Txik Txak - Trena

Iparraldeko aldiri trenak sarea

Txik Txak Trena Iparraldeko hiri nagusiak lotzen dituen Txik Txak sareko garraiobidea da.

Infobox Public Transport.png
Trena
Quais de la gare de Bayonne.JPG
 54  linearen trenak Baionako geltokian
Datu orokorrak
Garraio mota Aldiriko tren
Zerbitzatutako eskualdeak  Lapurdi
 Nafarroa Beherea
Lineak  54 
Geltoki kopurua 8
Jabea Euskal Hirigune Elkargoa
Akitania Berria
Presidentea Claude Olive[1]
Egoitza Foch hiribidea, 15
Baiona,  Lapurdi
Web gunea www.txiktxak.eus
Ustiapena
Ustiapenaren hasiera 2019 irailaren 2a (1 urte)
Eragilea(k) SNCF
Maiztasuna linearen araberakoa
Datu teknikoak
Luzera 52,1 km
Abiadura maximoa 70 km/h

 Eskema

Line bat da:  54 , Akitania Berriak eta Euskal Hirigune Elkargoak erdibana finantzatu dute 2019ko irailaren 2tik, Baiona, Kanbo eta Donibane Garazi lotzen dituena.

Horrez gain, eskualdean badira beste tren linea batzuk, laster sare horren parte izatera pasa daitezkeenak, Hendaia-Baiona linea, esaterako.

8 geltoki ditu, horietatik 3etan Car Express lotura dago eta batean Tram'Busa lotura dago.

HistoriaAldatu

Bordeletik Irungo trenbidea sortu duteAldatu

Bokale - Irun trenbidea
Ipar Euskal Herriko Bordele - Irun trenbide tartea
     
Bordeleraino
     
Bokale
     
Baiona
     
San Izpiritu tunela
     
Aturri ibaia
     
Mousserolles tunela
     
   
     
Toloseraino
     
Kanbo eta Garazieraino
     
Allées Marineraino
     
Errobi ibaia
     
Biarritz
     
   
Harausta tunela
     
Biarritz–Hiria
     
Uhabia ibaia
     
Bidarte
     
Getaria
     
Donibane Lohizune–Ziburu
     
Urdazuri ibaia
     
Urruña
     
Untsin ibaia
     
Redoules tunela
     
Ondarraitz
     
 
Hendaia
   
Hendaia     
     
Bidasoa ibaia
     
Irun–Ficoba
 
Irun
   
Irun–Kolon
     
Donostieraino
     
Donostieraino
Baiona - Samatze trenbidea
Ipar Euskal Herriko Tolosa - Baiona trenbide tartea
     
Bordeleraino
     
Baiona
     
San Izpiritu tunela
     
Aturri ibaia
     
Mousserolles tunela
     
   
     
Hendaia eta Iruneraino
     
Kanbo eta Garazieraino
     
Cam-de-Prats tunela
     
Gaz
     
Lehuntza
     
Urketa
     
Ahurti
     
Aranzubi
     
Gixune
     
Biduze ibaia
     
Samatze–Gixune
     
Toloseraino
Baiona - Garazi trenbidea
     
Bordeleraino
     
Baiona
     
San Izpiritu tunela
     
Aturri ibaia
     
Mousserolles tunela
     
   
     
Toloseraino
     
Hendaieraino
     
Redoute tunela
     
Andra Mari tunela
     
Behereharta
     
Poylo tunela
     
Milafranga
     
Campaito tunela
     
Uztaritze
     
Jatsu
     
Haltsu–Larresoro
     
Ponthoenia tunela
     
Kanbo
     
Kanboko tunela
     
Kanbo–Termetak
     
Mendia tunela
     
Etcheguilboloco tunela
     
Mercury tunela
     
Itsasu
     
Borda tunela
     
Malcorra tunela
     
Luhuso
     
Bidarrai
     
Bidarrai–Nobilia Zubia
     
Errobi ibaia
     
Errobi ibaia
     
Higoin tunela
     
Errobi ibaia
     
Ortzaize–Arrosa
     
     
   
Errobi ibaia
   
Errobi ibaia
   
Errobi ibaia
     
Martimgaslemia tunela
     
Pertolsarria tunela
   
Lauribar ibaia
     
Donibane Garazi
     
     
Arrosa tunela
     
Urepeleko Errobi ibaia
     
Berranco tunela
     
Urepeleko Errobi ibaia
     
Urepeleko Errobi ibaia
     
Hauscaraycoborda tunela
     
Urepeleko Errobi ibaia
     
PN 3
     
Eyheralde
     
Urepeleko Errobi ibaia
     
Borciriette
     
Etcheverry-Ainchart
     
Baigorri

Bordele-Akize-Baiona trenbidearen ibilbidea 1852ko abuztuaren 24ko dekretu baten bidez onartu zen eta, horri lotuta, urte horretan bertan sortu zen Compagnie des Chemins de Fer du Midi, Pereire anaien Crédit Mobilier banku-erakundeak eratua eta Frantzia hegoaldean burdinbide-sarea hedatzera bideratua. Pereire anaiek inplikazio oso berezi eta pertsonala izan zuten proiektua nahi bezala egin zedin. 1853an, Eugéne Flachat Bordelera bidali zuten obrak ikuskatzera. Obrak britaniar konpainia bati esleitu zitzaizkion, eta burdinbidea Ingalaterran fabrikatu zuten Brunelen diseinu baten arabera.[2] Hala ere, obretan atzeratu egin ziren, eta Flachat liskartu egin zen haiekin.

Emile Pereirek, orduan, presioa egin zuen Parisen, Erresuma Batuko burdin inportazioen gaineko zergak arintzeko eta merkataritza liberalizatzeko. 1855an, Bordeaux Saint-Jean geltokia inauguratu zen eta, gutxira, linea inauguratu Baionaraino.[3] 1854an, trena Baionara heldu zen eta hurrengo urteetan Bidasoarainoko zatia egin zen,[4] Hendaiaraino 1864. urtean. Bertan bat egin zuen urte berean Irunera heldutako Norteko burdinbidearekin, manera horretan Madril eta Paris burdinbidez uztartuz.

Aldiz, eraikuntzak hainbat eragozpen ekarri zituen. 1861-1863ko epean, desjabetze ugari gertatu ziren. Burdinbide berriak Getaria herria alderik alde zeharkatuko zuen, eta erdigune osoa itxuraldatu, biztanleen saminerako.[5] Bestalde, "Napoleon III.ak Tarnose Bokaletik bereiztea agindu zuen" 1857an, eta departamendu desberdinetan kokatu.[6]

Baionatik Donibane Garazirako trenbidea sortu duteAldatu

1878an, Herbehereetako Pirinioetako Kontseilu Nagusiak gobernu zentralaren proposamen bat jaso zuen bi trenbidea sortzeko. Horietako bat "Baionatik Donibane Garazira" izeneko ildoa zen. Proiektua aztertu zuen batzordeak aho batez alegatu zuen proiektua interes handikoa zela, zuzenean kantonamenduko hiriburu batekin lotzen zuelako. Gainera, trenbidearen proiektuaren barruan, "Ortzaizetik Aldudera doan adarra" eraikitzea agertzen zen. Hori justifikatzen zen Bankako kobre meategi eta burdinola ustiatu zitezkeelako eta herrialdeko gainerako herrialderaino eroso eraman zitezkeelako. Bestalde, trenbidea txiki horrek Iruñea eta Baiona artean asmo handiagoko trenbidea sortzea erraztuko luke, Baigorritik igarota.[7]

Komisionarioek, ordea, ez zuten lortu egutegirako adostasunik aurkitzea. Horregatik, 1300 liberako kreditua eman zen trenbideri buruzko ikerketetarako. Azkenik, trenbidea eta haren adarra Freycinet planean sartu ziren, "Baionatik Donibane Garazirako linea, Ortzaizetik Baigorrirako adarrarekin".[8]

Lehen ikasketak 1879ko abuztuan hasi ziren. Emaitzak honako hauek izan ziren: Bordeletik Irunera doan trenbidetik bereiziko litzateke linea, Errobi ibaiaren haranetik Ortzaizeraino igotzeko; han, Donibane Garazi eta Baigori zerbitzua ematen dieten bi adarretan banatzen da. Trenbidea hori Uztaritze, Kanbo eta Bidarraitik igaroko litzateke, edo gertu geratuko litzateke. 16 963 903 frankoko gastua aurreikusten da (12 214 250 libera azpiegiturarako, 3 621 913 libera gainegiturarako eta 1 127 749 libera trenetarako) 56 389 metrorako.[9]

Izapide administratibo guztiak gainditu ondoren, Compagnie du Midi enpresari linea ematea onartu zitzaion, obra ministerioak eta enpresak berak 1883ko ekainaren 9an hitzartutako konbentzio baten bidez.[10][11]

Horrela, linea zatika sartzen da zerbitzuan, hurrenkera honetan:[12]

"Kanbotik Hazparnera" adarkadura bat, aldi baterako, Compagnie des chemins de fer du Midi et du Canal latéral à la Garonne enpresari ematen zaio 1900eko ekainaren 19an. Trenbidea, ordea, ez zen inoiz eraiki.[13]

Trenak, hasieran, lurrunezkoak ziren, eta, beraz, bi ordu ere behar zituzten ibilbidea osatzeko. 1930ean, trenbidea elektrifikatu zen 1,5 kV - CCtan.

SNCFAldatu

Herrialdeko ildo guztiak SNCFren eskuetara iristean, honek gainbehera arintzeko neurriak hartzea erabakitzen du. Hala, 1950ean, Ortzaizetik Baigorrira doan adarra ixtea erabakiko du, merkantzientzat uzten duen arren. Lapurdiko eta Bexe Nafarroako gainerako lineak, ordea, mantendu egin dira. XXI. mendearen hasieran, trenbidearen egoera tamalgarria da. Hala ere, SNCFk ez du uste urteko bidaiari kopuruak justifikatzen duenik hura berritzeko gastua. SNCF aldatu egingo da irizpidez gero; beraz, 2010ean Baiona eta Kanboren arteko atala modernizatu egingo da, eta, 2015ean, Kanbo eta Donibane Garaziren artekoa. Irunerako lineari dagokionez, Madril - Paris ardatzaren erdian egoteagatik oso maiz joaten denez, ondo mantentzen da.[14][15][16][17]

TER Akitania BerriaAldatu

Hiru eskualdeak (Akitania, Limousin, Poitou-Charentes) Akitania Berria eskualde berria eratzeko 2015ean batu zirenez, TER Akitania, TER Limousin eta TER Poitou-Charentes barrutiak bere agindupean geratu ziren. Horrela sortu zen, 2017an, TER Akitania Berria.

SNCF sarearen operadore bihurtzen da de facto, eta 2019tik aurrera lehiaketa irekira atera ahal izango dute eskualdeek lineen emakida.[18]

Euskal Hirigune ElkargoaAldatu

Sortu zenean, Ipar Euskal Herriko hiri garraioaren kudeatzaile bihurtu zen Euskal Hirigune Elkargoa. Akitania Berria eskualdearekin elkarrizketak izan ondoren, honek lehen departamenduarenak ziren hiriarteko lineak (Car Express) eman zizkion. Gainera, Euskal Hirigune Elkargoa 2019an hasi zen linea finantzatzen. Horrela, EHEk linea prestatzen ari den tarifikazio bakarreko bere sisteman integratzea aurreikusten du, bere tutoretzapean dauden garraiobide guztiak elkartuz. Era berean, tren maiztasunak bikoiztu egin dira, eta Kanboko geltokian bigarren nasa bat eraikitzen ari dira ibilbide partzialak egiteko.[19][20]

SareaAldatu

Gaur egun, tren linea erabat diesela dago, Baiona, Kanbo eta Donibane Garaziko joan-etorriak egituratzen dituena.[21]

Linea Ibilbidea Luzera (km) Geldialdiak
 54  BaionaKanboDonibane Garazi 52,1 8

GeltokiakAldatu

Dauden 8 geltokiak hurbileko erreferentzia leku baten izena jasotzen dute. Hala, Baionako geltokiaren ondoan dagoen geltokiak Baiona du izena, eta Ortzaizeko geltokia dagoen tokian dagoenak, Ortzaize–Arrosa.

Disuasio-aparkalekuakAldatu

Gaur egun, ez dago disuasio-aparkalekurik, baina geltoki batzuetan aparkalekuak daude. Horrez gain, sareko geltokietan bizikletentzako aparkaleku gehiago jarriko zituztela iragarri zuen Euskal Hirigune Elkargoak.

Aparkalekua Geltokia Konexioa Hasiera
Uztaritze Uztaritze  54  1891ko urtarrilaren 19a
Kanbo Kanbo  54  15   49   57  1891ko urtarrilaren 19a
Bidarrai Bidarrai–Nobilia Zubia  54  1982ko abuztuaren 20a
Arrosa Ortzaize–Arrosa  54  16  1982ko abuztuaren 20a
Donibane Garazi Donibane Garazi  54  10  1898ko abenduaren 11a

UstiapenaAldatu

Gaur egun, SNCF enpresak ustiatzen du sarea.[20]

OrdutegiaAldatu

Lineak urteko egun guztietan dago martxan.[22]

 54  lineari, astegunetan, lehen trena 06: 31n ateratzen da Donibane Garazitik, Baionarantz, 06: 41ean izanik beste trenaren irteera Baionatik Donibane Garaziraino. Gauean, Baionarako azken trena 18: 19an da, eta Donibane Garazirakoa 20: 01ean. Jaiegunetan, trenak 07:51 eta 20:01 artean aterako dira Baionatik eta Donibane Garazitik 06:31 eta 18:00 artean.

MaiztasunakAldatu

 54  linearen ordutegiak 2019ko abenduaren 15an[23]
(1 = Lanegunak; 2 = Larunbatak; 3 = Jaiegunak; 4 = Ostiralak)
Baiona → Kanbo → Donibane Garazi
Geltokia 1 1 2 3 1 3 2 1 1 1 2/3 1 1 2/3/4
(interkonexioak) Baiona 06:41 07:51 07:51 08:20 10:10 11:50 11:55 12:00 13:05 14:30 15:30 17:09 18:26 20:01
Milafranga 06:51 08:01 08:01 08:30 10:20 12:00 12:06 12:10 13:16 14:40 15:40 17:19 18:37 20:11
Uztaritze 06:56 08:06 08:06 08:35 10:25 12:05 12:11 12:15 13:20 14:45 15:45 17:24 18:42 20:16
Haltsu–Larresoro 07:01 08:11 08:11 08:40 10:30 12:10 12:16 12:20 13:25 14:50 15:50 17:29 18:47 20:21
(interkonexioak) Kanbo 07:10 08:15 08:16 08:45 10:34 12:15 12:21 12:29 13:29 14:54 15:55 17:36 18:58 20:28
Bidarrai–Nobilia Zubia 07:26 08:32 09:01 12:31 12:37 12:45 16:11 17:52 19:14 20:44
(interkonexioak) Ortzaize–Arrosa 07:33 08:39 09:08 12:38 12:44 12:52 16:18 17:59 19:21 20:51
(interkonexioak) Donibane Garazi 07:45 08:51 09:20 12:50 12:56 13:04 16:30 18:11 19:33 21:03
Donibane Garazi → Kanbo → Baiona
Geltokia 1/2 1 2/3 1 1 2/3 1 1 1 2/3 1
(interkonexioak) Donibane Garazi 06:31 10:03 11:50 13:02 16:57 18:00 18:19
(interkonexioak) Ortzaize–Arrosa 06:43 10:15 12:02 13:14 17:09 18:12 18:31
Bidarrai–Nobilia Zubia 06:49 10:21 12:08 13:20 17:15 18:18 18:37
(interkonexioak) Kanbo 07:09 08:22 10:39 10:40 12:28 13:38 13:39 15:12 17:37 18:36 18:57
Haltsu–Larresoro 07:14 08:27 10:44 10:45 12:33 13:43 13:44 15:17 17:42 18:41 19.02
Uztaritze 07:20 08:32 10:49 10:50 12:38 13:48 13:48 15:22 17:47 18:46 19:07
Milafranga 07:25 08:37 10:54 10:54 12:43 13:53 13:53 15:26 17:51 18:51 19:12
(interkonexioak) Baiona 07:36 08:47 11:04 11:04 12:54 14:03 14:03 15:36 18:01 19:01 19:23

FlotaAldatu

 54  linean erabiltzen diren ibilgailuak Alstom enpresak fabrikatutako, SNCFrentzat, X73500 trenak dira, 30 metroko luzerakoak.[24]

Eraikitzailea Eredua Zenbakia Zenbakiak Urtea Luzera
Alstom X73500 2 73730tik 73731ra 2002 30 metro

Tarifak eta finantzaketaAldatu

Gaur egun, SNCF enpresak proposatutako eta Akitania Berria eskualdeak onartutako tarifen menpe dago linea.

EtorkizunaAldatu

Euskal Hirigune Elkargoak linearen maiztasuna hobetzea aurreikusten du, eta beste linea batzuk atxikitzea aurreikusten da, orain TER Akitania, Iparraldetik ibilbide osoa duena..[25]

ErreferentziakAldatu

  1. https://www.communaute-paysbasque.fr/eu/euskal-hirigune-elkargoa/antolakuntza/hautetsiak
  2. Davies, Hellen M. (2015).
  3. Davies, Hellen M. (2015).
  4. Jean-Pierre Cazaux: Boucau et Tarnos, Mémoire en Images bilduma, Éditions Alan Sutton, Joué-lès-Tours (Indre-eta-Loira, Frantzia), 2001.
  5. Moreau, R. (Gilbert. D.) 1987, 120-121
  6. (Frantsesez) «Vers une fusion des communes de Boucau et Tarnos ?» France Bleu 2017-11-05 . Noiz kontsultatua: 2017-11-14.
  7. (Frantsesez) texte, Pyrénées-Atlantiques Conseil général Auteur du. (1878-08). «Rapports et délibérations / Conseil général des Pyrénées-Atlantiques» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  8. (Frantsesez) texte, France Auteur du. (1879-07). «Bulletin des lois de la République française» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  9. (Frantsesez) texte, Pyrénées-Atlantiques Conseil général Auteur du. (1880-04). «Rapports et délibérations / Conseil général des Pyrénées-Atlantiques» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  10. (Frantsesez) texte, Pyrénées-Atlantiques Conseil général Auteur du. (1882-08). «Rapports et délibérations / Conseil général des Pyrénées-Atlantiques» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  11. (Frantsesez) texte, France Auteur du. (1884-01). «Bulletin des lois de la République française» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  12. Toutes dates de l'historique : Revue La Vie du Rail, no 1811 pages 8 à 10
  13. (Frantsesez) texte, France Auteur du. (1900-07). «Bulletin des lois de la République française» Gallica . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  14. (Frantsesez) «Bayonne - Saint-Jean-Pied-de-Port avec la Nive pour compagne» Les Echos 2003-08-04 . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  15. (Frantsesez) «Pays basque : la ligne entre Bayonne et Saint-Jean-Pied-de-Port de nouveau fermée» SudOuest.fr . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  16. https://www.nouvelle-aquitaine.fr/sites/alpc/files/2017-06/Pr%C3%A9sentation%20Mobilit%C3%A9s%20CL%20Etoile%20de%20Bayonne%2013%2006%202017.pdf
  17. https://canfraneus.eu/wp-content/uploads/2014/02/Rail_Passion_1010_Pau_Canfranc_entre_abandon_et_espoir.pdf
  18. (Frantsesez) «Trains sans contrôleurs en Nouvelle-Aquitaine : les syndicats s'insurgent, la Région s'étonne» France Bleu 2018-09-10 . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  19. (Frantsesez) «Cambo-les-Bains. De nouveaux trains sur la ligne Bayonne/Cambo» actu.fr . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  20. a b (Frantsesez) «Travaux achevés sur la ligne SNCF entre Bayonne et Saint Jean-Pied-de-Port» France Bleu 2019-06-13 . Noiz kontsultatua: 2020-04-10.
  21. «Txik Txak c'est aussi...» www.communaute-paysbasque.fr . Noiz kontsultatua: 2020-04-11.
  22. 54 LINEAREN ORDUTEGIAK: https://www.communaute-paysbasque.fr/fileadmin/user_upload/mediatheque/Mobilites/A_telecharger/FH_TER_54_Bayonne_SJPPVWEB.pdf
  23. 54 LINEAREN ORDUTEGIAK: https://www.communaute-paysbasque.fr/fileadmin/user_upload/mediatheque/Mobilites/A_telecharger/FH_TER_54_Bayonne_SJPPVWEB.pdf
  24. https://www.francebleu.fr/infos/transports/mobilite-au-pays-basque-le-train-une-alternative-a-la-voiture-1551264558
  25. (Frantsesez) «Trambus dans le BAB : peut mieux faire ?» France Bleu 2019-12-09 . Noiz kontsultatua: 2020-04-07.

Ikus, gaineraAldatu