Ireki menu nagusia

ProiektuaAldatu

1905eko martxoan Bilboko Udalan Arriagaren omenezko monumentua altxatzeko mozioa aurrera atera zena, 1906ko urtarrilaren haren jaiotzaren ehungarren urteurrena beteko baitzen. Lehiaketara hainbat artisten proiektuak aurkeztu ziren, tartean Nemesio Mogrobejo, Quintín de Torre edota Higinio Basterrarenak zeuden. Halere, Francisco Durrioren proiektuak irabazi zuen.

1907ko urtarrilaren 13an kontratua sinatu zen, 1908ko urtarrilaren 27an amaitze aldera. Handik gutxira Durrio Paris hirira joan eta bertan bizitzen jarri zen. Proiektua agindutako denboraren barnean amaitzeko gai ez zela ikusirik, epe luzapena eskatu zuen, onartu egin ziotelarik. Data berria 1909ko abenduaren 31an ezarri zen.[2][3]

Atzerapenaren polemikaAldatu

Durriok data berri hura ere ez zuen errespetatu. Azkenean, 1911an oinarria eta irudia Parisen aurkeztu zituen. Orduko Bilboko Udalak pazientzia galtzen hasia zen eta artistari presa sartuarazi zion. Bizkaitar hiriburuko hainbat artista ezagun Durrioren alde atera ziren: Aurelio Arteta, Quintín de Torre bera (proiektu hura gauzatzeko Durriorekin lehiatu zena), Antonio Gezala, Gustavo de Maeztu eta Ángel Larroquek elkarrekin batera Udalak artista ez gogaitzearen aldeko idazkia sinatu zuten. Jada 1932an, eta Udalak monumentua amaitzeke zegoela ikusirik, Durrioren ikaslea izan zen Valentín Dueñasi hura amaitzearen ardura eman zion, betiere aurreko artistaren kontzeptu edo ikuspuntutik.[3][2]

Lanaren inaugurazioaAldatu

 
Monumentuaren oinarriaren xehetasuna.

1933ko abuztuaren 12an, larunbatez, monumentua inaugurtzeko asmoz Bilboko Orkestra Sinfonikoak hiriko Buenos Aires antzokian kontzertua eskeini zuen, eta Madrilgo Errepublikar Bandak ere bina emanaldi burutu zituen, bata larunbata 12an, eta bestea igande 13an.

Azkenik, abuztuaren 13an, igandez, Casilda Iturrizar parkearen Pargolako eremuan monumentua inauguratu zen. Ekitaldi hartan orduko Bilboko alkatea zen Ernesto Erkoreka, Francisco Durrio berezko egilea eta bere emaztea, bai eta egile materiala zen Valentín Dueñas egon ziren. Arratsaldez ospakizuna zezenketa batekin amaitu zen. Hurrengo ostiral 18an Euskal Artisten Elkarteak Durrio Artxandako Chacolí Popular txakolindegian omendu zuen.

Lanak artearen musa den Melpomene biluzik irudikatzen du, Arriagaren heriotza goiztiarra negar eginez. Bere bularrean lira bat eusten du, hartatik ura dariola. Oin puntetan altxatua, aurpegia gorantz begira duela. Monumentuaren oinarrian gogoetan dauden figura batzuk daude, haiei ere ura darie, bai eta pentagrama batean dauden hainbat txori ere.[3][2]

PolemikaAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Melpomene (Bilbo)»

1948an La Gaceta del Norte egunkariak monumentuaren aurkako kanpainiari ekion zion, larru gorritan zegoen musaren irudiak behe pasioak auspotzen omen zituela eta. Azkenean Udalak amore eman, eta Melpomenen irudia museoaren aldameneko biltegi batean gorde zuen.

Enrique Barros artistari Durrioren irudia ordezkatzeko ardura eman zitzaion, honek antzeko jarreran zegoen irudia gauzatu zuen, lira bat eusten, baina jantzita, hain zuzen ere, gaur egun Uribitarte kalea eta Uribitarte pasealekuaren artean dagoen Melpomeneren iturriko irudia dena.[4][3]

ZaharberritzeaAldatu

Azkenean, 1975ko udaberrian Udalak irudi biluzia jatorrizko lekura itzultzea erabaki zuen, oraingo honetan Barrosen irudi jantziari soto batean gordeta egoteko txanda iritsi zitzaiolarik.

1999an multzo osoaren zaharberritzeak monumentuak Durriok egin zuen garaiko dotoreziaz berrager zedin ahalbideratu zuen, musaren liratik ura zeriola, musikagile ospetsuaren heriotzarengatik negar egindako malkoak bailiran.

Orauntxuki, Melpomenen jantzitako irudia azken garaian Bilbo itsasadarreko eraldatutako ertzetan dagoen iturri baten erdian ezarri da, hain zuzen ere, Uribitarte pasealekuaren amaiera aldera.[4][3]

Ikus gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
  2. a b c de Barañano Letamendia, Kosme M.ª (1980) Biblioteca: Pintores y escultores vascos de ayer, hoy y mañana. Volumen XXIII. Fascículo 234. Paco Durrio (II). Bilbo: La Gran Enciclopedia Vasca 2-3 or. OCLC 79991818.
  3. a b c d e (Gaztelaniaz) Etxebarria, Begoña (2006) «La dramática aventura del monumento a Arriaga» Bilbao 30 (205).
  4. a b (Gaztelaniaz) Bilboshare Euterpe vestida, la obra fruto de la censura.
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Bilbo