Ireki menu nagusia

Zalla Bizkaiko mendebaldeko udalerri bat da, Enkarterri eskualdean dagoena. 8.376 biztanle ditu 2016. urtean. Bilbotik 24 kilometro mendebaldera dago.

Zalla
 Bizkaia, Euskal Herria
Encartaciones-20080302110415.jpg
Zallaren ikuspegia.

Zallako bandera

Zallako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Bizkaia
Eskualdea Enkarterri
Izen ofiziala Banderita de zalla.PNG Zalla
Alkatea Juan Ramón Urquijo Etxeguren (EAJ)
Posta kodea 48860
INE kodea 48096
Herritarra zalla(ta)r, zalluco, -a, sorgin / brujo, -a
Kokapena
Koordenatuak 43° 12′ 51″ N, 3° 07′ 52″ W / 43.2140298°N,3.1310266°W / 43.2140298; -3.1310266Koordenatuak: 43° 12′ 51″ N, 3° 07′ 52″ W / 43.2140298°N,3.1310266°W / 43.2140298; -3.1310266
Zalla hemen kokatua: Bizkaia
Zalla
Zalla
Zalla (Bizkaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 31,03 km2
Garaiera 96 metro
Distantzia 24 km Bilbora
Demografia
Biztanleria 8.376 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -32)
% 49,12 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 50,88
Dentsitatea 269,93 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 7,9
Zahartze tasa[1] % 20,16
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 32,05
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 73,33 (2011)
Genero desoreka[1] % 8,36 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 15,18 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 21,13 (2010)
Euskararen erabilera %2,7 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera XII. mendea. urtea
Webgunea http://www.eu.zalla.org

Eduki-taula

GeografiaAldatu

Inguru naturalaAldatu

Zalla Salcedo haranean kokatzen da, haranaren ertzetan Artegi, La Cabaña, Basoaga, Espaldaseca, Rioya eta Ilso mendiak daude. Haren mugak hauek dira:

Kadagua ibaiak harana bitan banatzen du, alde bakoitzaren ertzetan, esan bezala, mendi nahiko altuak daude, 1.000 metro artekoak. Haranaren eta mendien arteko altuera alde handia dela eta, malda handiak daude mendietatik haranera.

Ipar-mendebaldea: Sopuerta Iparraldea: Sopuerta, Galdames Ipar-ekialdea: Galdames
Mendebaldea: Balmaseda   Ekialdea: Güeñes
Hego-mendebaldea: Balmaseda Hegoaldea: Mena Harana Hego-ekialdea: Gordexola

Banaketa administratiboaAldatu

Zalla udalerria bost barrutik edo kuadrilek osatzen dute. Udalerriaren erdigunea eta herritar gehien dituena Mimetiz da (2011ko datuak):

HistoriaAldatu

Alfonso I.a errege asturiarraren garaietan (VII. mendean), enkarterriko eskualdearen birpopulatze-prozesuari ekin zitzaion. Birpopulatze-prozesu hartan, Karrantza eta Sopuerta udalerriak ere aipatzen dira. XII. mendean udalerria sortu eta San Migel Eliza eraiki zen. Behe Erdi Aroko bandoen gerraren borroken lekuko izan zen eliza.

1630. eta 1640. urteen artean Zalla Bizkaiko jaurerrira batu zen. Herriaren jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza zen, gehienbat artoaren landaketa. Horrez gain, basogintza ere garatu zen egur-ikatza ekoizteko. Bizkaiko beste eskualde batzuetan bezala, burdinolek garrantzi handia izan zuten, siderurgiaren hastapenetan hainbat ustiapen-gune eratu ziren ibaien ertzetan. Merkataritzari dagokionez, Balmasedak garrantzi handia izan zuen,, Erdi Arotik bidegurutze nabarmena baitzen.

XIX. mendetik aurrera Bilbo Handiak bizi izandako hazkunde ekonomiko handiari aurre egin ezinik, errota eta burdinola gehienek ateak itxi zituzten Bilbo Handiko industriekin lehiatu ezinean. Gainbehera horrekin batera bestelako industria garatu zen, gehienbat papergintza. Industria berri horretako enpresa batzuk "Papelera del Cadagua", "Sociedad Eléctrica Urrutia" eta "Fábrica de Papel de Fumar" izan ziren.

DemografiaAldatu

 
Herriaren ikuspegia

XX. mende osoan zehar Zallaren biztanle kopuruak goranzko joera erakutsi zuen. Enkarterrietako gune nagusietako bat izanik, inguruko eskualdeko jendea erakarri zuen. Hala ere, ez zuen izan bertatik hurbil dauden Bilboaldeko beste herri batzuetako hazkunde ikaragarria.

XXI. mendearen lehen hamarkadan ere hazkundeak jarraitu egin zuen.

Zallako biztanleria
 

PolitikaAldatu

2011ko udal hauteskundeetan, sei zerrenda aurkeztu ziren Zallan: Aralar, Euzko Alderdi Jeltzalea, Euskadiko Alderdi Sozialista - Euskadiko Ezkerra, Bildu, Alderdi Popularra eta Ezker Batua-Berdeak. Aralarrek bere zerrenda utzi zion parte hartzerik izan ez zuen Zalla Bai hautagaitzari. Abstentzioa % 19,31 izan zen, 74 boto baliogabe eta 70 boto zuri egon ziren. Emaitza haien ondoren, Aralarreko zerrendetan zihoan Javier Portillo Berasaluze independentea izendatu zuten Zallako alkate, erabateko gehiengoz.

2015eko udal hauteskundeetan Javier Portillo zerrenda propioarekin (Zalla Bai herritar plataformarekin) aurkeztu zen, eta berriro irabazi zituen hauteskundeak. Zalla Baik zazpi zinegotzi eta botoetan gehiengo osoa lortu zuen. Euzko Alderdi Jeltzaleak bost zinegotzi eskuratu zituen (aurrekoetan baino bat gehiago) eta Euskal Herria Bilduk bat. PSE-EEk bere zinegotzia galdu zuen.

2019ko udal hauteskundeetan EAJ zerrenda Zalla-n bozkatuena berriro ere da. Alderdi jeltzaleak, Juanra Urkijo Etxeguren liderra izanda, independenteak tokia kentzen ditu 2011tiko alkatetzan. Zalla-historiako lehen aldiz korporazioak emakume-gehiengoa gehitzen du eta errejidore ohi bat, Javier Portillo Berasaluze, ez doa makila uztera.

Hauteskundeak Alderdia Zalla Bai Aralar EAJ EA PSE-EE EH Bildu PP
2019eko maiatzaren 24a Boto kopurua 2087 2106 353 444
Boto-ehunekoa % 41,50 % 41,88 % 4,45 % 7,00 % 0,80
Zinegotziak
5 / 13
6 / 13
1 / 13
1 / 13
0 / 13
2015eko maiatzaren 24a Boto kopurua 2737 1713 352 353
Boto-ehunekoa % 53,45 % 33,45 % 4,45 % 6,89 % 0,92
Zinegotziak
7 / 13
5 / 13
0 / 13
1 / 13
0 / 13
2011ko maiatzaren 22a Boto kopurua 2326 1632 592 507 151
Boto-ehunekoa % 43,81 % 30,74 % 11,15 % 9,55 % 2,84
Zinegotziak
7 / 13
4 / 13
1 / 13
1 / 13
0 / 13
2007ko maiatzaren 27a Boto kopurua 514 2732 192 729 201
Boto-ehunekoa % 16,32 % 61,16 % 4,3 % 11,15 % 4,5
Zinegotziak
1 / 13
10 / 13
0 / 13
2 / 13
0 / 13
2003ko maiatzaren 25a Boto kopurua 151 3486 758 312
Boto-ehunekoa % 2,98 % 68,83 % 14,97 % 6,16
Zinegotziak
0 / 13
11 / 13
2 / 13
0 / 13
1999ko ekainaren 13a Boto kopurua 2622 388 731 544 365
Boto-ehunekoa
Zinegotziak
8 / 13
1 / 13
2 / 13
1 / 13
1 / 13
1995eko maiatzaren 28a Boto kopurua 2393 617 858 335 298
Boto-ehunekoa
Zinegotziak
8 / 13
1 / 13
2 / 13
1 / 13
1 / 13
1991ko maiatzaren 26a Boto kopurua
Boto-ehunekoa
Zinegotziak
1987ko ekainaren 10a Boto kopurua
Boto-ehunekoa
Zinegotziak
1983ko maiatzaren 8a Boto kopurua
Boto-ehunekoa
Zinegotziak
1979ko apirilaren 3a Boto kopurua
Boto-ehunekoa
Zinegotziak

AlkateakAldatu

2019- Juan Ramón Urquijo Etxeguren (EAJ)
2015-2019 Javier Portillo Berasaluze (Zalla Bai)
2011-2015 Javier Portillo Berasaluze (Aralar)
1991-2011 Leandro Capetillo Larrinaga (EAJ)
1987-1991 José María Gómez Basaguren (EAJ)
1979-1987 José Miguel Ochoa Peña (EAJ)

KulturaAldatu

Ibai Lorak da Zallako euskal dantzetako taldea, 1965ean sortua.

Historia eta herri kulturaAldatu

Zalla herria ezaguna da bertako kultura eta batez ere mitologiagatik. Zallan, naturaz gaindiko izaki gaiztoetan, sorginkerietan sineskeriak eta sinesmenak hedatu ziren. San Pedro Zariquete ermita begi gaiztoaren aurkako erromeria gunea zen. Hortaz, Zallenses sorginkeria deitzen amaituko dute. Mendera arte iraun dute mitologiaren magiarekin jaio eta hazi diren idazle eta artisten eskutik. Horien artean, Patxi Xabier Lezama Perier nabarmendu behar da Zallako naturaz gaindiko gaiztoen, sorginen eta sorginkeriaren interpretazioekin.

Jaiak eta ospakizunakAldatu

Zallako jai garrantzitsuena Gangas eguna da (urriko lehen astelehena, lehenengo igandearen ondorengoa). Auzo bakoitzak ere badu bere jaia, urteko beste egun batzuetan. Horrez gain, udalak errege magoak, Olentzero, aratusteak eta bestelako jaialdi eta ospakizunak antolatzen ditu.

Ondasun nabarmenakAldatu

IruditegiaAldatu

GarraioakAldatu

TrenaAldatu

Udalerrian Renfe Feve eragileak zortzi geltoki ditu:

AutobusaAldatu

Bizkaibus hiri-arteko autobus zerbitzuaren hurrengo lineak udalerritik pasatzen dira:


Zallar ospetsuakAldatu

ErreferentziakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Zalla  
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa