Xuxen

XUXEN euskaraz idatzitako testuak zuzentzen dituen aplikazio informatikoa

Xuxen euskaraz idatzitako testuak zuzentzen dituen aplikazio informatikoa da. UPV/EHUko Ixa Taldeak sortutako aplikazio hau Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak finantzatu zuen. Gipuzkoako Foru Aldundiak, berriz XUXENen webgunea garatzeko diru-laguntza eskaini zuen. Lehen edizioa, 1994 urteko irailean merkaturatu zuten Ixa taldeak, UZEIk eta Hizkia enpresak, bi diskete eta eskuliburua zituen kutxa batean.[1][2]

Xuxen logo2.png Xuxen
Xuxen logo2.png
Jatorria
Sorrera-urtea 1994
Azken bertsioa 5.1
Ezaugarriak
Hizkuntza euskara
Euskarria Foma eta Hunspell
Irakur dezake Plataforma-anitz, Microsoft Windows eta Mac OS
Euskaraz
Euskaraz Bai
xuxen.eus
Xuxeneko lehen edizioa (1994)
Xuxen: disketeak eta eskuliburua (1994)


HistoriaAldatu

Hasieran, aplikazioa erabiltzeko deskargatu eta instalatu egin behar zen. Bi sistema eragiletarako (Microsoft Windows eta Mac OS) eta bi testu-editoretarako (MS Word eta WordPerfect) balio zuen; baina offline moduan lan egin behar zen: aurrena dokumentua prestatu, eta gero egiaztatu eta zuzendu. Gaur egun, bosgarren bertsioan dabil, Elhuyarrek merkaturatuta Ixa taldearen lizentziarekin[3], eta aplikazioa integragarria da hainbat testu-editore eta bestelako programetan (MS Office, LibreOffice, Mozillako Firefox eta Thunderbird...),[4] sarean zuzenean erabiltzeko aukera ere eskaintzen da (Xuxen-en webgunearen bitartez).[5][6][7]

Iñaki Alegria informatikariaren tesiak eta Miriam Urkia hizkuntzalariarenak Xuxen zuzentzaile ortografikoaren oinarri informatikoa eta linguistikoa ezarri zuten.[8][9][10][11] Euskara mundu digitalean erabili ahal izateko lehen urratsetako bat izan zen; 1995ean Luistxo Fernandezek idatzitako Leihoak Zabalduz txostenean azaltzen zen bezala; urte berean plazaratu zen euskaraz zebilen lehen sistema eragilea ere (Windows 95).

Geroago, Morfologia konputazionala: euskararen morfologiaren deskribapena liburua argitaratu zuten bien artean 2002an.[12]

Iñaki Alegriak 1995an defenditu zuen doktore-tesiko muinak euskararen analisi morfologiko automatikoa (Morfeus) eta Xuxen zuzentzaile ortografikoa izan ziren.[13][14] 2010ean Mans Hulden-ek sortutako Foma tresnaren laguntzarekin zuzentzaile ortografikoaren software libreko bertsio azkar bat sortu zuten. Xuxen zuzentzailea Foma-rekin birdefinituta, Open Office edo Mozilla Firefox bezalako banaketa libreko programetan ere bere osotasunean integratu ahal izan zen. Hortik zetorren Foma-ren garrantzia.

Aplikazioaren funtzionamenduaAldatu

Bi zuzenketa modu eskaintzen ditu XUXENek:

  • Zuzenketa: Testua aztertu ondoren, aplikazioak ezagutzen ez dituen hitz guztiak nabarmendu eta hitz ezezagun bakoitzaren gainean proposamen zerrenda bat erakusten duena.
  • Zuzenketa aurreratua: Hitzez hitzeko zuzenketa egiten duena. Bulegoko aplikazioetan jarraitzen den metodo bera.

Gainera, aplikazio honek hiztegi pertsonala kudeatzeko aukera ematen du erabiltzailea erregistraturik badago.

ErreferentziakAldatu

  1. «Xuxen euskararako lehen zuzentzaile ortografikoa kaleratu berri dute.» Euskaldunon Egunkaria . Noiz kontsultatua: 2020-04-24.
  2. a b Fernandez, Luistxo. (1995-12-24). «Leihoak Zabalduz. Windows95 euskaratua, hizkuntza makinen bidez lantzeko tresna berriak... Informatikaren eta euskararen arteko muga esploratu gabeetan barrena abiatu gara - Wikiteka» eu.wikisource.org (Euskaldunon Egunkaria) . Noiz kontsultatua: 2020-04-25.
  3. Goikoetxea, Garikoitz. «Zuzenketez gain, euskara baturako era hobetsiak ere baditu Xuxenek» Berria . Noiz kontsultatua: 2020-04-24.
  4. «Xuxen.eus - Xuxen - Bertsio nagusiak deskargatu» xuxen.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-24.
  5. EITB-EUS. «Xuxen bateragarria da jada Word 2016rekin» www.eitb.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-24.
  6. NAIZ. (2018-05-22). «Xuxen euskarazko zuzentzaile berritua kaleratu du Elhuyarrek» NAIZ . Noiz kontsultatua: 2020-04-24.
  7. «"Xuxen" zuzentzaile ortografiko berritua erabiltzeko prest» sustatu.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-24.
  8. Alegria Loinaz, Iñaki. (1995). Euskal morfologiaren tratamendu automatikorako tresnak. UPV/EHU- (TESIKER euskarazko tesiak).
  9. Urkia, Miriam. (1997). Euskal morfologiaren tratamendu informatikorantz. UPV/EHU - TESIKER euskarazko tesiak.
  10. Alegria Loinaz, Iñaki. (1995). «EUSKAL MORFOLOGIAREN TRATAMENDU AUTOMATIKORAKO TRESNAK.» www.educacion.gob.es (TESEO tesis doctorales) . Noiz kontsultatua: 2020-04-24.
  11. Urkia, Miriam. (1997). «EUSKAL MORFOLOGIAREN TRATAMENDU INFORMATIKORANTZ» www.educacion.gob.es (UPV/EHU) . Noiz kontsultatua: 2020-04-25.
  12. Alegria Loinaz, Iñaki; Urkia Gonzalez, Miriam. (2002). Morfologia konputazionala. UEU ISBN 9788484380344 . Noiz kontsultatua: 2018-12-15.
  13. Alegria I., Euskal morfologiaren tratamendu automatikorako tresnak. Informatika Fakultatea, UPV-EHU, 1995eko uztaila
  14. (Ingelesez) Alegria, I.; Artola, X.; Sarasola, K.; Urkia, M.. (1996-12-01). «Automatic morphological analysis of Basque» Literary and Linguistic Computing (4): 193–203 doi:10.1093/llc/11.4.193 ISSN 0268-1145 . Noiz kontsultatua: 2020-04-25.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu