03-06.
  2. «ScienceDirect» www.sciencedirect.com doi:10.1016/j.jacc.2016.05.083 . Noiz kontsultatua: 2019-03-06.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu