Ireki menu nagusia

Artseniko

33 zenbaki atomikoa duen elementu kimikoa

Artsenikoa elementu kimiko bat da, As ikurra eta 33 zenbaki atomikoa dituena. Alberto Handiak aurkitu zuen 1250ean. Metaloide pozoitsua da, forma alotropiko asko dituena, besteak beste, horia (molekula ez-metalikoa) eta hainbat forma beltz eta gris (metaloideak). Naturan artseniko elementala hiru forma metaloidetan aurki daiteke, bakoitza bere kristal-egiturarekin: artseniko minerala sensu stricto, eta bakanagoak diren artsenolanprita eta parartsenolanprita. Haatik, gehienetan artseniuro edo artsenato eran agertzen da. Mota horietako ehundaka konposatu ezagutzen dira. Artsenikoa eta bere konposatuak pestizidetan, herbizidetan, intsektizidetan eta aleazioetan erabiltzen dira.

Artsenikoa
Arsen 1.jpg

33

GermanioaArtsenikoaSelenioa
   
 
33
As
 
               
               
                                   
                                   
                                                               
                                                               
Ezaugarri orokorrak
Izena, ikurra, zenbakia Artsenikoa, As, 33
Serie kimikoa metaloideak
Taldea, periodoa, orbitala 15, 4, p
Masa atomikoa 74,92160(2) g/mol
Konfigurazio elektronikoa [Ar] 3d10 4s2 4p3
Elektroiak orbitaleko 2, 8, 18, 5
Propietate fisikoak
Egoera solidoa
Dentsitatea (0 °C, 101,325 kPa) 5,727 g/L
Urtze-puntua 1.090 K
(817 °C, 1.503 °F)
Irakite-puntua 887 K
(614 °C, 1.137 °F)
Urtze-entalpia 24,44 kJ·mol−1
Irakite-entalpia 34,76 kJ·mol−1
Bero espezifikoa (25 °C) 24,64 J·mol−1·K−1

Lurrun-presioa

P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T/K 553 596 646 706 781 874
Propietate atomikoak
Kristal-egitura erronboedrikoa
Oxidazio-zenbakia(k) 5, 3, 1,[1] -3
(oxido azido ahula)
Elektronegatibotasuna 2,18 (Paulingen eskala)
Ionizazio-potentziala 1.a: 947,0 kJ/mol
2.a: 1.798 kJ/mol
3.a: 2.735 kJ/mol
Erradio atomikoa (batezbestekoa) 115 pm
Erradio atomikoa (kalkulatua) 114 pm
Erradio kobalentea 119 pm
Van der Waalsen erradioa 185 pm
Datu gehiago
Eroankortasun termikoa (300 K) 50,2
Isotopo egonkorrenak

Artsenikoaren isotopoak

iso UN Sd-P D DE (MeV) DP
73As Sintetikoa 80,3 e ε - 73Ge
γ 0,05D, 0,01D, e -
74As Sintetikoa 817,78 e ε - 74Ge
β+ 0,941 74Ge
γ 0,595, 0,634 -
β 1,35, 0,717 74Ge
75As %100 As egonkorra da 42 neutroirekin

Artsenikoaren oxidazio-egoera nagusiak hauek dira: -3 (artseniuroak: normalean aleazio-formako metal arteko konposatuak), +3 (artsenatoak (III) edo artsenitoak, alegia, konposatu organoartseniko gehienak), eta +5 (artsenatoak(V), oxikonposatu artseniko ez-organiko egonkorrenak). Artsenikoa beste artseniko-atomo batzuekin ere lotzen da, esaterako As-As bikoteak sortuz realgar izeneko sulfuro gorrian edo As43- ioiak skutterudita izeneko konposatuan.

Eduki-taula

AplikazioakAldatu

Gaur egun erabiliakAldatu

  • Dekoloratzaile bezala bidrioaren fabrikazioan.
  • Intsektizida ( berun artseniatoa), herbizida (sodio artsenitoa) eta posoietan erabiltzen da.
  • Pigmentu eta piroteknian erabiltzen den artseniko disulfuroa.
  • Berun eta aleazioetan gehigarri bezala erabiltzen da.
  • Galio artseniuroa erabiltzen da material erdieroale moduan zirkuito integratu azkarragoetan.

Ez erabiliakAldatu

  • Medikuntzan erabiltzen zen, hala ere gaur egun erabiltzen hasi da artseniko trioxidoa erabiliz leuzemia promielozitikoa tratatzeko.

ErreferentziakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Artseniko  
  Artikulu hau kimikari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.