Ireki menu nagusia

Andosilla

Nafarroa Garaiko udalerria


Andosilla[2] Nafarroako hego-mendebaldean dagoen udalerria da, Lizarrerria eta Erriberan kokatutakoa. Nafarroako hiriburutik 76 kilometrora dago.

Andosilla
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Andosilla panoramika.jpg

Andosillako bandera

Andosillako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Lizarrerria
Eskualdea Goi Erribera
Izen ofiziala Escudo de Andosilla.svg Andosilla
Alkatea José Manuel Teres Azkona (UPN)
Posta kodea 31261
INE kodea 31015
Herritarra andosillar
Kokapena
Koordenatuak 42° 22′ 37″ N, 1° 56′ 31″ W / 42.376944444444°N,1.9419444444444°W / 42.376944444444; -1.9419444444444Koordenatuak: 42° 22′ 37″ N, 1° 56′ 31″ W / 42.376944444444°N,1.9419444444444°W / 42.376944444444; -1.9419444444444
Andosilla hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Andosilla
Andosilla
Andosilla (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 51,60 km2
Garaiera 306 metro
Distantzia 76 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 2.779 biztanle
% 50,93 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 49,07
Dentsitatea 53,86 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 10,29
Zahartze tasa[1] % 19,22
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 39,56
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 75,48 (2011)
Genero desoreka[1] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 11,55 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 1,32 (2010)
Euskararen erabilera % 0,0 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.andosilla.net

GeografiaAldatu

Inguru naturala eta kokapenaAldatu

Lizarrako merindadearen hegoaldeko muturreko herria da. Ega ibaiak herri zeharkatzen du, eta herria ibai honen ezkerraldean dago. Herrira heltzeko N-122 errepidea hartu behar da Lizarra-San Adriango norabidean.

Andosillako herri mugakideak, honakoak dira: Iparraldean Lerin, hegoaldean Errioxako Autonomia Erkidegoa eta San Adrian, ekialdean Faltzes eta Azkoien eta mendebaldean Sartaguda.

Klima eta landarediaAldatu

Klima eta landaredia mediterranear motakoak dira. Urteko batez besteko tenperatura 13 eta 14 gradu artekoa eta prezipitazioak 400 eta 450mm bitartekoak dira. Orokorrean nahiko euri gutxi egiten du (50-60 egun baino ez urte osoan), eta prezipitazioak ugariagoak izaten dira udaberri eta udazkenean. Udak oso lehorrak izaten dira, ekaitzen batek utzitako euriaz gain, ia ez du euririk egiten, eta iparreko zierzo haizeak gogor jotzen du urte osoan zehar (haizearen eragina nabariagoa da neguan dena den).

Nekazaritza eta abeltzaintzaren hedapenak ia erabat desagerarazi dute Andosilla gizakien agerpenaren aurretik estaltzen zuen jatorrizko landaredia. Gaur egun 44 hektarea makal baino ez dira geratzen. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera birlandaturiko 45 hektarea pinu daude.

Estazio meteorologikoaAldatu

Herrigunearen kanpoaldean, itsasoaren mailatik 309 metrora, Nafarroako gobernuak 1991ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[3]

AuzoakAldatu

El puente, La villa, El regadío, Barrio de Santa Cruz, Las conejeras, El Barranco eta Las Eras herriko auzoak dira.

DemografiaAldatu

XX. mendean zehar goranzko joera ahula izan zuen populazioak, baina bigarren erdialdean 2.500 biztanleen inguruan egonkortu zen. XXI. mendeko lehen hamarkadan, berriz, hazkunde esanguratsua gertatu zen.

Andosillako biztanleria
 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 437 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %15,57a (Nafarroako batezbestekoaren gainetik).

PolitikaAldatu

Udal hauteskundeakAldatu

Andosillako alkatea PSN alderdiko Juan Enrique Sanzo Andrés atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko hamaika zinegotzietatik bost lortu zituen Nafarroako Alderdi Sozialistak. Baliogabeko botoak 11 izan ziren (emandako guztien %1,91a) eta zurizko 7 boto izan ziren (botoen %1,24a). Abstentzioa %15,67koa izan zen.

Andosillako Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
PSN 692 5
UPN 484 4
Nafarroa Bai 170 1
CDN 165 1
EKA 15 0

2011n UPN izan zen nagusi (6 zinegotzi) eta alkate José Manuel Teres Azkona aukeratu zuten; PSNk 5 lortu zituen eta CDNk bat ere ez.

Andosillako Udala (2011)
Alderdia Botoak Zinegotziak
UPN 695 6
PSN 582 5
CDN 86 0

Alkateen zerrendaAldatu

1999-2003 Manuel Osorio UPN-PP
2003-2007 Manuel Osorio UPN-PP
2007-2011 Juan Enrique Sanzo PSN
2011- José Manuel Teres Azkona UPN

UdaletxeaAldatu

Udalerriaren gunerik garaienean dago, eta XVIII. mendean altxatu zen. Udaletxeak gaur duen itxura, Victoriano del Val arkitekto laguntzaileak 1956ean zuzenduriko eraberritze lanen ondorio da. Udala alkatea eta hamar zinegotzik osatzen dute.

  • HELBIDEA: San Cosme plaza, 1
 
Andosilla herria. Goiko elizara igotzeko kalea

Azpiegitura eta garraioakAldatu

Autobuses OlloquiAldatu

Autobuses Olloqui autobus konpainiak Andosilla Calahorrarekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

CondaAldatu

Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean.

KulturaAldatu

EuskaraAldatu

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Andosilla eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,31k zekien euskaraz hitz egiten.

Jaiak eta ospakizunakAldatu

Andosillako jaiak urtarrilaren 20an ospatzen dira San Sebastianen omenez, eta irailaren 7tik irailaren 13ra Cercako Ama Birjinaren omenez. Horrez gain, iraileko lehen astean zehar "Gazteriaren jaiak" antolatzen dira.

Andosillako PasioaAldatu

Urtero, 1991. urtean hasita, Jesusen gurutzefikapen eta viacrucisaren antzezpena burutzen dute Andosillatarrek "Marcha Joven" izeneko taldearen eskutik. Antzezpena Ostiral Santuan hasten da herriko kaleetan, eta kaleak, kristo ondorengo 33. urteko Jerusalemen antzera aipaintzen dira.

Egun horretan bertan, arratsldez, Hileta Santuaren prozesioa egiten da, herritarrek gainean eramaten dituzten hainbat irudi erlijioso kalera ateraz. Irudi hauetako batzuk, gurutzefinkatzearena esaterako XVI. mendekoak dira. Azkenik, Berpizkundeko igandean, Topaketaren prozesioa antolatzen da, Jesusen piztuera ospatzeko.

KirolakAldatu

Ondasun nabarmenakAldatu

 
Andosillako eliza.
  • San Julian eta Santa Basilisa eliza: Errenazimendu estiloko eraikina da. Kanpoaldean portada nagusia eta parrokiaren oinetatik altxatzen den dorrea dira aipagai.
  • Gurutze Santuaren baseliza: Antzinako Resa izeneko herrixka erromatarraren kokalekuan dago. Urtero, maiatzaren 3aren hurbilen dagoen igandean baselizarako erromeria antolatzen da. Gaur egungo baseliza eraikin berria da, jatorrizko baseliza 1970eko hamarkadan egondako sute baten ondorioz suntsitu zelako.
  • Cercako Ama Birjinaren parrokia: Parrokia barruan, izen bereko Ama Birjinaren irudia eta Gurutze Santuaren irudia daude.

Herri senidetuakAldatu

Andosilla Errioxako Arnedorekin dago senideturik 1989. urteaz geroztik.

Andosillar ezagunakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

Kanpo estekakAldatu