Erfurt (alemanez ˈɛʁfʊʁt ahoskatua)[1]Alemaniako hiria da, Turingia estatuko hiriburua. 196.500 biztanle ditu. Garrantzi handiko industria eta merkataritza hiria. Aipatzekoak dira bertako katedraleko beirategiak (XIV. mendea). San Agustin komentuan Lutero bizi izan zen.

Erfurt
hiria
Erfurt cathedral and severi church-2.jpg
Flagge der kreisfreien Stadt Erfurt laut Hauptsatzung.svg DEU Erfurt COA.svg
Administrazioa
Estatu burujabe Alemania
Alemaniako estatua Turingia
Alkatea Andreas Bausewein (en) Itzuli
Izen ofiziala Erfurt
Posta kodea 99084, 99085, 99086, 99087, 99089, 99090, 99091, 99092, 99094, 99095, 99096, 99097, 99098 eta 99099
Udalerri kodea 16051000
Geografia
Koordenatuak 50° 58′ 41″ N, 11° 01′ 45″ E / 50.9781°N,11.0292°E / 50.9781; 11.0292Koordenatuak: 50° 58′ 41″ N, 11° 01′ 45″ E / 50.9781°N,11.0292°E / 50.9781; 11.0292
Thuringia EF.svg
Azalera 269.91 km²
Altuera 194 m
Mugakideak Weimarer Land (en) Itzuli, Ilm-Kreis (en) Itzuli, Gotha barrutia eta Sömmerda (en) Itzuli
Demografia
Biztanleria 213.699 (2019ko irailaren 30a)
Green Arrow Up.svg711 (2019ko irailaren 30a)/(2017ko abenduaren 31)
Dentsitatea 791,74 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera 742
Telefono aurrizkia 361, 36208, 36202, 36203, 36204
Ordu eremua UTC+01:00 eta UTC+02:00
Hiri senidetuak Győr, Vilnius, Kalisz, Mainz, Lille, Shawnee, San Miguel de Tucumán, Lovetx, Haifa, Xuzhou, Kati, Piacenza eta Lovech Municipality (en) Itzuli
Matrikula EF, L eta LF
erfurt.de

HistoriaAldatu

Erfurt antzinatik populatua izan da. Paleolito eta Neolito garaiko aztarnak aurkitu izan dira. 480 urtearen inguruan Turingiarrak (antzinako germaniar leinua) bizi ziren bertan. hauek eman zioten izena ingurune guztiari, gerora Turingiako estatua izango zenari.

742. urtean San Bonifaziok Zakarias aita santuari Erphesfurt-en apezpikutegi bat sortzeko eskatu zion. Hau da hiriaren lehenengo aipamena. Gera ibaiaren bihurgune batean kokaturik egotean berehala merkatal herri garrantzitsua bihurtu zen eta Hansa Ligan sartu zen XV. mendean. Unibertsitatea ere sortu zen 1392an. Unibertsitateko ikasle famatuena Martin Luther izan zen.

 
Erfurt 1813an. Joseph Jacques Ramée-ren margoa

1802an Prusiaren esku gelditu zen baina Napoleondar Gerretan frantziarrek hiria hartu zuten. 1808ko urrian Erfurten lorturiko akordioaren arabera, Errusiako tsarrak lagunduko zion Napoleon Bonaparteri Austria gerran hasten bazen eta, ordainez, Errusiako inperioak Finlandia, Moldavia eta Valakia eskuratuko zituen.

Bigarren Mundu Gerran bonbakatua izan zen baina kalte handirik ez zeukan 1945ean estatubatuarrek hiria berenganatu zutenean. Sobietar Batasunak kontrolaturiko Ekialdeko Alemanian sartuta gelditu zen, Turingia estatu osoarekin batera. 1970an Ekialdeko eta Mendebaldeko Alemaniako kantzilerrak ziren Willi Stoph eta Willy Brandt bertan elkartu ziren banaketaren ondoren lehenengo aldiz. 1990an Alemania bateratzean Turingiako hiriburu bihurtu zen.

2002an Erfurteko sarraskia gertatu zen. Ikasle ohi batek tiroz 17 pertsona hil zituen, 13 irakasle tartean.

KlimaAldatu

      Datu klimatikoak (Erfurt (1981–2010))      
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 2.3 3.3 8.0 13.1 17.7 20.4 23.2 23.1 18.4 13.1 6.9 2.9 12.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -3.1 -2.9 0.3 3.3 7.5 10.4 12.5 12.3 9.1 5.4 1.4 -2.0 4.5
Euria (mm) 24.1 25.5 39.1 42.1 63.9 57.1 72.8 54.4 46.8 34.7 43.4 35.1 539
Eguzki orduak 60.9 79.2 118.3 173.0 211.0 209.2 223.4 208.6 153.4 117.2 60.5 44.6 1659.3
Iturria: Météoclimat

DemografiaAldatu

Urtea Biztanleak
1493 18.680
1569 18.000
1620 19.000
1632 13.000
1664 11.231
1682 16.332
1684 7.000
1750 15.808
1802 16.938
1825 23.680
1849 3.224
Urtea Biztanleria
1871 43.616[2]
1880 53.254[2]
1890 73.360[2]
1900 85.202[2]
1906 101.582
1910 111.463[2]
1913 129.038
1919 129.646
1925 135.579[2]
1933 144.879[2]
1939 165.615[2]
Urtea Biztanleria
1945 164.998
1950 188.650[2]
1961 186.369[2]
1971 198.265[2]
1981 212.012[2]
1988 220.016
1993 200.799
1994 213.472
2000 200.564
2005 202.844
2010 204.994[3]

Ondasun nabarmenakAldatu

 
Krämerbrücke zubia
  • Erfurteko katedrala (alemanez: Mariendom): Andre Mariaren ohorezko katedrala XIV mendean eraiki zen, VIII mendeko kapera zegoen tokian eraikia. Eliza gotikoa da.
  • Severikirche eliza: Katedralaren ondoan dagoen eliza hau 1280an eriki zen San Severoren hilobiaren inguruan.
  • Petersberg zitadela: Erfurteko gotorlekua da.
  • Krämerbrücke zubia: Gera ibaiaren gainean eraiki zen zubia 1325ean harriz berreraiki zuten. 8 metrotako zabalera eta 120 metrotako luzera dauka. Berezitasun nabarmenena gainean etxeak izatea da. Gaur egun Europako etxedun zubi luzeena da.
  • Agustindarren monasterioa (alemanez: Augustinerkloster): Martin Luther bertan bizi izan zen 1505 eta 1511 artean.
  • Sinagoga Zaharra, egun museoa dena.

Hiritar ezagunakAldatu

IruditegiaAldatu

Hiri senidetuakAldatu

Erfurt ondorengo hiriekin senidetuta dago:

ErreferentziakAldatu

  1. (Alemanez) Mangold, Max. (2005). Das Aussprachewörterbuch. Mannheim, Leipzig, Viena, Zürich: Duden Verlag, 311 or. ISBN 978-3-411-04066-7.
  2. a b c d e f g h i j k l (Alemanez) Erfurt, antzinako erroldak
  3. (Alemanez) Turingiako Land, estistika ofizialak

Kanpo estekakAldatu