Ireki menu nagusia

Apolo

greziar jainkoa

Greziar eta erromatar mitologian, Apolo[1] (grezieraz ἈπόλλωνApóllōn edo ἈπέλλωνApellōn) olinpiar jainko nagusia da. Delfosko zaindaria, han orakulu famatua zuen.

Apolo
Antzinako Greziako erlijioa
Apollo of the Belvedere.jpg
Ezaugarriak
Sexua gizonezkoa
Baliokideak Apollo Itzuli eta Belenos
Familia
Aita Zeus
Ama Leto
Ezkontidea(k) Urania eta Amphissa Itzuli
Bikotea(k) Manto Itzuli, Q1474700 Itzuli, Chione Itzuli, Acacallis Itzuli, Aethusa Itzuli, Antianeira Itzuli, Zirene, Kaliope, Terpsikore, Klio, Coronis Itzuli, Arsinoe Itzuli, Corycia Itzuli, Creusa Itzuli, Dryope Itzuli, Evadne Itzuli, Hekuba, Hypermestra Itzuli, Melia Itzuli, Othreis Itzuli, Parthenope Itzuli, Proclia Itzuli, Psamathe Itzuli, Rhoeo Itzuli, Sinope Itzuli, Syllis Itzuli, Talia, Thero Itzuli, Thyia Itzuli, Celaeno Itzuli, Melaina Itzuli, Thyria Itzuli, Bolina Itzuli, Queen Rhodope Itzuli, Philonis Itzuli, Anatheippe Itzuli, Chrysothemis Itzuli, Rhytia Itzuli, Cia Itzuli, Leuconoe Itzuli, Areia Itzuli, Q56046846 Itzuli, Q57438557 Itzuli, Cleobule Itzuli eta Cyrene Itzuli
Seme-alabak Oncius Itzuli, Asklepios, Troilus Itzuli, Aristeo, Ion, Cycnus Itzuli, Mopsus Itzuli, Orfeo, Lino, Linus Itzuli, Acraepheus Itzuli, Aegipan Itzuli, Amphithemis Itzuli, Amphissus Itzuli, Hymen Itzuli, Garamas Itzuli, Naxos Itzuli, Cydon Itzuli, Eleuther Itzuli, Thestor Itzuli, Oaxes Itzuli, Idmon, Ialemus Itzuli, Filamon, Coronus Itzuli, Parthenus Itzuli, Lycorus Itzuli, Agreus Itzuli, Iamus Itzuli, Anfiarao, Icadius Itzuli, Lycomedes Itzuli, Laodocus Itzuli, Polypoetes Itzuli, Tenes Itzuli, Linus Itzuli, Anius Itzuli, Syrus Itzuli, Lapithes Itzuli, Zeuxippus Itzuli, Chaeron Itzuli, Delfo, Ptous Itzuli, Trofonio, Telmissus Itzuli, Apis Itzuli, Chariclo Itzuli, Epidaurus Itzuli, Erymanthus Itzuli, Euridize, Melaneus Itzuli, Phemonoe Itzuli, Megareus of Onchestus Itzuli, Ismenus Itzuli, Cicon Itzuli, Philander Itzuli, Phylacides Itzuli, Dorus Itzuli, Aeneus Itzuli, Galeotes Itzuli, Q55410919 Itzuli, Argaevs Itzuli, Cinyras Itzuli, Miletus Itzuli, Autuchos Itzuli, Branchus Itzuli, Q56936702 Itzuli, Centaurus Itzuli, Cephisso Itzuli, Apollonis Itzuli, Borysthenis Itzuli, Q57385922 Itzuli, Chryses Itzuli, Koribante, Q12879793 Itzuli, Cyzicus Itzuli, Eriopis Itzuli, Q61014736 Itzuli eta Curetes Itzuli
Anai-arrebak Artemisa eta Manes Itzuli

Kouros (bizarrik gabeko gaztea) ideala, Apolo da argiaren eta eguzkiaren jainkoa; egia eta profeziena; arkularitzarena; medikuntzarena; musikarena, poesiarena eta arteena, eta beste hainbat jarduerarena ere.

MitoaAldatu

Apoloren guraso dira Zeus eta Leto, eta arreba biki Artemisa.

Herak, Letoz jelosturik, jainkosa hau erditzeko unean onar zezaten debekua emana zien lurreko leku orori. Leto toki batetik bestera atseden hartu gabe zebilela, uharte batek eman zion babesa, zeren hain zoritxarreko zen non ez baitzuen ezeren beldurrik. Artemisa eta Apolo bertan jaio ziren eta jainko honek, esker onez, mundu grekoaren erdian finkatu zuen uharte hura, eta Delos («Distiratsua») izena eman zion. Jaio eta zazpi egunetara heldutasunera iritsirik, Delfosa abiatu zen, bertan, Zeusen ordenari men eginez, santutegi bat eraikitzearren; zisneek eramandako orgak, alabaina, hiperboreoen lurraldera eraman zuen. Haien artean urtebete iraganik, Delfosa iritsi zeneko Temisen orakuluaz jabetua zen Piton suge odolzaleak bere mende hartua zuen lurraldea. Munstroa hil ondoren eta haren izpiritua baketzearren Joko Pitikoak ezarri zituen.

Orakulua beretu zuen eta tripode sakratua ezarri zuen santutegian; haren gainean emakume apaiz Pitia deituak, jainkoak inspiraturiko orakuluak ematen zituen. Geroago, bere anaia Heraklesen aurka borrokatu zen, beronek orakuluaz jabetu nahi izan baitzuen.

Apolo eta maitasunaAldatu

Oro har, Apolo ez zen oso zoriontsua izan maitasun kontuetan: ninfek eta emakumeek ihes egiten zioten, baina zenbaitetan bortxatu egiten zituen. Talia musarekin elkartzearen ondorioz Koribanteak sortu ziren, Uraniarekin Orfeo musikaria izan zuen eta Koronirekin Asklepios, medikuntzaren jainkoa. Haren mendekuak izugarriak izan ziren: Ziklopeak hil zituen, baita Nioberen haurrak ere; Marsias satiroa bizirik larrutu zuen, musikari gisa desafio egiteagatik, Troiako gerran, izurria zabaldu zuen greziarren artean Krise bere apaiza mendekatzeko, Agamemnon haren alaba bahitua zuelako; Laokoon eta haren semeak Apolok bidalitako sugeek ito zituzten bere kontrako laidoa zigortzearren.

Mitoak kontatzen du Apolok Kupidorekin lehian aritu nahi izan zuela gezi-jaurtiketaren artean[2]. Apoloren harrokeriak Kupido mindu zuen eta mendeku hartzea erabaki zuen. Horretarako, urrezko gezi bat jaurtiki zion Apolo jainko ederrari. Gezi honek zaurituz geo, berehalako maitasuna sortzen du zaurituarengan. Aldiz, Dafne ninfa, maitasuna mesprezatu eta arbuiatzea eragiten duen berunezko geziaz zauritu zuen Kupidok. Horrela, egun batean Apolok Dafne ikusi, maitasunez eri sentitu eta Kupidoren atzetik, segika, abiatu zen. Baina dafnek, kontrakoa sentitzen zuenez, ihesari ekin zion. Ninfak geratu gabe egin zuen korrika, harik eta neka-neka eginda amari laguntza eskatu zion arte. Amak Dafne ereinotz bihurtzea erabaki zuen. Apolo Dafnerengana heldu zenean, Dafne itxuraz aldatzen hasita zeguen: gorputza azal gogor batez estali zitzaion, hankak lurrean hondoratzen ziren sustraiak bihurtu zitzaizkion eta ilea hostoz bete. Apolok negarrari eman zion, zuhaitzari besarka. Eta esan zuen: "Ene emaztea ezin izan zaitezkeenez, ene zuhaitz kutuna izango zara eta zure hostoak, beti ere berde, garaipenaren ikur izango dira eta garaileen burua jantziko-

SinbolismoaAldatu

Egeoko herrien ezaugarria den sinkretismoa mamitzen da Apolorengan, heleniar munduaren mugez kanpotik iritsitako hainbat jainko biltzen baititu. Mendeetan zehar atributu anitzez hornituko dute (lira, arkua, tripodea, erramua, oreina, etab.), harenganako gurtzak hartu zuen hedaduraren adierazgarri. Igarmen, musika eta poesiaren jainkoa, musen babeslea (Musageta), aldi berean gerrari eta artzaina da. Eguzki jainko gisa garbitzaile eta sendatzaile izanik ere, mendekatzaile eta bortitz ageri da batera, maiz aski sumindurak bereturik. Argitasunaren sinboloa, erlijio orfikoaren jainkoa izan zen.

ErreferentziakAldatu

Ikus, gaineraAldatu


Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Apolo