Ziordia

Nafarroa Garaiko udalerria

Ziordia[1] Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Sakana haraneko Burunda eskualdekoa. Arabarekiko mugan dago, Iruñeko merindadean. 380 biztanle zituen 2014. urtean, eta Iruñea hiriburutik 55 kilometro mendebaldera dago.

Ziordia
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Ziordia - Fuente 01.jpg
Ziordiko iturria

Ziordiako bandera

Ziordiako armarria


Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Iruñeko merindadea
Eskualdea Burunda, Sakana
Izen ofiziala Escudo de la Burunda.svg Ziordia
Alkatea Olatz Irizar Martinez
(EH Bildu)
Posta kodea 31809
INE kodea 31073
Herritarra ziordiar[1]
Kokapena
Koordenatuak 42° 52′ 14″ N, 2° 13′ 37″ W / 42.8706°N,2.227°W / 42.8706; -2.227Koordenatuak: 42° 52′ 14″ N, 2° 13′ 37″ W / 42.8706°N,2.227°W / 42.8706; -2.227
Azalera 14,44 km2
Garaiera 560 metro
Distantzia 55 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 348 (2019)
Red Arrow Down.svg-13 (2018)
Dentsitatea 26,32 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[2]
Green Arrow Up.svg% 1,92
Zahartze tasa[2] % 25,71
Ugalkortasun tasa[2] ‰ 13,51
Ekonomia
Jarduera tasa[2] % 78,26 (2011)
Genero desoreka[2] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[2] % 12,09 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 26,04 (2010)
Euskararen erabilera % 4,2 (2011)
Datu gehigarriak

IzenaAldatu

Ziordia izenaren amaierako -a artikulua da,[1] eta deklinatzean honela egin behar da: Ziordia, Ziordiarekin, Ziordian..., baina Ziordiko, Ziorditik, Ziordira... Era berean, izen honek bere azken -a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Ziordi maitea, Ziordi osoan, Gure Ziordi hau...

GeografiaAldatu

 
Zirauntza ibaia, Ziordia zeharkatzen.

Gasteiztik Iruñerako bidean, Nafarroa Garaiko lehen herria da Ziordia. Inguru oso menditsua du, Pirinioak kenduta hor baitaude Euskal Herriko mendirik altuenak: Aizkorri (1528 m), Beriain (1494 m), Aratz (1443 m), Aralar (1350 m), Arbarain (1116 m), Urbasa (1096 m), Beorkolarre (1008 m)...

Asparrenan (Araba) sortzen den Zirauntza ibaiak zeharkatzen du herria.[3]

MugakideakAldatu

Ziordiak mugakide ditu Altsasu iparraldean, Olatzagutia ekialdean, Urbasa mendilerroa hegoaldean, eta Asparrena (Araba) eta Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorra mendebaldean.


HistoriaAldatu

1462an Joan II.a Aragoikoak Lanzarot Ziordikoa aitoren semeari eman zion zerga bat jasotzeko eskumena. Zerga horrek gailurdea izena zuen. Gainera, Ziordian zegoen bidesariko dirua jasotzeko eskubidea ere eman zion. 1575ean Inkisizioak sorginkeriaren aurkako prozesuak hasi zituen, bereziki Ziordian eta Urdiainen.

DemografiaAldatu

Ziordiko biztanleria

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 33 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %10,03 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren antzera).

PolitikaAldatu

Udal hauteskundeakAldatu

2007an udal hauteskundeak Nafarroa Bai alderdiak irabazi zituen, eta alderdi horretako Jesús Arrese Galbete hautagaia alkate bilakatu zen. Urte horretan Udaleko zazpi zinegotziak lortu zituen, gehiengo osoa; Espainiako Alderdien Legearen eraginez ezker abertzaleak ezin izan zuen legezko zerrendarik aurkeztu, eta balio gabeko botoak 109 izan ziren (emandako guztien % 44,49). Boto zuriak zortzi (% 5,88) eta abstentzioa % 21,73 izan ziren.

Ziordiko Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Nafarroa Bai 128 7

2011ko udal hauteskundeetan ere Jesús Arrese aukeratu zuten alkate, NaBai 2011ren izenean; Bilduri zinegotzi baten aldea atera zion.

Ziordiko Udala (2011)
Alderdia Botoak Zinegotziak
NaBai 2011 146 4
Bildu 129 3

2015eko udal hauteskundeetan EH Bildu alderdiak irabazi eta gaur egungo alkatea Francisco Javier Bengoetxea da.

Ziordiko Udala (2015)
Alderdia Botoak Zinegotziak
EH Bildu 4
Geroa Bai 3

UdaletxeaAldatu

Udaletxea elizatik gertu dago, eta hiru solairu dauzka. Eraikinean, udal bulegoez gain, liburutegia, anbulatorioa eta etxebizitzak daude. XX. mendearen amaieran hainbat berrikuntza egin ziren udaletxean (2,4 milioi pezeta gastatuta). Ziordiko Udaleko idazkaria Urdiaingo idazkari ere bada.

  • HELBIDEA: Andre Maria kalea, 76

Alkateen zerrendaAldatu

2007-2011 Jesús Arrese Galbete Nafarroa Bai
2011-2015 Jesús Arrese Galbete NaBai 2011
2015-2019 Francisco Javier Bengoetxea EH Bildu

AzpiegiturakAldatu

 
Toki Eder pilotalekua, 2019. urtean berritua.

Egoitza nagusia Altsasun duen Altsasu, Olazti eta Ziordiko Zerbitzuen Mankomunitatea, arduratzen da Ziordian zaborra biltzeaz, ur horniduraz eta bestelako zerbitzuez.

GarraioakAldatu

La Burundesa autobus konpainiaren Sakanako herriak elkartzen dituen Gasteiz-Iruñea lineak geltokia dauka herrian. Guztira hiru zerbitzu izaten dira norabide bakoitzean. Lineak honako ibilbide hau du:

JaiakAldatu

Ziordiko jaiak irailaren 8aren inguruan ospatzen dira, Andre Mariaren jaiotzaren omenez.

Ondasun nabarmenakAldatu

 
Andre Mariaren Jasokundearen eliza.
  • Jasokundearen eliza, XVI. eta XVIII. mendeen bitartean harriz eginiko eraikina.

Ziordiar ospetsuakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. a b c Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
  2. a b c d e f Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  3. (Gaztelaniaz) «Ziordia» Auñamendi Eusko Entziklopedia . Noiz kontsultatua: 2020-09-10.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa