Ireki menu nagusia
Artikulu hau euskal mitologiako izakiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lamia (argipena)».

Lamina[1] edo lamia euskal mitologiako izaki bat da. Bi motakoak daude. Anuntzi Arana antropologoak "lamina eraikitzaileak" eta "ur bazterretako laminak" izena eman die. Mitologiako beste jeinu legez, batzuetan gizakiei laguntzen diete eta bestetan kalte. Edonola ere jendearekin harremanak dituzte, jendea bisitatzen edo haien aurrean agertu omen baitira. [2]

IzenaAldatu

Izenaren aldaerak hauek dira: lamia, lami, lamina, lamie, illamina, llamina, labina, amilamia. Forma dokumentatuena lamina da[3]. Ez da izen propioa, jeinu mota bat deskribatzeko erabiltzen den izen arrunta baizik.

EzaugarriakAldatu

Ur bazterretako laminakAldatu

Lamina
 
Euskal lamina.
 
Lamina Garagartza auzoan, Arrasate.
Pertsonaia Mitologikoaren Ezaugarriak
Mota Izaki Mitologikoa
Mitologia Euskal mitologia
Lekua Euskal Herria

Lamina hauek erreka zuloetan egoten dira. Batzuek harpeetan dute egoitza, herrietatik hurbil, ez medi garaietan[2]. Ilea urrezko orraziaz orrazten edo, gutxiagotan, bere ohialeria ederraren zabaltzen eta xukatzen[2] ikusten dituzte gizakiek. Leku askotan ahate oinak dituzte, edo oilo ankak[4] baina Ibaizabal inguruan eta Euskal Herriko kostan arrain buztana dute. Oso ederrak dira, eta gizakumeak liluratzen dituzte. Antzekoa da Amilamia, beste irelu bat. Begi bakarreko emakume moduan ere deskribatu izan dute[4].

Kostaldeko laminei, gerritik behera arrain direnei, itsaslamina ere esaten zaie.

Bakarrik edo taldean ager daitezke.

Lamina eraikitzaileak edo harginakAldatu

Euskal Herria ekialdean agertzen dira, eta gizon txikiak, deabrutxoak bezalakoak. Gazteluak zubiak eta elizak ere eraikitzen dituzte gau bakar batez. Harginak dira beraz beraz. Ipuinetan agertu ohi dira hika hitz egiten eta elkarri Gilen izenaz deitzen. Hauek egin zituzten Ligiko zubia, Ezpeizeko eliza eta Arrozekoa.

Lamina Greziar mitologianAldatu

Lamina greziar mitologian ere ageri da. Belos erregearen alaba zen (beste ohitura batzuen arabera, Poseidon eta Libiaren alaba) eta Zeus jainkoaren maitalea. Horregatik Hera jainkosa jeloskortu egin zen eta Laminaren seme-alabak hil. Gainera, begiak ixteko gaitasuna kendu zion, seme-alaben heriotza betiko ikus zezan.

ElezaharrakAldatu

Lanean laguntzen diete opari bat ematen dietenei; honela, zubi batzuk lamiek egindakoak dira: Ebraingoa (Bidarrai), Azalaingoa (Andoain), Urkulukoa (Leintz-Gatzaga)... Gauez egiten dituzte eraikuntzok, eta anitzetan oilarraren lehen kukurrukuaz batera uzten diote lanari.

Nekazariren batek landa lurren ertzetan janaria uzten bazien, gauez jaten zuten lamiek, eta horren truke, lurra goldatu edo bukatu gabe utzitako lana amaitzen omen zioten[4].

Ohiokoa izaten da gizaki batek lamina baten orrazia lapurtzea eta honek itzultzeko galdetzea.[4]

Zenbait kondairatan ur bazterretako lamiek laguntza eskatzen diote emagin bati, honek lagundu eta lamiek oparitan ogi zuria, oihal eder bat edota beste opariren bat emango diote.

Mutil batez maitemintzen da lamina bat ipuin batzuetan, harik eta mutil horrek, bere maiteñoa lamina dela deskubritzen duen arte.

Beste batzuetan laminak etxe bat bisitatzen du, bertako janaria eskatuz. Laminak trukean zerbait emango dio edo ez bertsioaren arabera. Azkenik, etxeko gizonak lamina zigortzen du eta honek ihes egiten du.[2]

Ostadarraren muturrean lamina bat egoten omen da ilea orrazten, eta eguzkiak bere adatsean joz zabaltzen du ostadarra.

Lamina arrek sekulako indarra dute. Gauez trikuharriak egiten dituzte batzuetan, eta etxeetan sartzen dira askotan etxekoak oheratutakoan. Izen desberdinak dauzkate: Maideak, Mairiak, Intxixuak (Oiartzunen), Saindi Maidi (Nafarroa Beherea).

Lamina gehienak desagertu omen dira, mendietan baselizak eraiki zirenean batzuen hitzetan edo idiek arrastatutako goldea erabiltzen hasi zenean beste batzuentzat[4].

ToponimiaAldatu

Toponimian asko dira lamiekin lotura duten izenak: Lamera eta Lamerapunte Bermeon, Lamikiz Markinan, Laminaputzu Zeanurin, Lamitegi Bedaion, Lamirain aranon, Lamusin Saran, Lamiñosin Ataunen, etab.

IrudiakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1.   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus . Noiz kontsultatua: 2019-07-04 .
  2. a b c d   ), Arana, Anuntxi, (1947- (2008) Euskal mitologiaz : jentilak eta kristauak Elkar ISBN 9788497835695 PMC 863179178 . Noiz kontsultatua: 2018-11-01 . 65-72 or.
  3.   Orotariko Euskal Hiztegia online, . Noiz kontsultatua: 2018-11-01 .
  4. a b c d e   1889-1991., Barandiarán, José Miguel de, ([2008]) Mitología vasca (14a. ed., 1a. ed. en la Coleción [sic] Anboto. argitaraldia) Txertoa ISBN 9788471484321 PMC 733743324 . Noiz kontsultatua: 2018-11-01 .69-71 or.


Ikus, gaineraAldatu

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Lamina