Orkoien

Nafarroa Garaiko udalerria


Orkoien[2] Nafarroa Garaiko erdialdeko udalerri bat da, Iruñerrikoa. 2014. urtean 3.743 biztanle zituen.

Orkoien
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Orcoyen - Plaza Iturgain 10.jpg
Iturgain plazararen ikuspegia

Orkoiengo armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Iruñeko merindadea
Eskualdea Iruñerria
Izen ofiziala Escudo de Orcoyen.svg Orkoien
Alkatea Carlos Arróniz Loiola
(UIO, ezkerrekoa)
Posta kodea 31160
INE kodea 31906
Herritarra orkoiendar
Kokapena
Koordenatuak 42° 49′ 26″ N, 1° 41′ 57″ W / 42.823888888889°N,1.6991666666667°W / 42.823888888889; -1.6991666666667Koordenatuak: 42° 49′ 26″ N, 1° 41′ 57″ W / 42.823888888889°N,1.6991666666667°W / 42.823888888889; -1.6991666666667
Azalera 5,26 km2
Garaiera 450 metro
Distantzia 6 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 3.743 biztanle
Dentsitatea 711,6 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 120,8
Zahartze tasa[1] % 22,15
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 80,47
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 86,15 (2011)
Genero desoreka[1] % 0,03 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 12,02 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 7,63 (2010)
Euskararen erabilera % 0,3 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.orkoien.com/

GeografiaAldatu

Orkoienek 5,26 kilometro koadro ditu. Iruñeko metropolitar guneaaren ipar-mendebaldean dago, Iruñetik sei kilometro mendebaldera.

Inguru naturala eta klimaAldatu

Orkoienek klima azpi-mediterraneoa dauka, udaberri eta udazken euritsu eta uda lehorrekin. Oro har, klima Iruñerriko beste herri batzuetan baino hotzagoa eta euritsuagoa da. Urteko batez besteko tenperatura 10-12 gradu ingurukoa eta prezipitazioak 900 eta 1.000 mm bitartekoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak 100 dira.

Udalerri mugakideakAldatu

Orkoienek mugakide ditu Iruñea ekialdean, Oltza zendea hegoaldean, Itza mendebaldeanm eta Berriobeiti iparraldean.

HistoriaAldatu

Orkoieni buruzko historiako lehen aipamena XIII. mendekoa da, Orkoiengo Andreak Leireko monasterioari eginiko dohaintza bat, alegia. Erdi Aroan zehar, Karlos III.a Noblea erregeak San Migel eta San Esteban basilikak konpontzeko laguntzak eman zizkion herriari.

XVIII. mendearen hasieran, Independentzia Gerratearen Gasteizko borrokaren ondoren, Wellington jeneralaren armadaren egoitza nagusia Orkoiengo "Apaizaren etxean" izan zen, Iruñeko konkista prestatzen zuen bitartean.

Geografikoki Oltza zendean dago; zenbait urtez, 1857ko errolda arte, bere udalerria izan zuen, gero beste hainbat herrirekin Oltza zendea osatu zuena. 1970eko hamarkadatik aurrera, biztanleria izugarri hazi zen, Iruñerriaren industrializazio prozesuaren barnean. 1973. urtean Orkoienek 273 biztanle zituen, eta 1981. urtean 1.091. Hazkunde horrek eragin zituen aldaketak -eta beharrak- herriaren desanexioa ekarri zuen 1992an.

Ekonomian ere aldaketa nabarmena izan zen, nekazaritzatik industria eta zerbitzuetara igarotzean. Industriaren alorrean eta Volkswagen automobilgintza enpresaren Landabengo fabrikarekiko hurbiltasuna dela eta, autoen osagaiak ekoizten dituzten enpresak garatu dira.

DemografiaAldatu

2001. urtea baino aurreragoko daturik ez dago, Orkoien Oltza Zendeako herria zelako. 1973. urtean Orkoienek 273 biztanle zituen.

200 biztanle inguruko herri txiki bat izatetik, XX. mendearen azkenean eta XXI. mendearen lehen hamarkadan hazkunde handia jasan zuen Orkoienek, batez ere Iruñeak izan zuen hedapenaren ondorioz.

Orkoiengo biztanleria

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 243 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %9,69 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

PolitikaAldatu

Udal hauteskundeakAldatu

1991n udalerri bihurtu zenetik Orkoiengo kolore politikoak ezaugarri berezia du: zenbait agintalditan NEBk izan duen alkatetza bakarra izan da.

1991tik 2011 arte alkatea Casimiro Larrea Ruiz izan zen. 2007 arte NEBren barruan aukeratuta baina etxebizitza promozio batekin egondako salaketak direla eta gertatutako eztabaida izan zela eta, urte horretan alderdia utzi eta Unión de Izquierdas de Orkoien (Orkoiengo Ezkerren Batasuna, UIO) taldea sortu zuen[3]. 2007an UIOk sei zinegotzi lortu zituen, Nafarroa Baik bi zinegotzi, PSNk bi zinegotzi, UPNk zinegotzi bakarra eta Eusko Abertzale Ekintzak bat ere ez.

Baliogabeko botoak 9 izan ziren (emandako guztien %0,65) eta 18 boto zuri izan ziren (botoen %1,30). Abstentzioa %23,48koa izan zen.

Orkoiengo Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
UIO 655 6
Nafarroa Bai 227 2
PSN 198 2
UPN 196 1
EAE 92 0

2011ko udal hauteskundeetan ere UIO izan zen nagusi, baina 5 zinegotzirekin gehiengo osoa galdu zuen; Casimiro Larreak alkatetza utzita, kargua Carlos Arróniz Loiolak hartu zuen. Nafarroa Bain oinarrituta eratutako [4] Orkoien Egunero taldea (3 zinegotzi) eratu zen; UPNk eta Bilduk ere ordezkaritza lortu zuten, PSNk zuena galdu egin zuen eta PPk ere ez zuen hautetsi bat ere erdietsi.

Orkoiengo Udala (2011)
Alderdia Botoak Zinegotziak
UIO 618 5
Orkoien Egunero 472 3
UPN 255 2
Bildu 199 1
PSN 102 0
PP 68 0

UdaletxeaAldatu

  • HELBIDEA: Iturgain kalea, 1

Alkateen zerrendaAldatu

2011-2015 Carlos Arróniz Loiola UIO
2007-2011 Casimiro Larrea Ruiz UIO
2003-2007 Casimiro Larrea Ruiz Nafarroako Ezker Batua
1999-2003 Casimiro Larrea Ruiz Nafarroako Ezker Batua
1995-1999 Casimiro Larrea Ruiz Nafarroako Ezker Batua
1991-1995 Casimiro Larrea Ruiz Nafarroako Ezker Batua

AzpiegiturakAldatu

Iruñerriko Mankomunitatea arduratzen da zaborra biltzeaz, ura hornitzeaz eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz, Iruñeko metropolitar guneko beste hainbat herritan bezala.

GarraioaAldatu

Udalerri honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 2 linea daude:

Horrez gain, La Pamplonesa autobus konpainiak Orkoien Iruñea eta inguruko herri txikiagoekin batzen ditu. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

Konpainia beraren beste linea batek, Iruñea eta Ibero bitartekoa, honako ibilbidea egiten du:

KulturaAldatu

JaiakAldatu

Orkoiengo jaiak ekaineko azken aurreko asteartean hasten dira, eta sei egun irauten dute. Horrez gain, urtean zehar bestelako jaiak ere antolatzen dira, besteak beste, Kupueta auzoko jaiak, maiatzaren 1ean San Jose langilearen jaia, eta irailaren 29an San Miguel, herriko patroia dena.

Ondasun nabarmenakAldatu

Orkoiendar ospetsuakAldatu

ErreferentziakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa